IV SA/Po 973/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie NSA Ewa Makosz – Frymus (spr.) WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 maja 2010 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...], w części w której nie orzeczono o prawie do zasiłku pielęgnacyjnego za okres od [...] sierpnia 2008 r. do [...] kwietnia 2009 r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...], Prezydent Miasta [...] po rozpatrzeniu wniosku W. S., przyznał J. S. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności w kwocie 153 zł miesięcznie na okres od dnia [...] maja 2009 r. do dnia [...] lipca 2010 r. W uzasadnieniu decyzji Organ wskazał, iż wnioskiem z dnia [...] maja 2009 r. W. S. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na rzecz syna J. od miesiąca sierpnia 2008 r. Organ powołał się na treść art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie, z którym "w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności i ponownego ustalenia niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności stanowiącego kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, jeżeli osoba spełnia warunki uprawniające do nabycia tych świadczeń oraz złożyła wniosek o ustalenie: 1)niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności w terminie miesiąca od dnia utraty ważności poprzedniego orzeczenia i 2)prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności w terminie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia. Natomiast w myśl art. 24 ust. 2 uśr "prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami". Zdaniem Organu informacja o terminach składania wniosków została zawarta w pouczeniu decyzji z dnia [...].08.2007 r. przyznającej zasiłek rodzinny, która została skutecznie doręczona w dniu [...].08.2007 r., jak również w pouczeniu decyzji z dnia [...].09.2008 r., która została awizowana w dniu [...] i [...] października 2008 r., a następnie wróciła do Organu z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". Odwołanie od powyższej decyzji wniosła W. S. W ocenie Odwołującej zasiłek należy się synowi, gdyż orzeczenie o niepełnosprawności zostało doręczone w terminie. Nowego wniosku Odwołująca nie wypełniła, gdyż nie wiedziała, iż musi to uczynić, a urzędnik przy składaniu orzeczenia nie pouczył jej o tym. Decyzja taka jest krzywdząca dla Jej dziecka, które urodziło się z rozszczepem podniebienia i wymaga stałej opieki lekarskiej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] października 2009 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium uznało, iż informacja o terminach składania wniosków została zawarta w pouczeniu decyzji z dnia [...].08.2007 r. przyznającej zasiłek rodzinny, jak również w pouczeniu decyzji z dnia [...].09.2008 r. W związku z powyższym w ocenie Organu, obowiązek poinformowania osoby ubiegającej się o świadczenia rodzinne o okolicznościach faktycznych i prawnych został dokonany w sposób należyty, tak więc brak jest podstaw do przyznania zasiłku od sierpnia 2008 r. Skargę na powyższą decyzję złożyła W. S. Skarżąca podniosła, iż orzeczenie o niepełnosprawności syna kończyło ważność [...].07.2008 r. Składając dokumenty na świadczenie rodzinne i świadczenie z tytułu kształcenia i rehabilitacji poinformowano Ją o konieczności dostarczenia aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności syna. Dnia [...] lipca 2008 r. Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył syna Skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres [...].07 2010 r. Otrzymane orzeczenie Skarżąca złożyła w biurze podawczym [...] Centrum Świadczeń. Dokument został przyjęty bez poinformowania Skarżącej, iż do orzeczenia należy dołączyć nowy wniosek. Skarżąca nadmieniła, iż osobiście kontaktowała się z [...] Centrum Świadczeń i pracownicy ośrodka nie informowali Jej o konieczności uzupełnienia dokumentacji, kazano jedynie czekać na pisemną decyzję. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta, co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma prawo, a nawet obowiązek, dokonać oceny zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze, jednak zawsze związany jest granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swymi ocenami prawnymi objąć sprawy innej od tej, która stanowi przedmiot zaskarżenia. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2009 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r., którą organ pierwszej instancji - po rozpatrzeniu wniosku skarżącej, przyznał niepełnosprawnemu dziecku skarżącej zasiłek pielęgnacyjny na okres od dnia [...] maja 2009 r. do dnia [...] lipca 2010 r. W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną pozostawało, że syn Skarżącej - [...] do dnia [...] lipca 2008 r. legitymował się orzeczeniem wojewódzkiego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2005 r., zaliczającym go do osób niepełnosprawnych od urodzenia. Orzeczeniem z dnia [...] lipca 2008 r. J. S. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] lipca 2010 r. Otrzymany dokument Skarżąca złożyła w biurze podawczym [...] Centrum Świadczeń w [...]. Składając nowe orzeczenie o niepełnosprawności w sierpniu 2008 r. Skarżąca nie złożyła nowego wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Wniosek taki złożyła dopiero dnia [...] maja 2009 r. Z treści skargi oraz odwołania W. S. wynika, iż nie posiadała ona wiedzy o konieczności złożenia nowego wniosku. Nie została ona również poinformowana o takim obowiązku przez pracownika biura podawczego przy składaniu aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności. Z treści wniosku z dnia [...] maja 2009 r. jednoznacznie wynikała wola Skarżącej, aby organ przyznał przedmiotowe świadczenie na rzecz Jej syna na okres od miesiąca sierpnia 2008 r. tj. po dacie końcowej okresu, na który uprzednio zostało przyznane świadczenie. Ustalając prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od [...] maja 2009 r. do [...] lipca 2010 r. Organ w uzasadnieniu swej decyzji wskazał, iż w pouczeniu decyzji z dnia [...] .08.2007 r. oraz z [...].09.2008 r., widniała informacja o terminach składania wniosków. Obowiązek, zatem Organu do należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach prawnych i faktycznych został dokonany w sposób należyty i wyczerpujący. Nie sposób się z takim stanowiskiem Organu zgodzić. Oceniając legalność decyzji organów obu instancji Sąd