IV SAB/Po 136/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 listopada 2024 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia z siedzibą w O. na bezczynność Kurator Oświaty w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 19 sierpnia 2024 roku, 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3. oddala skargę w pozostałym zakresie, 4. zasądza od Kurator Oświaty na rzecz Stowarzyszenia kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia 19 sierpnia 2024 roku Stowarzyszenie z siedzibą w O. (dalej jako: "Skarżący" lub "Stowarzyszenie") zwróciło się za pośrednictwem poczty elektronicznej do Kurator Oświaty (dalej jako: "Organ" lub "Kurator") o udzielenie informacji publicznej obejmującej "treści dokumentacji przebiegu i efektów kontroli przeprowadzonej w Technikum im[...] w K. (w tym protokołu kontroli i wystąpienia pokontrolnego), o której tutejszy organ wspomniał w piśmie z dnia 18 kwietnia 2024 r. (znak: [...])". W związku z brakiem reakcji Organu, Stowarzyszenie w dniu 5 września 2024 roku drogą elektroniczną wniosło skargę na bezczynność w zakresie realizacji wyżej opisanego wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Zażądało w niej zobowiązania Kuratora do rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia 19 sierpnia 2024 roku w terminie 7 dni; stwierdzenia, że Kurator dopuścił się bezczynności przy rozpatrywaniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; przyznania od Kuratora na rzecz Stowarzyszenia sumy pieniężnej w wysokości 1000 zł; a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego. Żądania uzasadniono faktem, że do dnia wniesienia skargi Organ w żaden sposób nie zareagował na wniosek skarżącego, mimo obowiązku odpowiedzi w terminie nieprzekraczającym 14 dni, jaki nakłada na niego ustawa o dostępie do informacji publicznej. Zaznaczono przy tym, że żądana informacja ma charakter informacji publicznej, a podmiot, do którego zwrócono się o jej udostępnienie jest zobowiązany do jej udzielenia w myśl przytoczonej ustawy. Stowarzyszenie zwróciło również uwagę, że wniosek skierowany został na podany na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej Kurator Oświaty w P. adres poczty elektronicznej właściwy do kierowania wniosków o udostępnienie informacji publicznej. Uzasadniając z kolei przyznanie sumy pieniężnej Skarżący podkreślił całkowitą bierność organu, a także prewencyjno-represyjno-kompensacyjny charakter tego rodzaju instrumentu, który zawnioskowany w stosunkowo niewielkiej kwocie, przeznaczony zostanie na cele statutowe Stowarzyszenia. Kurator pismem z dnia 10 września 2024 roku udzielił, również drogą elektroniczną, odpowiedzi na wniosek skarżącego o udostępnienie informacji publicznej z dnia 19 sierpnia 2024 roku, a następnie w dniu 17 września 2024 roku przekazał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę wraz z odpowiedzią i aktami sprawy. Odpowiadając na skargę wniósł o jej odrzucenie lub ewentualnie oddalenie w całości oraz o rozstrzygnięcie w zakresie kosztów postępowania według norm przepisanych. Uzasadniając swoje stanowisko Organ wskazał, że niezwłocznie po wpłynięciu skargi odpowiedział na wniosek Stowarzyszenia, a bierność w zakresie załatwienia sprawy usprawiedliwił kwalifikacją wniosku skarżącego jako wiadomości o charakterze spam, przez co nie mógł się z nią zapoznać. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267). Sądowoadministracyjna kontrola działalności administracji publicznej obejmuje także brak jej efektywnych działań w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na jej organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie - art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024, poz. 935; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie (art. 3 §1 P.p.s.a.). Zgodnie art. 149 § 1 pkt 1-3 P.p.s.a. uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania sąd: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W przypadku uwzględnienia skargi sąd stwierdza także, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.). Ponadto sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 21 ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902); dalej w skrócie: "u.d.i.p.") przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stosuje się także do skarg rozpatrywanych w postępowaniach o udostępnienie informacji publicznej. W tym miejscu wskazać należy, że sprawy ze skarg w przedmiocie bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zgodnie z art. 119 pkt 4 P.p.s.a., mogą być rozpoznawane przez sąd administracyjny w trybie uproszczonym - co miało miejsce w niniejszej sprawie. Skarga okazała się zasadna, ale nie w pełnym zakresie. Dla oceny, czy organ pozostaje w bezczynności w zakresie udzielenia informacji publicznej, istotne