IV SA/Po 871/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. zasądza na rzecz adwokata A. I. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści)zł podwyższone o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) zł stawki podatku od towarów i usług przewidzianej dla tego rodzaju czynności – łącznie 292,80 ( dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100 ) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /-/I.Kucznerowicz /-/M.Dybowski /-/D. Rzyminiak-Owczarczak Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] Kierownik Filii [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] , na postawie art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.) nie przyznał M. K. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów opłacenia czynszu w kwocie 610 zł za miesiąc grudzień 2005 r. za mieszkanie własnościowe w [...], na [...]. W uzasadnieniu decyzji napisano, że rozpatrzono wniosek z dnia [...] r. Wskazano, iż w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, iż wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną – inwalidą II grupy, pobiera rentę w wysokości 281,29 zł, umniejszoną o kwotę zaległych i bieżących alimentów. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkiwał w niewykończonym domu jednorodzinnych, stanowiącym współwłasność z jego byłą żoną, a pracownika socjalnego poinformował, iż od stycznia 2006 r. będzie mieszkał w mieszkaniu na Osiedlu [...], gdzie dotychczas zamieszkiwała żona z dziećmi i z którego wyprowadziła się 28 października 2005 r. Przedkładając dowody opłacenia czyszu za miesiące listopad i grudzień 2005 r. wnioskodawca poinformował pracownika socjalnego, że pieniądze na ten cel pożyczył. Organ wyjaśnił, iż wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe oraz, że objęty jest pomocą ze strony Ośrodka, w ramach której przyznano mu zasiłki celowe w wysokości 200 zł na zakup leków, 186 zł na opłacenie gazu, zasiłek okresowy w wysokości 53,91 zł, zasiłek ceowy na zakup bonów kąpielowych w wysokości 32 zł, 21,91 zł na gaz do miesiąca grudnia 2005 r. oraz pomoc w formie jednego gorącego posiłku dziennie od 01 października do 31 grudnia 2005 r. Wskazano, iż zgodnie z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej rozmiar i forma świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach Ośrodka. Zdaniem organu udzielone wnioskodawcy wsparcie finansowe zabezpiecza jego niezbędne potrzeby bytowe i jest odpowiednie do jego sytuacji, a także zgodne jest z celami i możliwościami pomocy społecznej. Wskazano, że pomoc społeczna w formie zasiłków celowych nie ma charakteru obligatoryjnego i jej przyznanie zależy każdorazowo od uznania administracyjnego. Od opisanej decyzji M. K. wniósł odwołanie pismem datowanym na dzień [...] r. (karta akt administracyjnych nr 6). Podał, iż opłatę za mieszkanie musiał uiścić, bowiem takie miał uzgodnienia ze Spółdzielnią Mieszkaniową, a od kogo pożyczył pieniądze na ten cel to jego sprawa. Zgłaszając zastrzeżenia do współpracy z pracownikiem socjalnym Ośrodka M. K. podniósł, iż powinien otrzymywać dodatek w wysokości różnicy pomiędzy kryterium dochodowym a uzyskiwanym dochodem. Wyjaśnił, iż w odzyskanym mieszkaniu nie mógł zamieszkać, bowiem wymagało odrobaczywienia i wymalowania. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 §1 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 ze zm., dalej kodeks postępowania administracyjnego), zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. Uzasadniając decyzję Kolegium wskazało, że organ I instancji należycie wykazał pomoc, która jest stronie udzielana przez MOPR, pomoc taka otrzymał także z Filii MOPR [...] i czynsz za miesiąc grudzień 2005 r. ma opłacony. Wskazano, iż zasadnie organ I instancji uznał, iż osoba występująca o pomoc powinna zaspokajać swoje potrzeby z posiadanych środków własnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] M. K. wskazał, że nie zgadza się z odmową przyznania pomocy na opłacenie czynszu. Wyjaśnił, iż z otrzymywanych dochodów nie jest w stanie opłacić czynszu na bieżąco, od 1 stycznia 2006 r. przeszedł pod opiekę MOPR Filii [...] i wówczas otrzymał czynsz za miesiąc styczeń, a nie za grudzień, jak wskazano w decyzji. Uważa, że zasiłek powinien otrzymać, co umożliwi mu oddanie pożyczonych pieniędzy. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, w całości przytaczając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z treścią art. 3 §1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej, co oznacza, iż sąd administracyjny może zaskarżoną decyzję wzruszyć tylko wówczas, gdyby przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja wydana została z poszanowaniem przepisów prawa materialnego oraz procesowego, a zauważone uchybienia proceduralne nie miały wpływu na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłatę za mieszkanie, które jego była żona opuściła w październiku 2005 r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2004 nr 64 poz. 593 ze zm.) przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym. Zgodnie z art. 39 ust. 1 tej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, natomiast zgodnie z jej ust. 2 art. 39 zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W ocenie Sądu przepis art. 39 ust. 2 wyżej powołanej ustawy pozwala organom administracji publicznej czynić samodzielne ustalenia, czy zgłaszana potrzeba, która nie została wymieniona w powołanym przepisie, stanowi dla wnioskodawcy niezbędną potrzebę bytową. We wniosku z dnia [...] r. strona skarżąca wskazała, iż potrzebuje na ten cel 610 zł (karta akt administracyjnych nr 18), natomiast z treści kwestionariusza wywiadu środowiskowego, który skarżący własnoręcznie podpisał (karta akt administracyjnych nr 19) wynika, iż czynsz za miesiąc grudzień 2005 r. opłacił, pożyczając pieniądze. Z akt administracyjnych sprawy wynika ponadto, iż do końca grudnia skarżący mieszkał w domu przy ul. [...], a do mieszkania na Osiedlu [...] przeprowadził się w styczniu 2006 r. W ocenie Sądu powyższe okoliczności pozwalają uznać, iż w tym przypadku zgłaszana potrzeba (zasiłek celowy na opłacenie mieszkania w miesiącu grudniu 2005 r.) nie miała charakteru niezbędnej potrzeby życiowej. Wskazany przepis stanowi o uznaniowym charakterze zasiłków celowych, co oznacza, iż sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia, jak również przyznania go w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Uznanie administracyjne nie oznacza jednakże dowolności i arbitralności, a jego zakres jest określony przez prawo; ma ono w każdym przypadku uchwytne granice prawne, które tworzą przepisy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym, przepisy prawa materialnego. