IV SA/Po 91/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Teresa Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 września 2007r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji /-/I.Kucznerowicz /-/M.Dybowski /-/D.Rzyminiak-Owczarczak KP sygn. IV SA/Po 91/07 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia 16 listopada 2004 r.), na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz. U. 98/00 /1071 ze zm. - dalej kpa ), art. 12 ust.1 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 228/03/2255 ze zm.- dalej uśr) Kierownik Działu ds. Realizacji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. (dalej MOPR), działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P., przyznał E.K. na dzieci: P.T. i J. T., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka od dnia 1 listopada 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. w kwocie po [...] zł miesięcznie (k. 23 akt administracyjnych). Ostateczną decyzją z dnia [...] września 2005 r. Zastępca Kierownika Działu ds. Realizacji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. na podstawie art. 32 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 17, art. 12, art. 25 ust. 1, art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 228/03/2255 ze zm.) uchylił z mocą od 31 marca 2005 r. decyzję z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...]. Od decyzji tej E.K. nie wniosła odwołania (k. 76-78 akt administracyjnych). Zastępca Kierownika Działu ds. Realizacji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia 21 grudnia 2005 r.) na podstawie art. 30 ust. 1, 2 i 6 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 228/03/2255 ze zm.): I. ustalił, że kwota [...] zł, pobrana przez E.K. tytułem przyznanego zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na dzieci: P. i J.T. w okresie od 31 marca 2005 do 31 sierpnia 2005 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym; II. kwota [...] zł będzie potrącona z bieżących świadczeń przyznanych decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] po uprawomocnieniu się niniejszej decyzji; III. kwota [...] zł podlega zwrotowi w terminie 14 dni od momentu uprawomocnienia się niniejszej decyzji. W uzasadnieniu MOPR wskazał dotychczasowy przebieg postępowania. W szczególności organ I instancji podniósł, że wskutek uzyskania informacji od samej Zainteresowanej o zameldowaniu i zamieszkiwaniu we wspólnym lokalu: E.K., Jej dzieci i konkubenta (ojca dzieci), wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] listopada 2004 r.- wobec ustania samotnego wychowywania dziecka. W wyniku wywiadu ustalono, że Wnioskodawczyni i znajdujące się pod Jej opieką dzieci (P. i J.T.), przebywają w P. ul. [...]. W tym lokalu zameldowany jest również R.T. - ojciec P. i J.T.- który od dnia opuszczenia Zakładu Karnego w R., od [...] marca 2005 r. również przebywa pod ww adresem. Wobec wychowywania dzieci od dnia [...] marca 2005 r. wspólnie z ich ojcem, E.K. przestała być osobą samotnie wychowującą dziecko, należało uchylić decyzję z dnia [...] listopada 2004 r. Kwota pobrana od 31 marca 2005 do 31 sierpnia 2005 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Osoba, która pobrała nienależne świadczenia, obowiązana jest do ich zwrotu; kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, ustalone prawomocną decyzją, podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych ( art. 30 ust. 1 i 6 uśr; k. 94 akt administracyjnych). W odwołaniu od decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r. E.K. podniosła, że nie zgadza się z ową decyzją. Organ uznał, że sam fakt wspólnego zamieszkiwania jest jednoznaczny ze wspólnym gospodarowaniem, wychowywaniem dzieci itp. Odwołująca się oświadczyła, że po powrocie konkubenta z Zakładu Karnego, przez kolejne trzy miesiące nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego z p. T. P. T. pracował dorywczo i korzystał z pomocy swych rodziców, lecz nie łożył na utrzymanie dzieci ni domu. Sporadycznie przebywał w tym czasie w domu, ze względu na wykonywaną pracę dorywczą. E.K., jako nie pracująca, zajmowała się domem i dziećmi, samodzielnie je wówczas wychowując. Po trzech miesiącach konkubent zadeklarował swą pomoc przy opiece nad dziećmi; brak było Jego deklaracji co do łożenia na dom i dzieci. E.K. zdecydowała się wówczas na sądowne ustalenie prawa dzieci do alimentów. P. T. zaczął wnosić faktyczny wkład w wychowanie dzieci dopiero od lipca 2005 r. Niewłaściwie ustalono okres pobierania świadczeń nienależnych, a w konsekwencji wysokość kwoty do zwrotu. Obecne dochody Skarżącej (nadal gospodarują oddzielnie) nie pozwalają na jednorazowy zwrot wymaganych należności. Obecnie dysponuje zasiłkami rodzinnymi- każdy w wysokości [...] zł, ok. [...] zł dodatku mieszkaniowego i po [...] zł na każde z dzieci tytułem alimentów od konkubenta- łącznie [...] zł (poniżej ustawowego kryterium, wskazanego w ustawie o świadczenia rodzinnych). Odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji, co do wysokości nienależnego świadczenia i umorzenie należności wobec MOPR w P. Odwołanie wpłynęło w terminie, lecz nie zostało podpisane przez E.K. (k. k. 1-2 akt odwoławczych; k. 95 akt administracyjnych). Decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył przebieg zdarzeń procesowych w postępowaniu. Wskazał, że z ustaleń organu I instancji wynika, że Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z konkubentem R.T.