IV SA/Po 930/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędziowie WSA Anna Jarosz WSA Tomasz Grossmann Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2016 r. przy udziale sprawy ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia[...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] Burmistrz J. na podstawie art. 104 i art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U, z 2013 r., poz. 267 ze zm. zwanej dalej jako "k.p.a") oraz art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1 pkt 1, art.17 ust. 1 pkt 19 i 20, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3, art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm. zwanej dalej jako "u.p.s.") przyznał R.S. (zwanemu dalej również jako "Skarżący") świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego od dnia [...] sierpnia 2014 r. do dnia [...] października 2017 r. w kwocie [...] zł miesięcznie i objąć Skarżącego ubezpieczeniem zdrowotnym w wysokości [...] % kwoty zasiłku stałego w okresie pobierania ww. świadczenia. Następnie Burmistrz J. decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w podstawie prawnej wskazując art. 104, art. 163 w związku z art. 138 § 2 k.p.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. ) oraz art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 17 ust. 1 pkt 19 i 20, art. 37 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 i ust. 3, art. 102 ust. 2, art. 106 ust. 1, 3, 4 i 5 u.p.s., § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( Dz. U. z 2012 r., poz. 823 ) oraz art. 66 ust. 1 pkt 26, art. 73 pkt 9, art. 79, art. 81 ust. 8 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych ( tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) zmienił decyzję nr [...] z dnia [...] października 2014 r. przyznającą świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego w ten sposób, że zmienił od dnia [...] czerwca 2015 r. do dnia [...] października 2017 r. wysokość zasiłku stałego z kwoty [...] zł na kwotę [...] zł miesięcznie oraz zmienił od dnia [...] czerwca 2015 r. do dnia [...] października 2017 r. wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne z kwoty [...] zł na kwotę [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że Skarżący w obecności pracownika socjalnego oświadczył, że wspólnie z żoną utrzymują się wyłącznie z pomocy finansowej MOPS, a dzieci, które przebywają zagranicą nie wspomagają ich w żaden sposób. Organ I instancji wskazał, że Skarżący w dni [...] czerwca 2015 r. oświadczył, iż nie prowadzi z bratem i jego żoną oddzielnego gospodarstwa domowego, lecz wspólne. Podstawą do tego jest fakt, że T.S. jest częściowo ubezwłasnowolniony i twierdzi, że całą rentę, którą otrzymuje z ZUS - [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny z MOPS [...] zł łączna kwota dochodu [...] zł przekazuje swojej szwagierce, która pomaga mu we wszystkich czynnościach dnia codziennego, tj. przygotowanie posiłków, sprzątanie i pranie. Oświadczenie Skarżącego zostało potwierdzone przez jego szwagierkę. Organ I instancji wyjaśnił również, że w dniu [...] sierpnia 2015 r. otrzymał informację, że Skarżący, który jest częściowo ubezwłasnowolniony z powodu niedorozwoju umysłowego wymaga stałego wsparcia i opieki i nie jest możliwe, aby samodzielnie mieszkał i prowadził samodzielne gospodarstwo domowego. Jak stwierdził organ I instancji pracownik socjalny ośrodka ustalił, iż R.S. i jego żona Krystyna nie mogą prowadzić odrębnego gospodarstwa domowego ze Skarżącym, który wspólnie z nimi zamieszkuje. Zachodzi wobec tego domniemanie, że przyjmuje on takie stanowisko tylko, dlatego żeby mieć większą wysokość zasiłku stałego, który otrzymuje z MGOPS. O prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego świadczy również zdaniem organu I instancji fakt, że Skarżący jest częściowo ubezwłasnowolniony, a jego stan zdrowia nie pozwala na samodzielne dokonywanie wielu czynności dnia codziennego. Dochód rodziny organ I instancji ustalił na kwotę [...] zł, a dochód na osobę w rodzinie na [...] zł. Organ I Instancji zaznaczył, że kryterium dochodowe rodziny w skład której wchodzą R.S., T.S. i K.S. wynosi [...] zł, a kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi [...] zł. W związku z tym organ I instancji uznał, że należy zmienić decyzję z dnia [...] października 2014 r. W odwołaniu Skarżący zarzucił organowi I instancji błąd w ustaleniach faktycznych polegających na uznaniu, że brat T.S. prowadzi z jego rodziną wspólne gospodarstwo domowe. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...] na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium uznało, że Skarżący nie jest w stanie prowadzić odrębnego od K. i T. S. gospodarstwa domowego. Kolegium obdarzyło pełną wiarą dowód w postaci oceny ww. osoby w kwestii jego samodzielnego bytowania, a dokonaną przez Kierownika Zespołu Kuratorskiego służby Sądowej w J. Wprawdzie ocena ta nie stanowi opinii biegłych, to jednakże ocena ta jest wiarygodna, albowiem została dokonana przez organ mający wiedzę o sytuacji danej osoby. Informacje w niej przedstawione nie budzą zdaniem Kolegium jakichkolwiek wątpliwości. W ocenie Kolegium powyższe oznacza, że decyzja organu I instancji jest słuszna, dochód Skarżącego powinien być doliczony do kryterium dochodowego. Słusznie zatem organ I instancji w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. obniżył od dnia [...] czerwca 2015 r. wysokość zasiłku stałego jaki przysługuje Skarżącemu z kwoty [...] zł za kwotę [...] zł miesięcznie, obniżając jednocześnie wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżący wyjaśnił, że od 6 lat znajduje się pod opieką brata. Poddał w wątpliwość ustalenia dokonane przez organy administracji. Wskazał, że T.S. samodzielnie robi zakupy, sprząta i pierze. