IV SA/Po 878/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 marca 2008 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka I. oddala skargę, II. zwrócić skarżącej M. K. kwotę 200 ( dwieście ) złotych tytułem błędnie opłaconego wpisu sądowego. /-/ I.Kucznerowicz /-/ B.Popowska /-/ M.Dybowski WSA/wyr.1-sentencja wyroku Decyzją z dnia [...] r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] r.) Wójt Gminy Ś. (dalej Wójt) na podstawie art. 15b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. 139/06/992 ze zm. – dalej uśr lub ustawa), art. 104 i art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U 98/00/1071 ze zm. – dalej kpa) i upoważnienia Wójta Gminy Ś. z dnia [...] r. nr [...]do przeprowadzenia postępowania w sprawach świadczeń rodzinnych, w tym także do wydawania decyzji administracyjnych w tych sprawach, po rozpatrzeniu wniosku nr [...], złożonego dnia [...] r., odmówił M.K. świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, wnioskowanego na dziecko A.S-K.. W uzasadnieniu Wójt wskazał, że powodem odmowy jest objęcie wnioskiem dzieci nie spełniających warunków przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka (dalej zapomoga). Dziecko przysposobione przez Wnioskodawczynię dnia [...] r.- A.S-K.- ukończyła [...] lat dnia [...] r. i nie został spełniony warunek złożenia wniosku w terminie 12 miesięcy od daty urodzenia się dziecka. W dniu urodzenia się dziecka nie obowiązywały przepisy o jednorazowej zapomodze (k. [...] akt administracyjnych). Odwołanie od owej decyzji złożyła M.K.. Odwołująca się zarzuciła decyzji naruszenie prawa materialnego (art. 15b uśr). Z postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] r.- [...] wynika, że przysposobienie małoletniej A.S. orzeczono z dniem [...] r. M.K. złożyła wniosek dnia [...] r.- zachowany został zatem termin 12 miesięcy (art. 15b ust. 2 i 3 uśr). To, że małoletnia A.S. ukończyła [...] lat dnia [...] r., jest bez znaczenia prawnego. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej SKO) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 15b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. 139/06/992 ze zm.)– utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. SKO podzieliło ustalenia i poglądy prawne organu I instancji. Postanowieniem z dnia [...] r.- [...] Sąd Rejonowy w L. orzekł przysposobienie pełne z art. 121 kro małoletniej A.S. urodzonej dnia [...] r., córki nieżyjących H.M-S. i D.S.. Orzeczenie to stało się prawomocne dnia [...] r. Wniosek z odpisem postanowienia Sądu Rejonowego w L., odpisem skróconym aktu urodzenia małoletniej, odpisem zupełnym aktu urodzenia A.S.- K., kserokopią dowodu osobistego M.K., złożony został dnia [...] r. Celem art. 15b uśr było przyznanie pomocy finansowej o charakterze jednorazowym w związku z urodzeniem się dziecka. A.S-K. dnia [...] r. ukończyła [...] lat, zatem wniosek nie dotyczył dziecka spełniającego warunki do przyznania M.K. jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. Przyznanie zapomogi możliwe byłoby wyłącznie w sytuacji, gdy w dacie narodzin dziecka obowiązywały przepisy je regulujące. Art. 15 b uśr wprowadzony został przez ustawodawcę po narodzinach małoletniej, co nie uzasadnia przyznanie zapomogi. Skargę na ową decyzję wniosła M.K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym. W skardze podtrzymała i rozwinęła zarzuty zawarte w odwołaniu. Skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej; zasądzenie "kosztów procesu i kosztów zastępstwa procesowego" wg norm przepisanych. W ocenie Skarżącej, obie decyzje w istotny sposób naruszają przepisy ustawy o świadczenia rodzinnych i "znowelizowanej Ustawy obowiązującej od 6.7.2007 r.". Nowelizacja przedłużyła okres składania wniosków z 3 do 12 miesięcy i "orzekła, że jednorazowa zapomoga przysługuje faktycznemu opiekunowi dziecka". Obie decyzje odwołują się do faktu urodzenia dziecka- "becikowe" przysługuje z tytułu urodzenia dziecka i podkreślają, że z art. 15b uśr wynika, że tylko w takiej sytuacji zapomoga przysługuje, a przysposobiona ukończyła [...] lat, co skutkowało odmową przyznania zapomogi. To ewidentne naruszenie prawa, przepisów uśr. Organy przez zawężającą wykładnię, ustalając własną interpretację, przyznają prawo do jednorazowej zapomogi - jedynie z tytułu urodzenia dziecka, nie zaś przysposobienia. Znowelizowana ustawa nie precyzuje wieku dziecka jako kryterium przyznania zapomogi; określa jedynie termin 12 miesięcy, w którym należy złożyć wniosek o przyznanie. Termin ów dotyczy zarówno urodzenia dziecka, jak i przysposobienia. W sprawie Skarżąca terminu dochowała. Wiek dziecka pozostaje bez znaczenia prawnego, bowiem ustawodawca nie uzależnił złożenia wniosku od wieku dziecka przysposobionego (k. [...] akt sądowych). W odpowiedzi SKO wniosło o oddalenie skargi (k. [...] akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga okazała się niezasadną. 1. Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm. - dalej ppsa) sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej w danym postępowaniu. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa). 2. Sąd podziela ustalenia organu I i II instancji, czyniąc je integralną częścią ustaleń Sądu. Stan faktyczny sprawy jest między stronami bezsporny; strony różnią się jedynie w wykładni art. 15b ust. 1, 2 i 3 uśr, w zakresie, w jakim dotyczy przyznania prawa do zapomogi w przypadku przysposobienia dziecka. Instytucja jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka wprowadzona została ustawą z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 12/06/67- dalej nowela grudniowa). Art. 15b w pierwotnym brzmieniu: uzależnił przyznanie zapomogi od urodzenia się dziecka żywego (ust. 1); wskazał, że uprawnionym do zapomogi jest ojciec lub matka albo opiekun prawny dziecka- niezależnie od ich dochodów (ust. 2); określił, że wniosek o wypłatę zapomogi składa się w terminie 3 miesięcy od dnia narodzin (ust. 3 zd. 1). Ustawa weszła w życie dnia 9 lutego 2006 r. (art. 2 noweli grudniowej). W żaden sposób ustawodawca nie wyraził woli, by zapomoga przysługiwała ojcu lub matce albo opiekunowi prawnemu dziecka, narodzonego przed dniem 9 lutego 2006 r. W uzasadnieniu projektu- w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy- wskazano w szczególności, że nowelizacja jest uzasadniona koniecznością poprawy sytuacji rodzin, którym urodziło się dziecko; przemawiają za tym względy społeczne, jak i demograficzne; państwo winno dać czytelny sygnał i realną pomoc rodzinom wychowującym dzieci. Nowelizacja wychodzi naprzeciw staraniom samorządów lokalnych mających na celu pomoc rodzinom, którym urodziło się dziecko. Należy umożliwić samorządom lokalnym wypłacanie tzw. "becikowego"; w obecnej sytuacji pomoc taka jest dla rodzin niezmiernie potrzebna i uzasadniona; nie ma aksjologicznych powodów, dla których taka realizacja kompetencji gminy nie byłaby możliwa (uzasadnienie projektu ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r.- druk nr 40 Sejmu V Kadencji- http://www.sejm.gov .pl). Ustawodawca upoważnił w art. 22a noweli grudniowej radę gminy do przyznania w drodze uchwały zamieszkałym na terenie jej działania osobom jednorazową zapomogę z tytułu urodzenia ich dziecka, przy czym określił, że wypłaty zapomóg finansowane są ze środków własnych gminy (art. 22a ust. 1 i 5 uśr). Projekt zakładał konieczność podjęcia nowej uchwały przez radę gminy(nawet gdy poprzednia uchwała nie została zakwestionowana), która będzie mogła uprawnić do świadczenia również osoby, które byłyby uprawnione na podstawy uchwały poprzedniej. Autorzy projektu oszacowali konieczność wydatkowania z budżetu państwa ok. 340 mln [zł] rocznie (druk nr 40 Sejmu V Kadencji). 3. Nie ulega wątpliwości, że instytucja zapomogi z art. 15b jest inną instytucją niż instytucja zapomogi z art. 22a uśr, o czym wskazuje systematyka noweli grudniowej (odrębny rozdział 2a, zawierający art. 15b uśr dodany został przepisem art. 1 pkt 3 noweli grudniowej, a art. 22a dodany został do rozdziału 5 Podmioty realizujące zadania w zakresie świadczeń rodzinnych, przepisem art. 1 pkt 4 noweli grudniowej). W doktrynie trafnie wskazuje się, że świadczenie z art. 15b ma charakter obligatoryjnego, a świadczenie z art. 22a uśr jest realizowane w ramach fakultatywnego zadania własnego gminy (W.Maciejko w: A.Korcz, W.Maciejko "Świadczenia rodzinne. Komentarz.", C.H.Beck 2007, s. 310-311, nb. 1-3). W niniejszej sprawie Rada Gminy Ś. nie podjęła uchwały na podstawie art. 22a uśr, ani też odpowiedniej uchwały przed wejściem w życie noweli grudniowej. 