IV SA/Po 835/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak–Owczarczak Sędziowie NSA Paweł Miładowski (spr). As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 24 maja 2007 r. sprawy ze skargi A.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę /-/I.Kucznerowicz /-/D.Rzyminiak-Owczarczak /-/P.Miładowski KP Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2006 r. A.G. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. o przyznanie pomocy finansowej na kompleksową wymianę drzwi. Wniosek zarejestrowano pod numerem [...]. Na podstawie wydana została decyzja z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...], którą wydał z upoważnienia Prezydenta Miasta L. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. odmówił przyznania wnioskowanej pomocy. Decyzję podjęto na podstawie art. 2,3,4,7 pkt 5,6 art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 45 ust. 1 pkt 1 ust. 3,4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64 poz. 593 ze zm. – zwanej dalej UoPS). Organ wyjaśnił, iż potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, natomiast pomoc o którą ubiegał się wnioskodawca nie mieści się tak w możliwościach pomocy społecznej w ogólności – jak i możliwościach przedmiotowego ośrodka. Wskazano nadto, iż wymiana drzwi do lokalu leży w gestii L. Spółdzielni Mieszkaniowej dysponującej odpowiednim funduszem remontowym. Przy wydaniu decyzji organ wziął pod uwagę również aktualną sytuację wnioskodawcy. Składając w dniu [...] lipca 2006 r. odwołanie od powyższej decyzji A.G. podniósł, iż decyzja wydana została z naruszeniem obowiązującego prawa, ponieważ drzwi zostały zniszczone w wyniku zdarzenia losowego (interwencja strażacka), nadto w chwili obecnej drzwi, jakkolwiek znajdują się na swoim miejscu, zabezpieczają lokal symbolicznie. Zdaniem skarżącego organ I instancji dąży w tej sytuacji do "zepchnięcia" odpowiedzialności za uszkodzenie na Spółdzielnię Mieszkaniową, która nie ma możliwości i środków niezwłocznego usunięcia awarii. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzję podjęto na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4 i art. 39 ust. 2 UoPS oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.a.), a w jej uzasadnieniu odwołano się do treści : - art. 39 ust. 4 UoPS oraz wynikającej z tego przepisu zakresu przyznawania pomocy społecznej rozciągającego się m.in. na pokrycie "drobnych remontów i napraw w mieszkaniu". Art. 3 ust. 4 UoPS, zgodnie z którym potrzeby zaspokajane przez opiekę społeczną winny odpowiadać celom i mieścić się w możliwościach opieki społecznej. Zdaniem organu II instancji z decyzji wynikało, iż możliwości opieki społecznej są w tym wypadku ograniczone, co słusznie legło u podstaw decyzji organu I instancji. Organu II powołał się również na dane uzyskane z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, zgodnie z którymi skarżący otrzymuje od organów opieki społecznej pomoc w różnych formach o łącznej wartości miesięcznie [...] zł, a wobec samodzielnego zajmowania mieszkania o powierzchni [...] m 2 jest pozbawiony dodatku mieszkaniowego, skutkiem czego próbuje uzyskać od ośrodka pomocy społecznej środki z wielu różnych tytułów w nieadekwatnej wysokości. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, iż skarżący nie podejmuje prób jakiejkolwiek aktywizacji zawodowej, a środki z opieki społecznej są jego jedynym źródłem dochodu. Nadto organ uznał, iż wymiana drzwi w rozpatrywanym przypadku nie może zostać uznana za konieczną formę pomocy, a środki na jej uzyskanie skarżący winien uzyskać z innego źródła – m.in. z funduszu remontowego Spółdzielni. Organ uznał, iż w powyższej sytuacji skarżący ma możliwość "przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej z wykorzystaniem własnych uprawnień, zasobów i możliwości" w rozumieniu art. 2 ust. 1 UoPS. Pismem z dnia [...] września 2006 r. które do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wpłynęło w dniu [...] października 2006 r. A.G. