IV SA/Po 873/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus (spr.) WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 03 września 2008 r. sprawy ze skargi L. W. na postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia środka odwoławczego 1. oddala skargę 2. przyznaje r. pr. A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) zł podwyższone o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) zł stanowiącą podatek od towarów i usług - łącznie 292,80 ( dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100 ) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ G. Radzicka /-/ E. Makosz-Frymus Decyzją z dnia 04 lipca 2007 r. nr [..]Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej jako Kierownik Urzędu) odmówił przyznania L. W.uprawnień kombatanckich z tytułu służby w Związku Walki Zbrojnej, Armii Krajowej w latach 1940-43. W uzasadnieniu przywołano prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 07 czerwca 2006 r. sygn. akt [..] którym uchylono punkt 2 (drugi) zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu z dnia 30 września 2004 r. nr [...] Utrzymany w mocy przez Sąd w wyroku z dnia 07 czerwca 2006 r. punkt 1 (pierwszy) zaskarżonej decyzji uchylał decyzję o umorzeniu postępowania administracyjnego. Sąd podzielił w całości argumentację Kierownika Urzędu, że skarżący z racji nie osiągnięcia wymaganego wieku nie mógł składać w 1942 r. przysięgi a przez to nie mógł pełnić służby w Armii Krajowej. Jednakże w toku postępowania skarżący powoływał się na instrukcję gen. Stefana Grota-Roweckiego nr 129 z dnia 16 marca 1942 r. nadając temu dokumentowi szczególną moc dowodową oraz wskazywał na konieczność zasięgnięcia opinii historyka na podnoszoną okoliczność obniżenia wieku osób walczących w strukturach AK. Sąd wskazał, że ciężar dowodu na powyższe obciąża osobę wnioskującą o przyznanie uprawnień kombatanckich a w związku z tym Kierownik Urzędu nie miał obowiązku czynienia własnych ustaleń. Jednak zważywszy na wiek skarżącego oraz obowiązek informowania strony postępowania o wszystkich przysługujących jej prawach (art. 9 k.p.a.) Sąd wytknął brak pouczenia skarżącego o możliwościach oraz sposobach dokumentowania twierdzeń, na które się powołuje, w tym o możliwości skorzystania, we własnym zakresie i na własny koszt z ekspertyz czy opinii biegłych oraz niewstrzymanie się z wydaniem decyzji przynajmniej do czasu wypowiedzenia się strony w tym zakresie. Ponownie rozpoznając sprawę Kierownik Urzędu napisał, że przeprowadził postępowanie wyjaśniające kierując się zaleceniami WSA. Strona w swojej korespondencji powołuje się na rozkaz Komendanta Głównego AK nr 129 z dnia 16 marca 1942 r., zgodnie z którym członkowie Szarych Szeregów którzy wejdą do zespołów konspiracyjnych będą uważani, bez względu na wiek, za żołnierzy. Zainteresowany, poproszony o nadesłanie wszelkich posiadanych dowodów mogących świadczyć o działalności w Szarych Szeregach przesłał opinię prof. dr hab. Zbigniewa Pilarczyka z Instytutu Historii UAM wydaną dnia 25 września 2006 r., kserokopię fragmentu publikacji Stanisława Broniewskiego "Całym Życiem - Szare Szeregi w relacji naczelnika" oraz znane wcześniej organowi oświadczenia świadków. W ocenie Kierownika Urzędu żaden z powyższych dokumentów nie potwierdza służby strony w Szarych Szeregach, nadto sam zainteresowany wskazał, w piśmie z dnia 19 grudnia 2006 r. że pisząc o przynależności do Szarych Szeregów miał na myśli ZHP, zaś w Jego miejscu zamieszkania organizacji Szarych Szeregów nie było. Decyzja została doręczona na adres podawany w pismach strony dnia 09 lipca 2007 r. (k. 150 akt administracyjnych). Pismem z dnia 22 lipca 2007 r., nadanym w Urzędzie Pocztowym w dniu 27 lipca 2007 r. (data stempla pocztowego, k. 153) strona zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy wskazując, że w świetle przedłożonej opinii nie ma znaczenia przynależność do Armii Krajowej czy Szarych Szeregów jak również wiek żołnierzy, istotą sprawy jest walka z okupantem. W drukach oświadczeń świadków nie ma rubryki bądź pytania dotyczącego składania przysięgi przez kandydata, dlatego świadkowie nie wspominali o tym fakcie. Komendant miał pseudonim "Biały", a wnioskodawca miał przydział służbowy do placówki AK w Zagórowie. Będąc robotnikiem transportowym jeździł po odbiór i załadunek towarów z fabryk i hurtowni. Swoją służbę wykonywał codziennie, był pouczony przez Komendanta jak zachowywać się w razie wpadki. Praca strony: obserwacja pociągów na trasie Poznań-Warszawa dostarczała cennych informacji tak samo jak podsłuchiwane rozmowy prowadzone między Niemcami. Dobrze ukryte przez stronę materiały, pieczątki i druki nie zostały znalezione w trakcie rewizji w domu rodziców w sierpniu 1943 r. Postanowieniem z dnia 15 października 2007 r. nr [...]Kierownik Urzędu, działając na podstawie art. 134 w związku z art. 127 §3, art. 129 §1 i art. 129 §2 kpa, stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podano, że strona została prawidłowo pouczona o prawie do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w terminie 14 dni od dnia jej otrzymania. Decyzja została doręczona córce strony, takie doręczenie jest skuteczne i wywołuje skutki prawne. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został nadany listem zwykłym z uchybieniem terminu do jego złożenia. Termin do złożenia środka odwoławczego upłynął dnia 23 lipca 2007 r. zaś pismo strony nie zawiera prośby o przywrócenie terminu. Kierownik Urzędu podkreślił, że przepisy określające terminy dla wnoszenia środków odwoławczych muszą być bezwzględnie przestrzegane. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zwrócił się o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący napisał, że uchybienie terminu nastąpiło po odebraniu pisma przez córkę, która pod nieobecność skarżącego przetrzymała list i nie zaznaczyła na nim daty doręczenia, dlatego opierając się na mylnym przypuszczeniu odwołanie zostało wysłane z czterodniowym opóźnieniem. Załączona do akt sprawy opinia została potraktowana marginalnie, w ocenie strony przepisy o nie przyjmowaniu nieletnich do struktur konspiracyjnych nie sprawdziły się w praktyce, dlatego zostały sprostowane rozkazem nr 129 z dnia 16 marca 1942 r. Zaangażowanie skarżącego do służby konspiracyjnej nie było przypadkiem wyjątkowym, służyli w konspiracyjnych organizacjach częstokroć młodsi od skarżącego chłopcy. Skarżący podkreślił, że przyjmujący Go do konspiracji Komendant znał Go od dziecka. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy wskazać, że Sąd - na tym etapie postępowania - nie jest władny merytorycznie oceniać trafności rozstrzygnięcia. Sąd mógłby to uczynić, o ile zostałby wniesiony w terminie środek zaskarżenia. Jest poza sporem, że przesyłka zawierająca decyzję Kierownika Urzędu z dnia 04 lipca 2007 r. nr [...] została doręczona dnia 09 lipca 2007 r. na adres podawany przez skarżącego w trakcie postępowania administracyjnego i odebrana przez córkę skarżącego. Spornym jest natomiast, czy doręczenie takie było skuteczne w rozumieniu przepisów kpa. Ustanowiony w postępowaniu sądowoadministracyjnym pełnomocnik skarżącego przytacza pogląd wyrażany w literaturze, zgodnie z którym niezbędną przesłanką zastosowania doręczenie zastępczego jest zobowiązanie się odbiorcy do oddania pisma adresatowi (G. Łaszczyca [w:] G. Łaszczyca, C. Marzysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 522). Nadto pełnomocnik przywołuje wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2002 r. syn. akt I SA 2614/00, w myśl którego pokwitowanie stanowi dowód, że domownik podjął się oddania pisma adresatowi dopiero wówczas, kiedy zawiera odpowiednią informację. Sąd wskazuje, że oba wskazane poglądy, zarówno doktryny jak i judykatury są odosobnione oraz, że ich nie podziela. Zgodnie z art. 134 kpa organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania (wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy) oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Bezspornie strona naruszyła 14-dniowy termin i nie złożyła wniosku o jego przywrócenie. Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy jest wyłącznie merytoryczny. W ocenie Sądu doręczenie do rąk domownika, córki strony, było skuteczne i wywarło stosowne skutki prawne, w szczególności rozpoczął swój bieg termin do złożenia środka odwoławczego. Zgodnie z przeważającym stanowiskiem datą doręczenia pisma adresatowi jest dzień odebrania pisma przez dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcę domu. Datą doręczenia nie jest natomiast dzień faktycznego odebrania przez adresata pisma przekazanego przez te osoby. Okoliczność, że osoba której wręczono pismo za pokwitowaniem, nie oddała pisma adresatowi, nie ma wpływu na skuteczność doręczenia (A. Wróbel [w:] A. Wróbel, M. Jaśkowska Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz. Zakamycze 2005 s. 359). Okoliczność, że dorosły domownik nie doręczył w stosownym czasie przyjętego pisma do rąk adresata, nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia odwołania ( wyrok NSA z 22 marca 2000 r., I SA/Lu 1731/98 cytowany w w/w Komentarzu s. 361). Sąd w pełni aprobuje oba powyższe poglądy. Skoro spóźnione żądanie ponownego rozpatrzenia sprawy nie było połączone z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia, to jedynym możliwym rozstrzygnięciem było wydanie postanowienia w trybie art. 134 kpa. Tak więc Kierownik Urzędu nie naruszył prawa. W przypadku stwierdzenia przez organ administracji, że środek odwoławczy został wniesiony z uchybieniem terminu do jego wniesienia przepisy prawa zabraniają wydania decyzji merytorycznej. Nie ulega przy tym wątpliwości, że przepisy określające terminy dla wnoszenia środków odwoławczych muszą być bezwzględnie przestrzegane. W ocenie Sądu organ administracji postąpił słusznie. Warunkiem skuteczności czynności procesowej - wniesienia środka odwoławczego - jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność odwołania, czego następstwem jest ostateczność decyzji. Organ odwoławczy obowiązany jest zatem w postępowaniu wstępnym zbadać, czy odwołanie zostało wniesione w przewidzianym przepisami terminie. W uchwale składu 7 sędziów z dnia 12 października 1998 r. (sygn. akt OPS 11/98; ONSA 1999/1/4) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Odnosi się to w równym stopniu do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy merytoryczną decyzją w sytuacji, gdy upłynął termin wniesienia tego środka zaskarżenia. W takiej sytuacji organ nie ma innej możliwości jak tylko stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania, co wynika z przepisu art. 134 k.p.a. Nie jest to zależne od swobodnego uznania organu, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej. W związku z powyższym - stosownie do treści art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ G. Radzicka /-/ E. Makosz-Frymus za nieobecną /-/E.Makosz-Frymus KP