uznał, że w zakresie rozstrzygnięcia o przyznaniu J. S. przedmiotowego świadczenia za okres od dnia [...] maja 2009 r. do dnia [...] lipca 2010 r., zostały one wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasady ustalania okresu, na który przyznaje się świadczenia rodzinne zostały określone w art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie, z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, 14-16 i 15b (ust. 1); prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do końca okresu zasiłkowego (ust. 2); w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba, że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony; w tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego (ust. 3). W przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności lub odpowiednim stopniu niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, jeżeli osoba spełnia warunki uprawniające do nabycia tych świadczeń oraz złożyła wniosek o ustalenie: niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności w terminie miesiąca od dnia utraty ważności poprzedniego orzeczenia. Rozpoznając niniejszą sprawę, organy obu instancji błędnie uznały, iż dopełniły obowiązku informacyjnego strony, jaki ciąży na podmiocie realizującym świadczenia rodzinne. Zgodnie z art. 26 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, podmiot realizujący świadczenia rodzinne jest obowiązany poinformować osoby ubiegające się o świadczenia rodzinne o terminach składania wniosków, o których mowa w ust. 3 i 4 art. 26 oraz w art. 24 tejże ustawy. Unormowania te nie regulują przewidzianych dla strony terminów, ale ograniczają się do wskazania zależności pomiędzy datą złożenia wniosku, a skutkami prawnymi polegającymi na przysługiwaniu prawa. To właśnie o tych konsekwencjach zainteresowany powinien być, zgodnie z art. 26 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pouczony (por. A. Korcz-Maciejko, W. Maciejko, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2008, wyd. 2., s. 399). Przepis art. 26 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi rozwinięcie zasady wyrażonej w art. 9 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W ocenie Sądu organ pierwszej instancji, jako podmiot realizujący na rzecz syna skarżącej świadczenie rodzinne, nie wypełnił opisanego wyżej obowiązku informacyjnego, czym naruszył zarówno art. 26 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak również art. 9 k.p.a. Organ pierwszej instancji posiadał wiedzę o upływie w dniu [...] lipca 2008 r. okresu, na jaki został przyznany synowi skarżącej poprzedni zasiłek pielęgnacyjny. W związku z powyższym na organie pierwszej instancji ciążył obowiązek poinformowania skarżącej z odpowiednim wyprzedzeniem o konieczności złożenia wniosku o kontynuację wypłaty tegoż świadczenia oraz o konsekwencjach związanych ze złożeniem takiego wniosku w określonym terminie. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, dnia [...].07.2008 r. wystosowano do Skarżącej wezwanie w celu dostarczenia orzeczenia o niepełnosprawności J. S. (k.16). Nie wezwano w tym piśmie Skarżącej do złożenia nowego wniosku o ustalenie prawa do zasiłku. Za wypełnienie opisanego obowiązku informacyjnego nie można było uznać pouczenia zawartego we wcześniejszych decyzjach z [...].08.2007 r. i [...].09.2008 r. Po pierwsze decyzja z września 2008 r. fizycznie nie dotarła do Skarżącej, z uwagi na nie podjęcie jej w terminie. Po drugie decyzja ta została wydana już po złożeniu przez Skarżącą nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Prawidłowe udzielenie informacji określonych w art. 26 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych musi, bowiem polegać na skierowaniu bezpośrednio do osoby ubiegającej się o świadczenia rodzinne indywidualnego pisemnego pouczenia w tym zakresie (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 840/08, LEX 481497). Skarżąca, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, mogła, bowiem pozostawać w przeświadczeniu, że skoro ubiega się w imieniu syna o kontynuację prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, to wystarczy, iż dołączy do poprzednich dokumentów bieżące orzeczenie o niepełnosprawności syna. Składając nowe orzeczenie w biurze podawczym Organu, obowiązkiem jego pracownika było, poinformowanie skarżącej, że wobec upływu okresu, na który przyznano świadczenie po rozpatrzeniu poprzedniego wniosku, dążąc do jego kontynuacji, powinna złożyć nowy wniosek o zasiłek pielęgnacyjny wraz z aktualnym orzeczeniem. Jednak takiej informacji Skarżąca nie uzyskała. Z tych też przyczyn Sąd uznał, że niezłożenie przez skarżącą wniosku o kontynuację świadczenia wraz z aktualnym orzeczeniem o niepełnosprawności syna w sierpniu 2008 r. nie powinno pociągać za sobą dla jej syna negatywnych skutków prawnych. Brak jest, bowiem podstaw prawnych do przerzucania na stronę ubiegającą się o pomoc Państwa, z tytułu konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, konsekwencji zaniedbania organu administracji publicznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 kwietnia 2007 r., sygn. akt II SA/Gd 640/06). Art. 69 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. nakłada na władze publiczne obowiązek udzielania osobom niepełnosprawnym pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Względy społeczne uzasadniają, bowiem odrębne potraktowanie kategorii osób niepełnosprawnych i ustalenie obowiązków władz publicznych w tym zakresie. Powyższa norma wespół z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażonej w art. 2 ustawy zasadniczej prowadzi do konkluzji, że w razie zaistnienia zdarzeń uniemożliwiających złożenie wniosku we właściwym czasie, świadczenie kontynuacyjne powinno być przyznane od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia o niepełnosprawności, wszakże pod warunkiem złożenia wniosku zaraz po ustaniu przeszkody do jego wcześniejszego zgłoszenia (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 01.04.2009 r., sygn. akt II SA/Rz 853/08, LEX 533331). Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji winien rozpoznać wniosek skarżącej o przyznanie jej synowi zasiłku pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 sierpnia 2008 r., mając na uwadze wskazania zawarte w treści przedmiotowego uzasadnienia oraz dokonaną w nim ocenę prawną. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.