znaczenie ma ustalenie czy dysponuje on informacją, która jest informacją publiczną w rozumieniu art. 6 u.d.i.p, oraz czy jest on podmiotem zobowiązanym do udostępnienia tej informacji. W dalszej kolejności ustaleniu podlega, czy organ udostępnił żądaną informację (lub podjął inne ustawą określone czynności) we wskazanym ustawą terminie (art. 13 ust. 1 i 2 u.d.i.p.). W zawisłej sprawie strony zgodnie uznają, że Kurator Oświaty jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej w myśl art. 4 ust. 1 u.d.i.p., a także przyjmują, że wniosek skarżącego, dotyczy informacji publicznej, gdyż odnosi się on do danych publicznych wskazanych w art. 6 ust. 1 pkt 4 u.d.i.p. Sąd przyjmuje takie ustalenia i oceny jako własne. Bezspornym jest także, że Organ 10 września 2024 roku odpowiedział na wniosek dotyczący żądanej informacji publicznej. Nastąpiło to po wniesieniu skargi (5 września 2024 roku), ale jeszcze przed jej przekazaniem do Sądu (17 września 2024 roku). Skoro zatem Kurator udzielił już odpowiedzi na wniosek Skarżącego, postępowanie sądowe w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do rozpatrzenia w zakreślonym terminie wniosku podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe z uwagi na brak możliwości zastosowania przez sąd trybu przewidzianego w art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Wobec powyższego - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a .- Sąd orzekł o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 19 sierpnia 2024 roku (pkt 1 wyroku). Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2. Stosownie do ust. 2 art. 13 jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, czy innego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Te okoliczności będą miały jedynie znaczenie przy ocenie charakteru zwłoki w załatwieniu wniosku, a więc czy przybrała ona postać rażącego naruszenia prawa. Brak odpowiedzi Kuratora na wiadomość e-mail z dnia 19 sierpnia 2024 roku zawierającą wniosek o udostępnienie informacji publicznej w terminie 14 dni stanowić będzie bez wątpienia przejaw bezczynności. Okoliczność związana z zakwalifikowaniem poczty elektronicznej, jako wiadomości o charakterze spam w żaden sposób nie usprawiedliwia braku reakcji organu, gdyż to w jego interesie jest, aby stale weryfikować i sprawdzać wskazaną na stronie podmiotowej skrzynkę elektroniczną. Fakt pominięcia wiadomości, która wysłana została w pełnym zaufaniu na oficjalny adres e-mail organu administracji publicznej świadczyć może jedynie o złej organizacji pracy wewnątrz tej instytucji, czy też nieodpowiednim skonfigurowaniu filtrów oddzielających spam, skutków tego nie można przenosić na wnioskodawcę. Taka sytuacja nie może mieć wpływu na realizację publicznego prawa podmiotowego jakim jest dostęp do informacji publicznej zagwarantowany w art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.). Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie prawa, zwykła bezczynność. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo naruszenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie terminu musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być przy tym oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. I OSK 675/12; postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r., sygn. II OSK 468/13). Biorąc pod uwagę, że opóźnienie w udzieleniu odpowiedzi na wniosek miało obiektywne przyczyny, ponad wszelką wątpliwość nie wynikało ze złej woli pracowników organu, a także fakt że Organ niezwłocznie po wpłynięciu skargi, w terminie kilku dni zweryfikował, czy posiada wnioskowaną przez Stowarzyszenie informację, ustalił czy przeprowadzona została w Technikum im. Ś. J. w K. kontrola i przesłał odpowiedź, Sąd stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 stwierdził bezczynność Organu, z kolei na podstawie § 1a tego artykułu orzekł, że nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2 sentencji wyroku). Przyjmując z kolei, że Stowarzyszenie nie wskazało w skardze żadnych niedogodności związanych z brakiem udostępnienia żądanej informacji publicznej, powołało się jedynie na całkowitą bierność Kuratora oraz charakter prawny instytucji przyznania sumy pieniężnej, Sąd przyjął brak podstaw dla przyznania na rzecz Stowarzyszenia sumy pieniężnej, w związku z czym, na podstawie art. 151 P.p.s.a. w tym zakresie oddalił skargę (pkt 3 sentencji wyroku). Zapewnienie, że zasądzona suma zostanie przeznaczona na cele statutowe Stowarzyszenia nie mogła zostać rozpoznana jako przesłanka uzasadniająca zasądzenia sumy pieniężnej. O kosztach postępowania (pkt 4 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 201 § 1 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. Na koszty te złożył się wpis od skargi w wysokości 100 zł.