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżący zarzucał : - postępowanie w sprawie ma cechę nadmiernej przewlekłości przy wydawaniu decyzji, która według skarżącego winna zostać wydana w ciągu 2 dni. Skarżący wskazuje, iż : - pracownicy organu, zamiast rozpoznać wniosek niezwłocznie – domagali się kolejnych dokumentów dotyczących kosztów wykonania naprawy przez spółdzielnię; - wymiana drzwi nie wynika z chęci podniesienia standardu mieszkania, a co można wywnioskować z treści skargi – stanowi niezbędną potrzebę życiową, niezbędną do egzystencji. W związku z tym, oraz faktem iż spółdzielnia w bezpośredniej przyszłości nie dysponuje możliwością wymiany drzwi w lokalu skarżącego – zasadność wniosku o przyznanie środków z pomocy społecznej w związku z treścią art. XXX UoPS nie budzi wątpliwości. Skarżący zwrócił również uwagę na fakt, iż przysługujący mu metraż przekracza nieznacznie – o [...]m2. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z przyczyn opisanych w zaskarżonej decyzji, oraz podając, iż : - skarżący otrzymał w okresie od [...] stycznia do [...] czerwca 2006 r. pomoc społeczną w łącznej wysokości [...] zł - skarżący w treści wniosku o przyznanie pomocy nie wskazał, iż planuje ją przeznaczyć na likwidację skutków zdarzenia losowego, zatem późniejsze powoływanie się na takie okoliczności nie ma znaczenia dla oceny decyzji organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga jest niezasadna. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej, co oznacza iż sąd administracyjny może zaskarżoną decyzję wzruszyć tylko wówczas, gdyby przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja wydana została z poszanowaniem przepisów prawa materialnego oraz proceduralnego. Zarzucana przez skarżącego nadmierna przewlekłość postępowania zdaniem sądu nie miała w rozpatrywanym przypadku miejsca. Po pierwsze bowiem brak jest przepisu nakazującego organowi I instancji załatwienie jakiejkolwiek sprawy w terminie 2 dni. Nadto, skarżący błędnie wskazał w treści skargi datę złożenia wniosku inicjującego postępowanie. Fakt ten nastąpił nie w dniu [...] marca 2006r. lecz 3 miesiące później – w dniu [...]czerwca 2006r. Wreszcie w ocenie sądu wniosek o przyznanie pomocy społecznej nie zawiera wzmianki o fakcie iż jej przyczyną jest zdarzenie losowe. Z uwagi na powyższe argument o zbytniej przewlekłości postępowania uznać należy za bezzasadny, tym bardziej, że skarżący nie wykazał by czas trwania postępowania miał wpływ na wynik sprawy. Nadto, z akt postępowania przed organem I instancji wynika, iż pierwsza i jedyna wycena została złożona w sprawie razem z wnioskiem o przyznanie pomocy, zatem również zarzut żądania zbędnych dokumentów jest bezzasadny. Zakres potrzeb niezbędnych do egzystencji podlega ustaleniu przede wszystkim w oparciu o (cytowane przez skarżącego) zestawienie z art. 3 ust. 3 rozporządzenia ministra polityki społecznej z dnia 7 października 2005r. w sprawie progu interwencji socjalnej (Dz.U. z dnia 27 października 2005r.). Jedną z takich potrzeb jest mieszkanie. W ocenie Sądu pojęcie to w kontekście przepisów o pomocy społecznej jako metody zapewniania minimum egzystencji należy rozumieć jako prawo do mieszkania odpowiednio zamkniętego, do którego dostęp może zostać osobom postronnym ograniczany wedle woli uprawnionego oraz w związku z koniecznością zapewnienia mu schronienia, bezpieczeństwa (w tym również majątkowego) oraz prywatności. Jednakże z samych twierdzeń strony wynika, że ta potrzeba bytowa jest zaspokojona. Po pierwsze Skarżący utrzymuje, że drzwi w jego mieszkaniu zamykają się na zamek, jednakże twierdząc, że drzwi te można łatwo sforsować. W ocenie Sądu z treści tych oświadczeń strony wynika, że drzwi do jego mieszkania spełniają podstawę dla egzystencji strony funkcje tj. zamykanie i ochrona prywatności jak i izolują od osób postronnych. Bez ich forsowania dostęp do mieszkania jest