- ojcem dwójki dzieci- P. i J.T. Skarżąca oświadczyła, że Jej konkubent po powrocie z Zakładu Karnego nie prowadził z Nią gospodarstwa domowego, jednak sam zainteresowany złożył do protokołu zeznanie o innej treści (k. 71 akt administracyjnych). Jeśli nawet konkubent po powrocie z Zakładu Karnego nie łożył na utrzymanie rodziny, to przebywając w rodzinie mógł wpływać na wychowanie wspólnych dzieci. Art. 3 pkt 17 uśr stanowi, że samotne wychowywanie dziecka oznacza wychowywanie przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeśli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. E.K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i o zmianę decyzji MOPR w ten sposób, że przypisane Jej świadczenie nienależnie pobrane obejmuje okres od 1 lipca 2005 do 31 sierpnia 2005 r., a w konsekwencji o ponowne ustalenie kwoty do zwrotu i odroczenie terminu spłaty części świadczenia nienależnego. Skarżąca podtrzymała i rozszerzyła zarzuty, uprzednio podniesione w odwołaniu. E.K. zarzuciła decyzjom błąd w ustaleniach faktycznych i naruszenie prawa materialnego (art. 3 pkt 17 w zw. z art. 25 ust. 1 uśr). Skarga została złożona w terminie, lecz nie podpisana. Sąd wdrożył postępowanie o usunięcie braków formalnych skargi przez jej podpisanie w terminie 7 dni- pod rygorem jej odrzucenia (doręczając Skarżącej kserokopię skargi). Dnia 14 lutego 2007 r. E.K. podpisała skargę, usuwając ów brak formalny- w terminie ustawowym (k. 2-4, 15-20 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swe dotychczasowe twierdzenia. Na rozprawie dnia [...] września 2007 r. Skarżący wyjaśniła, że okazanego Jej odwołania nie podpisywała (k. 27 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zaskarżona decyzja nie może się ostać. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153/02/1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 dalej ppsa) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Postępowanie odwoławcze uruchamia czynność procesową strony, jaką jest wniesienie odwołania. Ta czynność procesowa strony, by wywołać skutek prawny, musi spełniać określone wymagania co do formy, treści, terminu i trybu jej dokonania- w szczególności pismo będące odwołaniem, musi być podpisane przez stronę (art. 128 w zw. z art. 63 § 1 i 3 kpa). Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że uznanie za odwołanie pisma nie podpisanego przez osobę wnoszącą odwołanie powoduje, że organ II instancji bez podstawy prawnej wystąpił w charakterze organu odwoławczego. W tej sytuacji decyzja organu II instancji jest dotknięta wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 kpa; wyrok NSA z 18.5.1994- SA/Gd 2365/93- POP 3/97/62, akceptowany przez: B. Adamiak w: "Kpa. Komentarz" CH BECK 2006 s. 583 nb 1; Zespół pod red. A. Wróbla "Kpa orzecznictwo, piśmiennictwo" Zakamycze 2002 s. 662 uw. 6). W aktach odwoławczych (k. 1-2) znajduje się pismo Skarżącej z dnia 17 stycznia "2005" r. [zapewne winno być "2006"], opatrzone prezentatą organu I instancji z datą 18 stycznia 2006 r., zatytułowane "Odwołanie" lecz nie podpisane przez E.K. W tej sytuacji organ administracji publicznej winien był stwierdzić, że pismo zawiera braki, które uniemożliwiały nadanie sprawie dalszego biegu (art. 64 § 2 kpa). W aktach sprawy brak zarówno wezwania Skarżącej do usunięcia braku w podaniu przez jego podpisanie (np. poprzez doręczenie Odwołującej się kserokopii pisma z precyzyjnym pouczeniem i z żądaniem jego odesłania w terminie 7 dni na adres organu - po podpisaniu) jak i – w efekcie – podpisanego odwołania. Analizowane pismo zostało potraktowane jako odwołanie bezpodstawnie, bowiem nie spełniało warunków dotyczących odwołań. Organ odwoławczy nie może działać z urzędu- staje się instancyjnie właściwym w wyniku prawidłowo złożonego odwołania i nie skorzystania przez organ I instancji z art. 132 § 1 kpa. Powyższe oznacza, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ wydał ją organ II instancji mimo braku odwołania strony. Skoro w niniejszej sprawie nie było prawidłowo wniesionego odwołania od decyzji organu I instancji, to uznanie za odwołanie pisma nie podpisanego przez Skarżącą powoduje, że SKO bez podstawy prawnej wystąpiło w charakterze organu odwoławczego i utrzymało w mocy decyzję, która nie została skutecznie zaskarżona. W tej sytuacji decyzja organu odwoławczego jest dotknięta wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Obecnie organ odwoławczy wdroży postępowanie przewidziane art. 64 § 2 kpa. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa orzeczono jak w sentencji. /-/ I Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak KP