IV SA/Po 855/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi H. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 września 2024 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz H. P. kwotę 100 złotych (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wójt Gminy S. decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach z dnia 09.07.2024 r., znak: [...] wydaną na wniosek H. P. (dalej jako skarżący) stwierdził brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko dla przedsięwzięcia polegającego na budowie budynku inwentarskiego (...) na działkach nr [...] obręb [...], gmina S., powiat k. , województwo w. . Od powyższej decyzji w dniu 07.08.2024 r. odwołanie wywiódł skarżący reprezentowany przez pełnomocnika, zaskarżając ją w części. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO lub Kolegium) postanowieniem z dnia 19.09.2024 r., znak: [...] stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 129 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako k.p.a.), odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie od dnia jej ogłoszenia stronie, a zgodnie z art. 43 k.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. W ocenie Kolegium skarżący uchybił terminowi do złożenia odwołania. Jak wyjaśniło SKO decyzja organu I instancji została odebrana przez pełnomocnika skarżącego w dniu 11.07.2024 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji (podpis odbierającej osoby: M. W., adnotacja listonosza "dorosły domownik"). Zdaniem organu II instancji termin do wniesienia odwołania upływał w dniu 25.07.2024 r. Pełnomocnik skarżącego złożył zaś odwołanie w dniu 07.08.2024 r., a zatem 13 dni po upływnie terminu do jego złożenia. Ponadto Kolegium wskazało, iż pismem z dnia 24.07.2024 r. pełnomocnik skarżącego wystąpił o wydanie kserokopii decyzji organu I instancji. Wydanie kserokopii nastąpiło w dniu 24.07.2024 r. Jednocześnie SKO wyjaśniło, iż doręczenie kserokopii decyzji nie otwiera terminu do wniesienia odwołania. Jest to bowiem czynność techniczna, która nie podlega zaskarżeniu w trybie odwołania. Z kolei uwzględnienie wniosku o wydanie kserokopii nie skutkuje rozpoczęciem biegu kolejnego terminu do wniesienia odwołania. Termin ten biegnie jednokrotnie, wyłącznie od daty doręczenia stronie oryginału decyzji. Organ odwoławczy wskazał, że doręczenie oryginału decyzji pełnomocnikowi nastąpiło w dniu 11.07.2024 r., a pełnomocnik złożył odwołanie w dniu 07.08.2024 r., czym uchybił terminowi do jego złożenia o 13 dni. Skargę na powyższe postanowienie w ustawowym terminie wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący, podnosząc w szczególności zarzuty odnoszące się do decyzji środowiskowej. Ponadto skarżący wskazał, że decyzję środowiskową z dnia 09.07.2024 r. odebrała w dniu 11.07.2024 r. osoba niezamieszkująca pod adresem do doręczeń jego pełnomocnika. Skarżący argumentował, że przedmiotową decyzję jego pełnomocnik odebrał dopiero w dniu 24.07.2024 r. W skardze podkreślono, że osoba, która odebrała decyzję organu I instancji w dniu 11.07.2024 r., nie jest domownikiem pełnomocnika skarżącego, ani jego pracownikiem, ani też osobą którą zna. W ocenie skarżącego organ I instancji nie dostosował się do treści art. 39 § 2 k.p.a., zgodnie z którym "w przypadku braku możliwości doręczenia w sposób, o którym mowa w § 1, organ administracji publicznej doręcza pisma za pokwitowaniem" - w omawianym przypadku organ I instancji nie dokonał tego w sposób prawidłowy, gdyż decyzja została wydana osobie nieznajomej. Ponadto – zdaniem skarżącego – organ I instancji naruszył art. 40. § 1 k.p.a. oraz art. 43 k.p.a. Skarżący zarzucił, że organ I instancji nie poinformował adresata o odebraniu pisma przez M. W. pomimo tego że organ posiadał numer telefonu do adresata – pełnomocnika skarżącego. Skarżący wyjaśnił, że dopiero w dniu 23.07.2024 r. po wykonaniu telefonu do organu I instancji, został poinformowany przez kierownika referatu, że decyzja została odebrana przez osobą trzecią. Wówczas skarżący poprosił o wydanie duplikatu decyzji, uzyskując odmowę. W dniu 2.07.2024 r., pełnomocnik skarżącego udał się do organu I instancji, gdzie uzyskał kserokopię decyzji środowiskowej z dnia 09.07.2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Kolegium podkreśliło, że decyzja organu I instancji została doręczona pełnomocnikowi skarżącego - M. J. w dniu 11.07.2024 r. Ponadto SKO wskazało, że przedmiotowa decyzja została doręczona bezpośrednio skarżącemu w dniu 12.07.2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej jako: p.p.s.a.). W myśl tej regulacji, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena prawidłowości postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19.09.2024 r., znak: [...], w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach Wójta Gminy S. z dnia 09.07.2024 r., znak: [...] Zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Stosownie do art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. W myśl art. 40 § 1 i 2 k.p.a. pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Jeżeli ustanowiono kilku pełnomocników, doręcza się pisma tylko jednemu pełnomocnikowi. Strona może wskazać takiego pełnomocnika. Zasadą wynikającą z art. 42 § 1 k.p.a. jest doręczenie pisma (a więc także decyzji) osobie