IV SA/Po 900/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego sprawy ze skargi J.M. na decyzję Kierownika urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2009r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie postanawia przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z wyłączeniem wpisu od skargi i ustanowić radcę prawnego. MZ J.M. wniosła skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2009r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. Skarżąca nie uiściła jednak wpisu, który w niniejszej sprawie stosownie do §2 pkt 3 ppkt 10 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) wynosi 100 zł. Mając powyższe na uwadze, Sąd zarządzeniem z dnia 18 listopada 2009r. (doręczonym w dniu 23 listopada 2009r. – k. 16 akt) pod rygorem odrzucenia skargi wezwał skarżącą do usunięcia w terminie 7 dni braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca pismem z dnia 1 grudnia 2009r. (data stempla pocztowego k. 20 akt) złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Wniosek ten został jednak złożony po upływie terminu wyznaczonego przez Sąd do uiszczenia wpisu (termin ten upłynął w dniu 30 listopada 2009r.) Ponadto wniosek ten złożony został z uchybieniem art. 252 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa), zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Mając powyższe na uwadze, Sąd pismem z dnia 8 grudnia 2009r. (odebranym w dniu 10 grudnia 2009r. – k. 25 akt) przesłał skarżącej urzędowy formularz i pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania wezwał do jego wypełnienia i złożenia w terminie 7 dni. Skarżąca nie odpowiedziała na powyższe wezwanie. Uwzględniając fakt, iż skarżąca w dniu 22 stycznia 2010r. złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w odpowiedzi na wezwanie Sądu zawarte w piśmie z dnia 13 stycznia 2009r. i w zakreślonym przez Sąd terminie, stwierdzić należy, iż wniosek ten podlega rozpoznaniu. Wniosek ten został bowiem złożony w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, a więc w szerszym zakresie niż obejmujący tylko wpis sądowy. Ponadto zgodnie z art. 243 §1 ppsa prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest skuteczny jednak od chwili jego wniesienia, a zatem obejmuje opłaty i wydatki, co do których termin na ich uiszczenie jest otwarty na dzień złożenia wniosku (porównaj H. Knysiak-Molczyk w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz" Warszawa 2005, komentarz do art. 243, teza 3, str. 627). Niedopuszczalne jest więc orzeczenie o zwolnieniu od opłaty, której uiszczenie powinno nastąpić przed datą złożenia wniosku o prawo pomocy. Upływ terminu do uiszczenia wpisu od skargi prowadzi bowiem do przekształcenia sytuacji prawnej strony postępowania, gdyż aktualizuje kompetencję sądu do odrzucenia skargi. Jeżeli więc strona, po zamknięcia terminu do uiszczenia opłaty, wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, stwierdzić należy, iż wnioskiem tym nie może być objęty wpis sądowy od skargi, albowiem termin na uiszczenie tej opłaty upłynął przed złożeniem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na dalszy bieg postępowania możliwym jest jednak rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy z wyłączeniem orzekania o wpisie sądowym. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż jak wynika z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca mieszka samotnie a jej jedyne źródło utrzymania stanowi renta rodzinna i dodatek opiekuńczy w kwocie [...] zł. brutto. Z powyższej kwoty wnioskodawczyni pokrywa koszty bieżącego utrzymania, zakupu leków oraz opłat związanych z utrzymaniem wynajmowanego mieszkania o pow. 30 m2. Na podstawie art. 245 § 1-3 ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być więc udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Zauważyć należy również, iż zgodnie z ogólną zasadą, strona która wniosła skargę do sądu powinna gromadzić środki finansowe na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Dla uznania wniosku za uzasadniony decydujące znaczenie ma więc brak możliwości zgromadzenia środków finansowych w dłuższym okresie, o ile istniały podstawy do przewidywania tego wydatku. Potwierdza to orzecznictwo sądowe z którego wynika, że ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych w każdym przypadku powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się nie wystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. II CZ 104/84). Obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie zgromadzić odpowiednich środków na opłacenie kosztów koniecznych do prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym, w tym również w drodze oszczędności we własnych wydatkach spoczywa jednak na wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, oceniając informacje przedłożone przez wnioskodawczynię, stwierdzić należy, że J.M. może zostać uznana za osobę, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów. Wobec powyższego, uwzględniając brak możliwości orzekania w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, postanowiono jak w sentencji. MZ