chroniony. Skarżący narzeka na jakość tego zabezpieczenia w szczególności na niesprawność zamka ale te niedostatki zdaniem Sądu może Skarżący uzupełnić własnym nakładem za pomocą środków, które jakkolwiek ograniczone, to może jednak nimi racjonalnie dysponować. Skarżący z wykształcenia jest technikiem mechanikiem i jakkolwiek jest osobą niepełnosprawną, to jego niepełnosprawność umiarkowanego stopnia pozwala mu nie tylko podjąć zatrudnienie ale co najmniej poradzić sobie z naprawą drzwi w tym i z wymianą bądź naprawą zamka. Zresztą z doświadczenia składu Sądu wynika, iż materiały do naprawy bądź wymiany zamka nie są drogie. Przykładowo cena nowego zamka bębenkowego typu yale – zamek nawierzchniowy Łucznik 60mm + wkładka ([...]zł) nie przekracza [...] zł a sam wkład bębenkowy względnie zamek prosty wpuszczany w drzwi to wydatek rzędu [...] zł ( porównaj ofertę zamieszczoną w Internecie pod adresem http://xl-tools.com.pl). Zauważyć przy tym należy, że obowiązek zapewnienia potrzeby bytowej w drodze pomocy społecznej podlega ograniczeniu oraz jest uzależniony od warunków sformułowanych w odpowiednich przepisach prawa w szczególności ustawy o pomocy społecznej. W tym zakresie prawo do szeroko rozumianego mieszkania nie odbiega od innych potrzeb życiowych, których spełnienie należy do zadań opieki społecznej. Nawet jeśli określona potrzeba mieści się pośród potrzeb zaspokajanych przez organy pomocy to nie oznacza dla wnioskodawcy ich przyznania w ogóle bądź w oczekiwanej wysokości. Według art. 17 ust. 1 pkt 5 ustawy o pomocy społecznej przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym. Świadczenie to przyznawane jest w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, iż sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia, jak również przyznania go w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Ta sama uwaga dotyczy żądania opartego na treści art. 40 i 41 omawianej ustawy o pomocy społecznej. Wszystkie te podstawy świadczeń pomocowych mają charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne nie oznacza jednakże dowolności i arbitralności, a jego zakres jest określony przez prawo; ma ono w każdym przypadku uchwytne granice prawne, które tworzą przepisy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym, przepisy prawa materialnego. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 2 ust. 3 i ust. 4 cyt. ustawy tzn. dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań. Ośrodki pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają przy tym charakter subsydiarny, czyli uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Powyższe oznacza, iż osoby wnioskujące o przyznanie pomocy zobligowane są w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero gdy nie są w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać przyznana. Wyznacznikami przyznania lub odmowy przyznania zasiłku celowego są więc: sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, oraz możliwości finansowe organu pomocy społecznej i potrzeby innych osób znajdujących się zasięgu jego działania. Zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Znajdujące się w aktach informacje dotyczące wysokości środków pieniężnych, jakimi dysponował MOPR w L. oraz liczby osób i rodzin objętych pomocą tego Ośrodka pozwalają uznać, że organ ten odmawiając przyznania skarżącemu oczekiwanej przez niego pomocy na wskazany cel nie naruszył prawa i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Organ bowiem wykazał, że w pierwszej kolejności zaspokaja potrzeby o charakterze bezdyskusyjnie niezbędnym, związanym z zaspokojeniem najbardziej podstawowych potrzeb życiowych osób wnioskujących o pomoc, przykładowo takich jak zapewnienie artykułów żywnościowych, niezbędnych lekarstw i środków czystości. W ocenie Sądu w hierarchii tych niezbędnych potrzeb pokrywanie znacznych kosztów związanych z wymianą drzwi przy ich dotychczasowej funkcjonalności nie należy do potrzeb o charakterze