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270), zwanej dalej jako p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), kontrola dokonywana przez sądy administracyjne sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Ewentualne stwierdzenie uchybień w działaniu administracji publicznej obliguje sąd od uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności, bądź też stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 145 ust. 1 p.p.s.a.). Sąd administracyjny, kontrolując działalność administracji publicznej, pozostaje zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. związany granicami sprawy, a nie granicami skargi. Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. nr [...] z dnia [...] września 2015 r., którą to decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Burmistrza J. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...], którą to organ I instancji zmienił własną decyzję z dnia [...] października 2014 r. przyznającą Skarżącemu świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego w ten sposób, że zmienił od dnia [...] czerwca 2015 r. do dnia [...] października 2017 r. wysokość zasiłku stałego z kwoty [...] zł na kwotę [...] zł miesięcznie oraz od dnia [...] czerwca 2015 r. do dnia [...] października 2017 r. wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne z kwoty [...] zł na kwotę [...] zł miesięcznie. Zauważyć również należy, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 106 ust. 5 u.p.s., który przewiduje, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Przepis ten stanowi lex specialis w stosunku do art. 163 k.p.a., który przewiduje, że organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w art. 145-162 k.p.a., o ile przewidują to przepisy szczególne. Takim właśnie przepisem jest art. 106 ust. 5 u.p.s. Z treści art. 106 ust. 5 u.p.s. wynika, że każda zmiana sytuacji materialnej czy osobistej może powodować zmianę lub uchylenie decyzji. Na uwadze jednak należy mieć, że przepis ten znajduje zastosowanie jedynie do zmian w sytuacji majątkowej lub osobistej strony, jakie nastąpiły po wydaniu decyzji przyznającej określone świadczenie. Wszelkie zmiany sytuacji występujące w toku pierwotnego postępowania administracyjnego, winny zostać uwzględnione w decyzji kończącej to postępowanie. W sytuacji gdy okoliczności wskazujące na wadliwość decyzji przyznającej świadczenie, wystąpiły jeszcze przed wydaniem takiej decyzji, lecz zostały ujawnione dopiero po jej wydanie, decyzja taka nie może zostać wzruszona w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. Zastosowanie w takiej sytuacji znajdować będzie bowiem tryb wznowienia postępowania przewidziany w art. 145 § 1 k.p.a.(por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 992/13, http://cbois.nsa.gov.pl) Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, decyzja przyznająca specjalny zasiłek stała została już wykonana. Stwierdzenie przez organ administracyjny ziszczenia się przesłanek określonych w art. 106 ust. 5 u.p.s. wiąże się z wydaniem decyzji uchylającej lub zmieniającej decyzję pierwotną ze skutkiem ex nunc. Oznacza to, iż decyzja wydana w oparciu o art. 106 ust. 5 u.p.s. wywołuje jedynie skutek na przyszłość. Pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną może nastąpić jedynie wyjątkowo i tylko wówczas, gdy wyraźnie przepis prawa to przewiduje, a takim przepisem nie jest art. 106 ust. 5 u.p.s. Brak jest zatem jakichkolwiek podstaw, by uchylać lub zmieniać decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej ex tunc tj. wstecz, np. z chwilą zmiany sytuacji dochodowej uprawnionego. (por. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 654/10; wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 1289/12, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Po 2/11; wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt III SA/Kr 104/08 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wyroku z dnia 22 kwietnia 2008 r. sygn. akt II SA/Op 57/08 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl) na skutek zrealizowania uprawnienia wynikającego z decyzji przyznającej specjalny zasiłek celowy wygasł przedmiotowy element stosunku administracyjnoprawnego, nawiązanego na podstawie decyzji, w postaci prawa do zasiłku, a tym samym wygasł też stosunek administracyjnoprawny ukształtowany decyzją przyznającą zasiłek. W wyniku wypłaty zasiłku, decyzja przestała oddziaływać na sytuację prawną strony, której przestało przysługiwać prawo żądania realizacji uprawnienia do wypłaty zasiłku. Konsekwencją tego jest brak przedmiotu postępowania w trybie art. 163 k.p.a. Wygaśnięcie nabytego uprawnienia, na skutek jego realizacji, a tym samym wygaśnięcie stosunku administracyjnoprawnego, obejmującego to uprawnienia, czyni bezprzedmiotowym postępowanie w przedmiocie zmiany bądź uchylenia decyzji, którą stosunek ten został ukształtowany. Wobec braku stosunku prawnego stanowiącego podstawę nabytego prawa, brak jest bowiem podstaw prawnych do dokonywania zmiany bądź uchylenia decyzji kształtującej ten stosunek w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. Podzielając prezentowany powyżej stanowisko judykatury zauważyć trzeba, że skoro decyzja wydana w oparciu o art. 106 ust. 5 u.p.s. wywołuje jedynie skutek na przyszłość, to tym samym brak było podstaw do wzruszenia w tym trybie skonsumowanej już decyzji. Takie działanie musiałby bowiem wywołać skutki ex tunc, czego przepis ten nie przewiduje. Organ nie był uprawniony do zmiany spornego świadczenia w okresie sprzed wydania decyzji zmieniającej. Powyższe powodowało konieczność uchylenia decyzji zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Jednocześnie Sąd zaznacza, że powodem uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji było nieprawidłowe zastosowanie art. 106 ust. 5 u.p.s. Sąd jednak nie kwestionuje ustaleń organu w zakresie okoliczności faktycznych przemawiających za wydaniem decyzji w tym trybie. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 pkt a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.