IV SA/Po 986/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Sędzia WSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2011r. wniosku Stowarzyszenia "[...]" w K o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P z dnia [...] lipca 2011r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić prawa pomocy Stowarzyszenie "[...]" w K. wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2011r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł. Stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego, w uzasadnieniu którego wskazano na brak środków finansowych lub majątku. We wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano na okoliczność, że działalność Stowarzyszenia opiera się wyłącznie na pracy społecznej członków a skarżący nie posiada i nie gromadzi jakichkolwiek środków pieniężnych, które umożliwiłoby uiszczenie wpisu sądowego. Skarżący podniósł, że Zebranie Członków nie zdecydowało się podjąć uchwały w przedmiocie obowiązku uiszczania składek członkowskich przez członków Stowarzyszenia. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w dniu 18 października 2011r. wydał postanowienie w którym odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie "[...]" w K złożyło sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w oparciu o argumentację zawartą w przedmiotowym wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył więc, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Sprawa przyznania prawa pomocy rozpatrywana jest od początku w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ppsa. Na wstępie przypomnieć należy, że przepisy art. 245 i art. 246 ppsa stanowią odstępstwo od generalnej zasady zawartej w art. 199 ppsa ponoszenia przez stronę kosztów postępowania sądowo - administracyjnego. Celem instytucji prawa pomocy jest zatem zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie wykazane (uprawdopodobnione) przez stronę (por. J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Sąd wydając postanowienie o udzieleniu prawa pomocy musi na podstawie całokształtu informacji przekazanych przez wnioskodawcę nabrać przekonania, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w zakresie objętym wnioskiem o udzielenie pomocy. W tym miejscu należy wskazać, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Jak wynika z przedłożonego urzędowego formularza PPPr i Regulaminu działalności Stowarzyszenia, skarżący prowadzi działalność społeczną, której celem jest ochrona środowiska na terenie Gminy Cz. Z przedłożonych dokumentów wynika, że Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym, a jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (rozdział §1 pkt 2 i 6 regulaminu). Znajdujący się w aktach administracyjnych sprawy Regulamin Stowarzyszenia, zakłada również obowiązek członków do przyczyniania się do realizacji celów Stowarzyszenia (§4 pkt 7a regulaminu). Z powyższego wynika, iż działalność stowarzyszenia finansowana jest przez jego członków. W przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Za nie wystarczające uznać bowiem należy twierdzenie, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, dochodu lub zysków a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków. Jeżeli bowiem działalność stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Wnioskodawca powinien więc wziąć pod uwagę swój udział w przedmiotowym postępowaniu sądowym i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. formie składek członkowskich zgromadzonych na podstawie uchwały Walnego Zgromadzenia Członków stowarzyszenia. Z powyższego obowiązku nie zwalnia fakt, iż Walne Zgromadzenie Członków nie podejmuje uchwały o nałożeniu na członków takiego obowiązku. Brak podjęcia jakichkolwiek starań mających na celu zgromadzenie środków na opłacenie kosztów sądowych oznacza przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych co rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Należy również nadmienić, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (por. postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). W tym stanie rzeczy uznano, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy, skoro samo Stowarzyszenie nie wykorzystało przewidzianych prawnie możliwości pozwalających na zgromadzenie środków finansowych na prowadzenie owej działalności. Z tego względu na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa orzeczono jak w sentencji postanowienia ja