IV SA/Po 936/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: sędzia NSA Grażyna Radzicka po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosków R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Inspektor Nadzoru Budowlanego w P. z dnia [...] września 2015r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia postanawia 1. zwolnić R. P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia 22 listopada 2016r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 października 2016r. odmawiające wyłączenia referendarza sądowego, 2. zwolnić R. P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia 22 grudnia 2016 r. na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 grudnia 2016r. pozostawiające bez rozpoznania wniosek o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, 3. odmówić prawa pomocy w pozostałym zakresie. Sygn. akt IV SA/Po [...] Uzasadnienie R. P. i M. P. wniósł skargę na postanowienie Inspektor Nadzoru Budowlanego w P. z dnia 28 września 2015r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 1 marca 2016r. (k. 40 - 42 akt), odrzucił skargę z powodu nie uiszczenia wpisu. W następstwie wniosków o przyznanie prawa pomocy złożonych przez R. P. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego i adwokata postanowieniem z dnia 19 lipca 2016r. odmówiono mu przyznania prawa pomocy (powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem tut. Sądu z dnia 4 października 2016r.). Prowadząc dalej postępowanie tut. Sąd postanowieniem z dnia 25 października 2016r. oddalił wniosek o wyłączenie referendarza sądowego Damiana Mataczyńskiego i zarządzeniem z dnia 6 grudnia 2016r. pozostawił bez rozpoznania wniosek o wyłączenie sędziego. Wraz z zażaleniami na powyższe orzeczenia skarżący złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy. W formularzu wniosku z dnia 7 grudnia 2016r. skarżący wskazał, że nie ma żadnych środków i jest osoba samotną i bezrobotną oraz żyje z jadłodajni CARITAS. Jednocześnie skarżący wskazał na okoliczność, że jest zadłużony na kilkaset tys. złotych. Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 258 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm. – dalej P.p.s.a.) czynności w zakresie przyznania prawa pomocy co od zasady wykonuje referendarz sądowy. Ustawodawca w art. 258 §4 P.p.s.a. wskazał jednak, że czynności te w szczególnie uzasadnionych przypadkach może wykonywać sąd. Mając powyższe na uwadze, uwzględniając okoliczność, iż skarżący wniósł zażalenie od postanowienia o odmowie wyłączenia referendarza sądowego, co na obecnym etapie wyklucza wydanie orzeczenia przez referendarza sądowego stwierdzono, że w sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające zastosowanie trybu wskazanego w art. 258 §4 P.p.s.a. Dalej należy wyjaśnić, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu w dniu 7 grudnia 2016r. dotyczył wniosku o przyznanie prawa pomocy załączonego do zażalenia na postanowienie tut. Sądu z dnia 25 października 2016r. Składając zażalenie na zarządzenie Sądu z dnia 6 grudnia 2016r. wraz z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący nie dochował wymogu jego złożenia na urzędowym formularzu. Mając na uwadze fakt, iż do dnia złożenia tego wniosku nie rozpoznano wcześniejszego wniosku strony o przyznanie prawa pomocy, zasadnym jest objęcie jednym postanowieniem wniosku załączonego do zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 25 października 2016r. i z dnia 6 grudnia 2016r. i to bez wzywania o uzupełnienie braków formalnych wniosku, przyjmując zgodnie z treścią pisma z dnia 22 grudnia 2016r. (k. 176 akt), iż jego treść odpowiadałaby wcześniejszemu formularzowi. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania złożonych wniosków o przyznanie prawa pomocy należy wskazać, że na podstawie art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Wnioskodawca winien wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Mając powyższe na uwadze, przechodząc do oceny złożonych przez skarżącego wniosków, wskazać należy, że skarżący w prawie każdej z ponad 200 spraw wniesionych do WSA w Poznaniu, składa wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mimo odmów zwolnienia od kosztów i oddalonych zażaleń w tym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny, lub prawomocnych orzeczeń referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy (jak w przedmiotowej sprawie) skarżący składa środki zaskarżenia od wydanych w sprawie rozstrzygnięć wpadkowych wraz z kolejnymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu takie postępowanie skarżącego stanowi nadużycie prawa. Skarżący inicjuje bowiem szereg postępowań sądowych w celu innym niż ochrona swych praw i wpływa na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005 red. J. Góral, R.Hauser, J.Trzciński, W-wa 2005, s.136). Kwestia zakazu nadużycia prawa do sądu jest przyjmowana także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawach z zakresu prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 18 marca 2014r. I OZ 175/14). Uznając, że składanie w niniejszej sprawie zażaleń na wydane w sprawie orzeczenia wraz z wnioskami o przyznanie prawa pomocy stanowi nadużycie prawa, mając na uwadze fakt, iż WSA w Poznaniu nieprawomocnym postanowieniem z dnia 1 marca 2016r. odrzucił skargę, stwierdzić należy, że negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w części objętej wniesionymi przez skarżącego środkami zaskarżenia, od których winien być pobrany wpis sądowy, przy opisanej wyżej postawie skarżącego uniemożliwi ostateczne zakończenie sprawy, będzie generować koszty związane z wydawaniem kolejnych orzeczeń, ich wysyłką do stron, czy też wysyłką akt do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Uwzględniając fakt, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 maja 2016r. sygn. akt II OZ 477/16 zaakceptował szczególną ocenę przesłanek w zakresie przyznania prawa pomocy w sytuacji nadużycia przez skarżącego prawa do Sądu stwierdzić należy, że zasadnym jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie wskazanym w pkt 1 – 2 sentencji postanowienia. Mając na uwadze fakt, iż skarżący zakresem złożonych w sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy objął również przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika oraz pozostałych kosztów sądowych, należy z całą mocą podkreślić, że zwalniając częściowo skarżącego od kosztów związanych z wpisem od konkretnych zażaleń, nie zmieniono stanowiska prezentowanego w rozpoznawanej sprawie, co do tego, że co do zasady brak jest uzasadnienia, aby skarżący korzystał z prawa pomocy. W tym miejscu należy wskazać, że w okolicznościach sprawy zbędne jest prowadzenie powstępowania wyjaśniającego na okoliczność pogorszenia się sytuacji majątkowej Wnioskodawcy, a tym samym zbędne jest ponowne uruchamianie trybu z art. 255 P.p.s.a., ale tym razem w celu uzupełnienia materiału dla weryfikacji twierdzeń Wnioskodawcy o pogorszeniu się jego sytuacji majątkowej. Wyjaśnić należy, że postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach niniejszej sprawy, przy dalszym świadomym braku szczegółowego wyjaśnienia sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę, brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, ze spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy z dnia 19 lipca 2016r. Z tych względów, na podstawie art. 246 §1 pkt 1, art. 255 oraz art. 258 §4 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.