IV SAB/Po 173/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 października 2025 r. sprawy ze skargi W. W. na bezczynność Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w przedmiocie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia 1. zobowiązuje Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności do załatwienia sprawy z wniosku W. W. z dnia 3 kwietnia 2025 r., złożonego 4 kwietnia 2025 r., w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie opisanej w punkcie 1 wyroku; 3. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. oddala skargę w pozostałym zakresie; 5. zasądza od Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności na rzecz skarżącego W. W. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 6. zwraca skarżącemu kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem nienależnie uiszczonego wpisu sądowego. IV SAB/Po 173/25 Uzasadnienie W. W. (dalej jako: "skarżący") pismem z dnia 11 sierpnia 2025r., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w zakresie rozpoznania wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. W związku z powyższym wniósł o: 1. zobowiązanie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności do niezwłocznego rozpoznania wniosku i wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, w terminie nie dłuższym niż 7 dni, 2. stwierdzenie, że Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności dopuścił się bezczynności, 3. na podstawie art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a zasądzenie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości pięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku 2024, 4. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. Z akt sprawy wynika, że orzeczeniem z dnia 26 lutego 2025 roku Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. zaliczył skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności wskazując jednocześnie, że: 1. wymaga on konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie, 2. wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki, 3. wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwości samodzielnej egzystencji. Dnia 4 kwietnia 2025 roku (data wpływu do biura podawczego Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności W. W. złożył wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Do wniosku dołączył kwestionariusz samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem, a także oświadczenie w przedmiocie zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania od orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Pismem z dnia 17 lipca 2025 roku, złożonym bezpośrednio w biurze podawczym Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności dnia 18 lipca 2025 roku, pełnomocnik skarżącego złożył ponaglenie w związku z niezałatwieniem sprawy w terminie. Wskazanym na wstępie pismem z dnia 11 sierpnia 2025 r. strona złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność organu w rozpoznaniu wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w odpowiedzi na skargę wyjaśnił, że w dniu 04.04.2025r. do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności został złożony wniosek w formie papierowej o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia wraz z kwestionariuszem samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem. Organ wskazał, że z powodu zbyt dużej liczby otrzymanych wniosków w stosunku do możliwości ich rozpatrzenia Wojewódzki Zespół na podstawie art. 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej jako k.p.a.) pismem z dnia 12.08.2025r. zawiadomił stronę, że wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia nie może być rozpatrzony w terminie ustawowym, tj. trzech miesięcy od dnia wpływu wniosku do wojewódzkiego zespołu i wyznaczył nowy orientacyjny termin rozpatrzenia wniosku na dzień 12.11.2025 r. Organ wskazał, że wnioski o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia rozpatrywane są zgodnie z kolejnością złożenia dokumentów do Zespołu, a strony mają prawo w przypadku uchybienia terminu do rozpatrzenia wniosku złożyć do Wojewódzkiego Zespołu ponaglenie o przyspieszenie rozpatrzenia sprawy. Wojewódzki Zespół poinformował, że na dzień odpowiedzi na skargę w Województwie [...] odnotowano wpływ ponad 50 tysięcy wniosków. Cały czas podejmowane są działania, które mają przyczynić się do skrócenia czasu rozpatrywania wniosków o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Organ wyjaśnił, że w I kwartale 2024 roku złożono 16153 wnioski, z czego ponad 90% to wnioski papierowe. Obsługą administracyjną tych wniosków zajmowało się 6 pracowników. Pismami z 22 marca 2024 roku i 4 kwietnia 2024 roku informowano Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o stale rosnącym napływie wniosków o wydanie decyzji ustalających poziom potrzeby wsparcia. Ministerstwo dopiero od stycznia 2025 roku przyznało 12 dodatkowych etatów w Wojewódzkim Zespole. Organ wskazał, że jeszcze w 2024 roku podjęto następujące działania: - oddelegowano na okres trzech miesięcy pracowników z innych wydziałów [...] Urzędu Wojewódzkiego do pracy przy obsłudze wniosków, - przydzielono