podstawowym, których zaspokojenie korzystałoby z pierwszeństwa przed wyżej wskazanymi potrzebami. Sąd podzielił stanowisko rozpatrujących sprawę organów administracji publicznej, że wymiana drzwi która prócz przywrócenia ich pełnej funkcjonalności zaspokajałaby normy estetyczne i w zasadzie polepszyłaby standard zamieszkania strony (nowe drzwi mają z reguły wyższą wartość) przekracza zadania pomocy społecznej. W tym zakresie niewadliwie też organy pomocowe zwracają uwagę że oczekiwania strony winne być zaspokojone przez zarządcę budynku w przedmiotowej sprawie spółdzielnię mieszkaniowa i to niezależnie czy do uszkodzenia drzwi doszło li tylko z upływu czasu w normalnym tego typu wypadkach starzenia się materiału czy też na skutek zniszczenia drzwi przez zawinione bądź niezawinione działanie osób łącznie z interwencją straży pożarnej. Należy także zauważyć, że skarżący ma przyznany zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie, a wskazać należy, iż celem tej formy pomocy społecznej, określonej w art. 38 ust. 1 przedmiotowej ustawy, jest zaspokojenie potrzeb życiowych i bytowych osób wnioskujących. Jednocześnie w okresie pierwszych sześciu miesięcy 2006 r. skarżący otrzymał z MOPR w L. zasiłki na kwotę [...] zł. Zważyć należy, iż wraz z odwołaniem organ I instancji przekazał organowi II instancji zestawienie pozostających w jego dyspozycji środków finansowych w 2006 roku oraz liczbę osób objętych pomocą w 2005 roku, co w przeliczeniu na liczbę rodzin korzystających z pomocy w 2005 roku dało średnią wartość pomocy w kwocie [...] zł dla jednej rodziny. Organ wskazał, iż o ile w 2005 roku rozpatrzono [...] wniosków o pomoc, to w pierwszych czterech miesiącach 2006 roku wpłynęło [...] wniosków, wydano decyzje na kwotę [...]zł, tj. 45,5% budżetu wobec 41,7 wskaźnika upływu czasu. W ocenie Sądu powyższe zestawienie nakazuje uznać, iż w sytuacji, gdy skarżący otrzymuje tak szerokie wsparcie finansowe, może zabezpieczyć kwotę konieczną na naprawę drzwi i zamka bądź nawet wymianę drzwi. W rozpatrywanej sprawie przyczyną odmowy przyznania zasiłku na wnioskowany cel była ocena sytuacji życiowej strony wnioskującej, ograniczone możliwości płatnicze MOPR w L. oraz systematyczne korzystanie przez skarżącego z pomocy społecznej. Kontrolując niniejszą sprawę Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcia naruszały przepisy ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sposób dostateczny wykazało, iż okoliczności te podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja odmowy przyznania zasiłku, nakazuje uznać, iż jakkolwiek jej uzasadnienie nie do końca spełnia jej wymogi określone w art. 107 §3 KPA, to jednak zawiera wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygający sprawę organ się oparł, oraz uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. I w przedstawionych wyżej okolicznościach niedoskonałość uzasadnienia nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy w rozumieniu art. 145 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stwierdzić także należy, że organy administracji działające na podstawie przepisów prawa materialnego (art. 39 ust 1 ustawy o pomocy społecznej) przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia są obowiązane zgodnie z zasadą art. 7 KPA, załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Nie jest więc tak, że każda osoba spełniająca warunki do przyznania pomocy społecznej tę pomoc musi uzyskać w żądanej wysokości i na każdy cel, gdyż organy administracji muszą gospodarować określoną pulą środków finansowych i rozeznać potrzeby osób samotnych oraz rodzin wielodzietnych żyjących w ubóstwie. W powyższych okolicznościach na podstawie art. 151 wyżej powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu albowiem pełnomocnik strony do zakończenia rozprawy nie złożył co do tego stosownego żądania ani żadnego oświadczenia. /-/I.Kucznerowicz /-/D.Rzyminiak-Owczarczak /-/P.Miładowski KP