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 2 ust. 3 i ust. 4 cyt. ustawy, tzn. dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań. Ośrodki pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają przy tym charakter subsydiarny, czyli uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Powyższe oznacza, iż osoby wnioskujące o przyznanie pomocy zobligowane są w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero gdy nie są w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać przyznana. Wyznacznikami przyznania lub odmowy przyznania zasiłku celowego, w tym także w oczekiwanej wysokości, są więc: sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, oraz możliwości finansowe organu pomocy społecznej i potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu jego działania. Zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Na powyższe wskazano w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Należy zauważyć, że skarżący ma stały dochód w postaci renty, z której po odliczeniu alimentów pozostaje mu na życie kwota 281,29 zł, systematycznie korzysta z pomocy społecznej MOPR, w badanym okresie miał przyznany zasiłek okresowy w wysokości 53,91 zł miesięcznie, zarówno w miesiącu grudniu 2005 r., jak i w miesiącu styczniu 2006 r. otrzymał zasiłki celowe na różne przeznaczenie w łącznej wysokości 510 zł oraz korzysta z darmowych posiłków i bonów kąpielowych. Sądowi z urzędu wiadomym jest, że skarżący od lat korzysta z wsparcia Ośrodka, a udzielana mu pomoc jest systematyczna i w szerokim zakresie (dowód: akta spraw tut. Sądu – sygn. akt IV SA/Po 443/06, IV SA/Po 620/05). Jednocześnie skarżący jest w stanie sam zadbać o własne sprawy, korzysta z wsparcia finansowego innej osoby, co także w tym przypadku umożliwiło mu opłacenie czynszu, posiada przy tym majątek w postaci nieukończonego domu jednorodzinnego stanowiącego współwłasność z byłą żoną. W ocenie Sądu powyższe nakazuje uznać, iż w sytuacji, gdy skarżący otrzymuje znaczące wsparcie finansowe ze strony Ośrodka i jednocześnie posiada obiektywne możliwości zaspokojenie części potrzeb we własnym zakresie oraz rozwiązania sytuacji materialnej chociażby w drodze sprzedaży części posiadanego majątku, to zgłoszona potrzeba nie musiała zostać uwzględniona. Jednocześnie okoliczność, iż zasiłek okresowy skarżący ma przyznany przez dłuższy okres i jednocześnie otrzymuje pomoc społeczną w formie dożywiania i zasiłków celowych na różne zgłaszane potrzeby, nakazuje uznać, iż ma on obiektywną możliwość racjonalnego wykorzystania otrzymywanych środków. Zauważyć przy tym należy, iż jako osoba z orzeczoną II grupa inwalidztwa, skarżący ma obiektywną możliwość podejmowania lekkich prac, aby w ten sposób uzyskać środki niezbędne na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. Zważyć należy, iż akta administracyjne sprawy zawierają jedynie informację o twórczości poetyckiej skarżącego. W rozpatrywanej sprawie przyczyną odmowy przyznania zasiłku w wyższej wysokości na wszystkie zgłaszane potrzeby była ocena sytuacji życiowej strony wnioskującej, ograniczone możliwości płatnicze MOPR oraz systematyczne korzystanie przez skarżącego z pomocy społecznej. Kontrolując niniejszą sprawę Sąd miał nadto na uwadze nieracjonalne gospodarowanie przez skarżącego środkami pozostającymi w jego dyspozycji, bowiem z treści protokołu zdawczo-odbiorczego mieszkania nie wynika, aby stan pomieszczeń uzasadniał jego natychmiastowe malowanie (karta akt administracyjnych II instancji nr 3-4). Gospodarując określonymi środkami finansowymi skarżący winien w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki na podstawowe opłaty, odkładając dalsze wydatki na później. Sąd ponadto nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcia naruszały wskazane w skardze przepisy ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonych decyzji rozpatrujące sprawę organy administracji w sposób dostateczny wykazały, jakie okoliczności podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona argumentacja odmowy przyznania zasiłku nakazuje uznać, iż w sprawie nie doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego. W ocenie Sądu uzasadnienia zaskarżonych decyzji choć w pełni nie spełniają wymogów określonych w art. 107 §3 kodeksu postępowania administracyjnego, zawierają jednak wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygający sprawę organ się oparł, oraz uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Stwierdzić także należy, że organy administracji działające na podstawie przepisów prawa materialnego (art. 39 ust 1 ustawy o pomocy społecznej) przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia są obowiązane zgodnie z zasadą art. 7 KPA, załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Nie jest więc tak, że każda osoba spełniająca warunki do przyznania pomocy społecznej tę pomoc musi uzyskać w żądanej wysokości i na każdy cel, gdyż organy administracji muszą gospodarować określoną pulą środków finansowych i rozeznać potrzeby osób samotnych oraz rodzin wielodzietnych żyjących w ubóstwie. W powyższych okolicznościach na podstawie art. 151 wyżej powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 250 powołanej ustawy w zw. z §18 ust. 1 pkt 1c) oraz §19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.). /-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak KB/