IV SA/Po 892/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 października 2025 r. sprawy ze skargi K. Z. na postanowienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia 24 września 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionej kopii akt oddala skargę w całości. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], po rozpatrzeniu wniosku K. Z., postanowieniem z dnia 29 marca 2024 roku (znak: [...]), odmówił wydania uwierzytelnionej kopii akt sprawy o sygn. [...] W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśniono, że strona postępowania w treści odwołania zwróciła się o wydanie uwierzytelnionej kopii akt sprawy. Organ, pismem z dnia 7 marca 2024 roku, poinformował stronę o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz o możności złożenia ewentualnych uwag. Strona nie stawiła się w wyznaczonym terminie oraz nie podała żadnych okoliczności wskazujących na ważny interes w uzyskaniu uwierzytelnionej kopii akt sprawy administracyjnej. K. Z., podaniem z dnia 16 kwietnia 2024 roku, skorzystał z prawa do zażalenia. Strona zażądała uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości oraz wydania poświadczonej/uwierzytelnionej kopii akt sprawy. W uzasadnieniu zgłoszonych żądań wskazano, że "ważny interes strony jest dwojaki: strona jest ofiarą przestępstw popełnianych przez Skupin en consortes, a jedyny sposób obrony to wziąć uwierzytelnione kopie akt i zanieść do Prokuratury [...]. Bez względu na to jaki ważny interes wykażę to nigdy nie otrzymam uwierzytelnionych kopii akt bowiem organizacja przestępcza z jaką mam do czynienia ma dowody popełnianych przestępstw w swojej dyspozycji". Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po ponownym rozpoznaniu sprawy w postępowaniu zażaleniowym, postanowieniem z dnia 24 września 2024 roku (Nr [...]), utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W ocenie Kolegium argumentacja przedstawiona przez stronę nie dowodzi zaistnienia ważnego interesu w pozyskaniu uwierzytelnionych odpisów żądanych dokumentów. Kolegium wyjaśniło, że potrzeba (chęć) posiadania uwierzytelnionych odpisów dokumentów zgromadzonych w aktach spraw, czy też chęć weryfikacji z zebranymi przez siebie dowodowymi, nie stanowi o ważnym interesie. Ocena prawidłowości wydanej decyzji dokonywana jest w toku postępowania odwoławczego. Organ odwoławczy zaznaczył ponadto, że "na każdym, kto dowiedział się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu ciąży obowiązek zawiadomienia o tym prokuratora lub Policji (art. 304 § 1 Kodeksu postępowania karnego)". K. Z., pismem z dnia 14 września 2024 roku, skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący zażądał: uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości, przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, wydania kopii zawartości akt sprawy, a także przeprowadzenia dowodów zawnioskowanych w odwołaniu i ponagleniu, które są integralną częścią skargi. W uzasadnieniu zgłoszonych żądań strona wyjaśniła, że uprawnienie do zapoznania się z zawartością akt sprawy jest fikcją. Postulat zapoznania się z aktami sprawy spełnia tylko wydanie ich poświadczonej kopii. Skarżący zarzucił pracownikom Ośrodka Pomocy Społeczne w [...] dokonywanie fałszerstw na dokumentach oraz zbiorach dokumentów, a także utrudnianie i uniemożliwianie mu zapoznania się z aktami sprawy. Wskazał przy tym, że nie może zapoznać się z aktami sprawy, bo nie zna terminów, a z uwagi na swój stan psychiczny oraz fizyczny, w tym brak koncentracji i brak zdolność nie ma możliwości wykonania dokumentacji fotograficznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024, poz. 1267). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024, poz. 935 ze zm.; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje, w szczególności orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Uwzględniając skargę na postanowienie Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast przewidziane ustawą środki stosuje w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Sprawy dotyczące skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, zgodnie z art. 119 pkt 3 P.p.s.a., mogą być rozpoznawane przez sąd administracyjny w trybie uproszczonym - co miało miejsce w niniejszej sprawie. Skarga okazała się nieuzasadniona. Przedmiotem zaskarżenia (oceny legalności) w niniejszej sprawie jest postanowienie organu administracji publicznej o odmowie wydania uwierzytelnionej kopii akt sprawy administracyjnej. Postanowienie zostało wydane na podstawie art. 73 i art. 74 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej w skrócie "K.p.a."). Sąd nie ujawnił podstaw do przyjęcia oceny, że kwestionowane skargą postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa pod postacią błędnej wykładni przepisów art. 73 § 1-2 oraz art. 74 § 2 K.p.a. Prawo strony względem akt sprawy administracyjnej może przybierać postać dwóch odrębnych uprawnień. Pierwsze zostało uregulowane w art. 73 § 1 K.p.a., zgodnie z którym strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Stronie służy prawo zaznajomienia się ze wszystkimi materiałami, które znalazły się w aktach sprawy, niezależnie od tego, czy zostały zaliczone do dowodów służących rozstrzygnięciu sprawy, czy też nie mają takiego charakteru. Prawo to przysługuje stronie także po zakończeniu postępowania. Uprawnienie do zaznajomienia się z aktami sprawy oraz samodzielnego utrwalenia zawartych tam treści na własny użytek nie wymaga przy tym spełnienia przez stronę żadnych warunków, a organ nie może co do zasady ograniczać dostępu do akt. Uprawnienie innego rodzaju zostało ustanowione w art. 73 § 2 K.p.a., przewidującym, że strona ma także prawo żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Powyższe uprawnienie dotyczy szczególnej formy dostępu do akt sprawy. Przypomnieć należy, że moc dowodową dokumentu urzędowego posiadają nie tylko oryginalne dokumenty, ale również urzędowo poświadczone odpisy z dokumentów oraz poświadczone za zgodność odpisy z dokumentów, co wynika z art. 76a K.p.a. Nieuwierzytelniona kserokopia dokumentu urzędowego nie korzysta z mocy dowodowej oryginału dokumentu (wyrok NSA z 25.02.2021 r., I OSK 2500/20, LEX nr 3336727). Z uwagi na powyższe na stronie spoczywa obowiązek wykazania "ważnego interesu" w uzyskaniu uwierzytelnionych dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych. Jak słusznie wskazuje organ odwoławczy pojęcie "ważny interes strony", o którym mowa w art. 73 § 2 K.p.a., jest pojęciem nieostrym, co zobowiązuje organ rozpatrujący podanie wniesione na podstawie powołanego przepisu, by dokonał oceny, czy w danej sprawie, ze względu na okoliczności prowadzonego postępowania lub potrzeby strony, została spełniona przesłanka "ważnego interesu strony". Nie ulega przy tym wątpliwości, że to na wnioskującej stronie spoczywa obowiązek wykazania, że jej żądanie jest uzasadnione ważnym interesem. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń faktycznych przyjętych przez organy administracji publicznej na potrzeby wydania zaskarżonego postanowienia. Analiza treści dokumentów włączonych do akt administracyjnych, a także dokumentów załączonych do skargi, nakazuje przyjmować, że okoliczności kontrolowanej sprawy pozostają pomiędzy stronami bezsporne. Skarżący w odwołaniu z dnia 29 lutego 2024 roku zawarł żądanie "wydania mu kopii akt sprawy i w ten sposób umożliwienie mu udziału w sprawie". W zażaleniu od postanowienia organu I instancji skarżący wyraźnie wskazał, że wnosi o "wydanie mu poświadczonych/uwierzytelnionych kopii akt sprawy o podanej sygnaturze". Skarżone organy prawidłowo uznały, że skarżący wystąpił z żądaniem wydania mu uwierzytelnionej kopii