zadania pracownikom w sposób, który poprawił wydajność Zespołu, - jeszcze w grudniu ogłoszono nabór na dodatkowe etaty, żeby od początku 2025 roku zwiększyć liczbę pracowników administracyjnych w Zespole. W 2025 roku podejmowano kolejne działania, między innymi: - wysłano propozycję współpracy do Powiatowych Centrów Pomocy Rodzinie, Powiatowych Urzędów Pracy, [...] Oddziału Terenowego Biura Krajowej Izby Fizjoterapeutów, powiatowych zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności, Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych w [...], żeby zwiększyć liczbę specjalistów biorących udział w komisjach ustalających poziom potrzeby wsparcia, - przebudowano stronę internetową - zamieszczono więcej informacji na temat świadczenia wspierającego oraz odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, - umożliwiono kontakt z pracownikami przez formularz kontaktowy (forma ta wykorzystywana jest przede wszystkim przez opiekunów osób z niepełnosprawnościami), - dodatkowo zatrudniono pracowników obsługujących infolinię dla świadczenia wspierającego, - zakupiono dodatkowe urządzenia (drukarki, sprzęt komputerowy). W okresie od 23 grudnia 2024 roku do 13 maja 2025 roku zatrudniono 11 osób i przeniesiono z innych wydziałów Urzędu 3 osoby. Dodatkowo zatrudniono 9 osób na umowę zlecenie (w wymiarze 20 godzin tygodniowo). Wojewódzki Zespół poinformował, że termin posiedzenia składu określającego poziom potrzeby wsparcia zostanie ustalony na miesiąc wrzesień 2025 r., o czym strona zostanie powiadomiona. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV wydanym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 4292) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8), bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9). Z przepisów art. 149 § 1 i 1a p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Należy wskazać, że art. 53 § 2b p.p.s.a. stanowi, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Wyczerpanie przysługującego stronie środka zaskarżenia w trybie przewidzianym w art. 37 § 1 k.p.a. przez jego wniesienie (do właściwego organu) stanowi warunek dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ (art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie w dniu 17 lipca 2025 r. W. W. wniósł do organu ponaglenie w zakresie załatwienia sprawy w postępowaniu dotyczącym rozpoznania wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. W związku z powyższym stwierdzić należy, że w przedmiotowej sprawie skarga została wniesiona z zachowaniem wymogów formalnych, o których mowa w ww. przepisach. Sąd wskazuje, że chronologia zdarzeń w niniejszej sprawie kształtuje się w następujący sposób: 1. w dniu 4 kwietnia 2025 r. został złożony w Wojewódzkim Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeb wsparcia dla W. W.; 2. w dniu 17 lipca 2025 r. skarżący wystąpił z pisemnym ponagleniem rozpoznania sprawy; 3. pismem z dnia 11 sierpnia 2025r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność organu w rozpoznaniu wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia; 4. organ na podstawie art. 36 k.p.a. pismem z dnia 12 sierpnia 2025r. zawiadomił stronę, że wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia nie może być rozpatrzony w terminie ustawowym trzech miesięcy od dnia wpływu wniosku do wojewódzkiego zespołu i wyznaczył nowy orientacyjny termin rozpatrzenia wniosku na dzień 12 listopada 2025r. Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, a także obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia. Z punktu widzenia sprawności postępowania znacząca jest zasada szybkości postępowania wyrażona w art. 12 k.p.a. Jej realizacja zagwarantowana została przepisami określającymi terminy załatwienia sprawy. Zgodnie z art. 6b3 w zw. z art. 6b4 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44 z późn. zm.) decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje wojewódzki zespół na wniosek, który jest rozpatrywany w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od dnia wpływu do wojewódzkiego zespołu Zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ponadto zgodnie z art. 36 § 2 k.p.a. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu. W tym miejscu Sąd podkreśla, że w niniejszej sprawie organ poinformował wnioskodawcę o terminie załatwienia sprawy na podstawie art. 36 k.p.a. 4 miesiące po złożeniu wniosku przez skarżącego oraz jeden dzień po wpłynięciu skargi do organu. W tych okolicznościach nie można uznać, że organ skutecznie uchronił się przed zarzutem bezczynności. Z bezczynnością organu mamy bowiem do czynienia wówczas, gdy w ustawowo przewidzianym terminie (w przedmiotowej sprawie ten termin to 3 miesiące) organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub co prawda prowadził postępowanie, ale pomimo ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął w terminie stosownej czynności. Bezczynność jest stanem obiektywnie sprawdzalnym, związanym tylko z upływem terminu określonego w ustawie albo terminu wyznaczonego przez organ na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. W niniejszej sprawie organ był bezczynny około miesiąc (punkt 2 sentencji wyroku). W tym miejscu Sąd podkreśla, że termin do załatwienia sprawy w niniejszym postępowaniu rozpoczął swój bieg w momencie złożenia wniosku, czyli od 4 kwietnia 2025 r. Trzymiesięczny termin do załatwienia sprawy przez organ upłynął więc 04 lipca 2025 r., a organ pozostawał bezczynny do momentu poinformowania o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy w sierpniu 2025 r. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał organ do rozpatrzenia wniosku skarżącego o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeb wsparcia dla W. W. w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1 sentencji wyroku). Należy wskazać, że każda bezczynność i przewlekłość w postępowaniu jest naruszeniem prawa, godzi bowiem w zasady prowadzenia postępowania wskazane w k.p.a., jednak nie każda bezczynność i przewlekłość powoduje, że mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do tego stanu, który może być podstawą stwierdzenia bezczynności i przewlekłości. Rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a., pozostaje stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12, LEX nr 1218894). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, nie zasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (por. B. Adamiak i J. Borkowski, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 1998 r., s. 808-812). Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r., OSK 468/13; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2014 r., II SAB/Wr 14/14; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 października 2013 r., II SAB/Po 69/13 i z dnia 11 marca 2015 r., IV SAB/Po 19/15; dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z informacji przekazanych w odpowiedzi na skargę wynika bardzo wysokie obciążenie organu w zakresie obciążenia ilością wniosków i brakami kadrowymi. Organ wskazał również na szereg konkretnych działań podjętych w celu poprawy sytuacji, takich jak: interwencja u Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, oddelegowanie pracowników z innych wydziałów, nabór na dodatkowe etaty, propozycja współpracy przekazana do Powiatowych Centrów Pomocy Rodzinie, Powiatowych Urzędów Pracy, [...] Oddziału Terenowego Biura Krajowej Izby Fizjoterapeutów, powiatowych zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności, Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych w [...], żeby zwiększyć liczbę specjalistów biorących udział w komisjach ustalających poziom potrzeby wsparcia, zmiany na stronie internetowej, zatrudnienie pracowników na infolinii. W ocenie Sądu, mimo znacznego przekroczenia ustawowego terminu do załatwienia sprawy, bezczynność organu nie może być oceniona jako rażąca przede wszystkim z uwagi na przedstawione przez organ obiektywne okoliczności wpływające na brak możliwości załatwienia sprawy w wymaganym terminie, a także działania podejmowane przez organ w celu poprawy szybkości załatwiania wniosków (punkt 3 sentencji wyroku). Sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącej sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Przyznanie stronie skarżącej sumy pieniężnej stanowi kwestię uznaniową, o czym świadczy posłużenie się w treści wspomnianego wyżej przepisu, czasownikiem "może". Wynika z niego także, że ustawodawca pozostawił sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia stronie skarżącej za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie jej sprawy. Stwierdzenie rażącego naruszenia prawa jako takie, nie stanowi więc warunku przyznania sumy pieniężnej. Z drugiej jednak strony, nawet stwierdzenie przez sąd, że swoją bezczynnością lub przewlekłym prowadzeniem postępowania organ rażąco naruszył prawo, nie obliguje go do przyznania skarżącemu sumy pieniężnej. (por. wyrok NSA z 10 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 1610/20, CBOSA). Jednocześnie ustawodawca nie wskazał żadnych przesłanek, jakimi powinien kierować się Sąd przyznając określoną sumę pieniężną. W szczególności przesłanką tą nie jest zgłoszone przez stronę żądanie, gdyż Sąd nie jest związany wnioskami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Stosownej ocenie podlegają zatem okoliczności danej sprawy, przy jednoczesnym uwzględnieniu kompensacyjnego charakteru tegoż uprawnienia. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie ma podstaw, by orzekać o sumie pieniężnej. Z wyjaśnień organu można wywieść, że mamy do czynienia z problemem bezczynności, który organ zauważa i podejmuje szereg działań w celu poprawy tej sytuacji. Nie jest to bezczynność rażąca i dopóki organ reaguje i podejmuje realne działania w celu zniwelowania opóźnień, to nie ma podstaw do wymierzania sum pieniężnych na rzecz stron. W związku z powyższym Sąd uwzględnił skargę w tym zakresie, że na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał organ do rozpatrzenia wniosku skarżącego o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeb wsparcia dla W. W.. Na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę w zakresie przyznania sumy pieniężnej na rzecz skarżącego. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.