fizycznej w jej mieszkaniu lub miejscu pracy. Przypadek, kiedy adresat jest nieobecny w miejscu przewidywanego doręczenia (w mieszkaniu, w pracy) reguluje zaś art. 43 k.p.a., zgodnie z którym w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że domownikiem upoważnionym do odbioru korespondencji jest każda dorosła osoba mieszkająca w tym samym co adresat domu lub mieszkaniu, która pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, lub krewny czy powinowaty zamieszkujący razem z adresatem, nawet jeśli prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Jednocześnie, jak wskazuje orzecznictwo, ustawodawca nie zdefiniował pojęcia domownika, zatem należy każdorazowo badać związek danej osoby z adresatem oraz charakter jej pobytu w danym lokalu. Nie można wskazywać, że koniecznym warunkiem uznania za domownika jest posiadanie meldunku w mieszkaniu adresata lub nawet prowadzenie z adresatem wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z 28 sierpnia 2008 r., I FZ 331/08). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 08.03.2019 r., sygn. akt I OZ 203/19 wskazał, że osoby obce adresatowi nie są jego domownikami nawet gdy mieszkają w tym samym mieszkaniu (np. jako lokatorzy lub sublokatorzy), chyba, że zostały przez adresata włączone do wspólnoty domowej i prowadzą z nim (jego rodziną) wspólne gospodarstwo. W przeciwnym razie osoby takie należy traktować jako sąsiadów adresata i o fakcie doręczenia im przeznaczonej dla niego przesyłki poinformować zainteresowanego przez umieszczenie odpowiedniego zawiadomienia na drzwiach jego mieszkania, względnie izby w jego mieszkaniu. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że zasadniczą w sprawie kwestią pozostaje wyjaśnienie przez organ odwoławczy prawidłowości doręczenia skarżącemu decyzji organu I instancji. Istota sporu sprowadza się więc do rozstrzygnięcia, czy w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do skutecznego doręczenia decyzji organu I instancji pełnomocnikowi skarżącego. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się kopia zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji z dnia 09.07.2024 r., znak: [...], z którego wynika, że korespondencję adresowaną do M. J., tj. pełnomocnika skarżącego, odebrała w dniu 11.07.2024 r. M. W.. Jednocześnie z ww. kopii dokumentu wynika, że M. W. jest dorosłym domownikiem M. J.. Niemniej jednak skarżący zakwestionował skuteczność doręczenia, choć dopiero zaskarżając postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Ponieważ okoliczność ta nie została zweryfikowana przez Kolegium, które nadal utrzymuje, że decyzja została doręczona prawidłowo, zaś Sąd rozpoznający niniejszą skargę okoliczności tej nie może potwierdzić (z uwagi na ograniczenia w postępowaniu dowodowym przed sądem administracyjnym - art. 106 § 3 p.p.s.a.), koniecznym stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia. Niezbędnym jest bowiem, oprócz oceny wiarygodności zwrotnego poświadczenia odbioru ww. decyzji, również wyjaśnienie statusu M. W.. Ustalenia wymaga, czy w ogóle i jakiego rodzaju relacja istniała między pełnomocnikiem skarżącego a ww. osobą w rozumieniu art. 43 k.p.a. Tym bardziej, że w skardze zaprzeczono, jakoby M. W. była domownikiem pełnomocnika skarżącego. W kontrolowanej sprawie na tym etapie postępowania najistotniejszą jej okolicznością w zakresie sprawdzenia terminowości wniesienia odwołania jest bowiem skuteczność doręczenia decyzji z 09.07.2024 r., gdyż tylko decyzja, która weszła do obrotu prawnego może zostać zaskarżona. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na ocenę skuteczności doręczenia, a nawet - wobec podniesionych w tym zakresie przez skarżącego zarzutów - rodzi poważne wątpliwości. Wobec powyższego Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie w pierwszej kolejności należało ustalić – czego nie uczynił organ II instancji w zaskarżonym postanowieniu przedwcześnie stwierdzając uchybienie terminu do wniesienia odwołania – czy M. W., której doręczono korespondencję celem przekazania jej pełnomocnikowi skarżącego, była w dniu odbioru tej korespondencji dorosłym domownikiem w rozumieniu art. 43 k.p.a. W tym celu organ winien przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe uwzględniając w nim wyjaśnienia przedstawione przez pełnomocnika skarżącego, którzy zaprzeczył ażeby wskazana na zwrotnym potwierdzeniu odbioru korespondencji osoba była jego domownikiem. W celu jednoznacznego wyjaśnienia tej zasadniczej wątpliwości organ winien przesłuchać M. J. oraz M. W., a być może również innych świadków np. sąsiadów. Od ustalenia statusu M. W. zależy bowiem skuteczność doręczenia zastępczego w niniejszej sprawie, a w konsekwencji ustalenie, czy termin do wniesienia odwołania od decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach z dnia 09.07.2024 r., zaczął biec, czy też nie. Sąd uznał, że skoro nie ma pewności co do tego czy odbiorca przesyłki był domownikiem, to materiał dowodowy w sprawie jest niezupełny, zaś stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a. na obecnym etapie postępowania nie ma możliwości uzupełnienia materiału dowodowego przez sąd administracyjny. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w sentencji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.