akt sprawy w rozumieniu art. 73 § 2 K.p.a. Analiza argumentacji skarżącego, którą zawarł on w uzasadnieniu odwołania, w uzasadnieniu zażalenia, a także w treści skargi, doprowadziła Sąd do przekonania, że skarżone organy prawidłowo rozpoznały podstawy uzasadniające żądanie, jako jedynie chęć posiadania uwierzytelnionej kopii akt sprawy, która to potrzeba motywowana jest toczącym się postępowaniem odwoławczym, subiektywnym przekonaniem skarżącego o fałszowaniu dokumentów, stanem zdrowia skarżącego oraz brakiem umiejętności wykonania dokumentacji fotograficznej. Sąd nie ujawnił podstaw do przyjęcia stanowiska o błędnym zastosowaniu prawa materialnego, tj. przepisów art. 73 § 2 w związku z art. 74 § 2 K.p.a. Organy trafnie uznały, że argumentacja powołana przez skarżącego nie uzasadniała przyjęcia stanowiska o zaistnieniu po stronie skarżącego ważnego interesu w pozyskaniu uwierzytelnionej kopii akt sprawy. Przyjmuje się, że uzasadnianie istnienia ważnego interesu strony tylko koniecznością posiadania uwierzytelnionych odpisów poszczególnych dokumentów z akt administracyjnych, czy to dla potrzeb prowadzonego postępowania w sprawie, czy to w celu wykorzystania ich w innych postępowaniach prawnych, jest niewystarczające. Sama potrzeba (chęć) posiadania uwierzytelnionych odpisów dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, czy też chęć ich weryfikacji z zebranymi przez siebie dowodami, nie stanowi o ważnym interesie. Gdyby zamiarem ustawodawcy było uzależnienie uprawnienia strony do żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii dokumentów lub wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy od samej potrzeby ich posiadania przez stronę, to zbędne byłoby ustalenie dodatkowego wymogu uzasadnienia przez stronę, że ma "ważny interes" w ich uzyskaniu. W takim przypadku wystarczającym rozwiązaniem byłoby ustanowienie w art. 73 § 2 K.p.a. samego uprawnienia strony do posiadania uwierzytelnionych odpisów lub kopii dokumentów, bez wprowadzania jakichkolwiek ograniczeń w możliwości ich żądania (wyrok NSA z 12.12.2024 r., II OSK 800/22, LEX nr 3854950). Należy podkreślić, że podstawową formą uzyskiwania kopii lub odpisów z akt sprawy administracyjnej jest ich samodzielne wykonywanie przez stronę postępowania w ramach prawa do zapoznania się z aktami sprawy (art. 73 § 1 K.p.a.). O wadliwości zaskarżonego postanowienia nie stanowi argumentacja odwołująca się do stanu zdrowia skarżącego. Sądowi wiadomym jest (pismo OPS w [...], k. 22 akt sądowych), że skarżący samodzielnie i regularnie, minimum 1 do 2 razy w ciągu miesiąca, przybywa do OPS w [...] celem osobistego składania wniosków o pomoc oraz odwołań od wydanych decyzji, a także uzupełniania dokumentacji toczących się już postępowań. Podczas wizyt skarżący nie korzysta ze sprzętów i przyrządów medycznych wspomagających poruszanie się. W środowisku zamieszkania skarżący porusza się samodzielnie, a schody na klatce schodowej zajmowanego budynku nie stanowią dla niego bariery architektonicznej. Na co dzień skarżący korzysta z samochodu osobowego brata. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela stanowisko zaprezentowane w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2018 roku o sygn. akt I OPS 1/18, że w ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 K.p.a. mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy wyjaśnić należy, że motywy powoływane przez skarżącego nie stanowią o zaistnieniu ważnego interesu w rozumieniu art. 73 § 2 K.p.a., czyli podstawy do pozyskania uwierzytelnionej kopii akt sprawy. Skarżący może przecież wystąpić o wydanie mu kserokopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy na podstawie art. 73 § 1 K.p.a. Mając powyższe na uwadze, sąd podzielił w całości ocenę dokonaną przez organy i skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a.