4. Skarżąca upatruje podstawy do przyznania zapomogi na podstawie nowego brzmienia art. 15b ust. 2 i 3 uśr , nadanego przepisem art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o podatku rolnym (Dz.U. 109/07/747- dalej nowela majowa). Nowela majowa weszła w życie dnia 6 lipca 2007 r. i nie zawiera jakichkolwiek przepisów intertemporalnych, pozwalających na stosowanie jej uregulowań do dzieci, które urodziły się żywe przed dniem 6 lipca 2007 r., a tym bardziej przed dniem 9 lutego 2006 r. Ustawodawca w art. 1 pkt 8 noweli majowej rozszerzył zakres podmiotowy osób uprawnionych do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. Do zapomogi- prócz rodziców i opiekuna prawnego- będzie uprawniony także opiekun faktyczny dziecka tj. osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeśli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Wydłużenie okresu składania wniosku o jednorazową zapomogę z 3 do 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka dla opiekunów prawnych i faktycznych dziecka miało umożliwić osobom przysposabiającym dziecko ubieganie się o owo świadczenie, zwłaszcza, gdy przeciągają się procedury adopcyjne. Celem projektu [nowelizacji majowej] było dokonanie zmian w obecnie obowiązującej ustawie o świadczeniach rodzinnych, które ułatwią jej stosowanie w praktyce. Zmiany miały przede wszystkim charakter doprecyzowujący, w związku z tym nie przewidywano zmiany poziomu wydatków na świadczenia. Projektodawcy przewidywali niewielki ruch w liczbie świadczeniobiorców- zarówno w kierunku przyrostu, jak i spadku- których saldo mieścić się winno w granicach błędu statystycznego (uzasadnienie projektu ustawy z dnia 24 maja 2007 r.- druk nr 1444 Sejmu V Kadencji- http://www.sejm.gov .pl). 5. Ratio legis nowelizacji majowej w części obejmującej zmianę ust. 2 i 3 art. 15b uśr nie miało bowiem na celu objęcie zapomogą z art. 15b ust. 1 uśr przysposabiających dziecko, które urodziło się żywe przed dniem 6 lipca 2007 r., a tym bardziej przed dniem 9 lutego 2006 r., a jedynie zapewnienie przysposabiającym otrzymanie zapomogi w przypadku przedłużenia się postępowanie o przysposobienie dziecka, które urodziło się żywe po dniu 8 lutego 2006 r. Ustawodawca zaobserwował bowiem niepokojące zjawisko społeczne- rodzice (najczęściej z rodzin dysfunkcyjnych), nie składali oświadczeń po upływie sześciu tygodni od urodzenia się dziecka o wyrażeniu zgody na przysposobienie bez wskazania osoby przysposabiającego (tzw. zgoda na przysposobienie anonimowe - art. 119 1 i 2 kro), w obawie że nie uzyskają zapomogi bądź ją utracą. Prowadziło to przedłużania postępowań adopcyjnych ponad okres 3 miesięcy (art. 15b ust. 3 w pierwotnym brzmieniu)- z oczywistą szkodą dla dobra małoletnich dzieci. Art. 15b ust. 2 i 3 uśr- po nowelizacji majowej- ma na celu zapobiec owym sytuacjom, nie ma natomiast prowadzić do przyznawania zapomogi osobom przysposabiającym dzieci urodzone przed dniem 9 lutego 2006 r. Należy zwrócić uwagę, że art. 15b ust. 2 w pierwotnym brzmieniu nie przewidywał uprawnienia do zapomogi dla opiekuna faktycznego dziecka (katalog osób uprawnionych do zapomogi pokrywał się z katalogiem posiadających potencjalny tytuł do dodatku z tytułu urodzenia się dziecka- W. Maciejko- op. cit. s. 260 nb 2) aż do dnia, gdy stał się przysposabiającym (opiekunem prawnym; W. Maciejko- op. cit. s. 145 nb. 145 nb. 11, s. 260 nb 2). Dopiero w art. 15b ust. 2 i 3 po nowelizacji majowej ustawodawca uregulował uprawnienia do zapomogi dla opiekuna faktycznego dziecka i przysposabiającego- którzy objęli opieką lub przysposobili dziecko, urodzone żywym po dniu 8 lutego 2006 r. (J. Mikołajewicz "Prawo intertemporalne. Zagadnienia teoretycznoprawne" Poznań 2000 s. 60 i n.). Skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego ni procesowego skargę należało oddalić (art. 151 ppsa). 6. Jedynie na marginesie należy podnieść, że sprawy o świadczenie rodzinne z mocy ustawy wolne są od kosztów sądowych (art. 239 pkt 1 lit. a ppsa). Zbędnie zatem profesjonalny pełnomocnik uiścił [...] zł w znakach opłaty sądowej (w postępowaniu sądowoadministracyjnym w ogóle nie uiszcza się opłat w tych znakach), [...] zł poleceniem przelewu i [...] zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (k. [...] akt sądowych). Wraz z prawomocnym zakończeniem postępowania sądowoadministracyjnego wpisy sądowe zostaną zwrócone przez Sąd; pełnomocnik może rozważyć wystąpienie do właściwego Wydziału Finansowego Urzędu Miasta P. o zwrot opłaty skarbowej. /-/I. Kucznerowicz /-/B. Popowska /-/M. Dybowski mb