IV SAB/Po 212/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Grossmann po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. N. na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić skarżącej A. N. kwotę 100 (słownie: sto) złotych uiszczonego wpisu od skargi. Pismem z 30 września 2025 r. A. R., działający w charakterze pełnomocnika małżonki, A. N. (dalej jako "Skarżąca"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, za pośrednictwem ePUAP, skargę na bezczynność Wójta Gminy [...] (zwanego dalej "Wójtem", lub "Organem") "w sprawie dotyczącej naszego wniosku o wznowienia postępowania w decyzji o Warunkach zabudowy nr [...] (działka nr [...], [...], [...])". W odpowiedzi na skargę Wójt wyjaśnił, że pełnomocnik Skarżącej złożył w Organie wnioski: - o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] [z 1.4.2025 r. – uw. Sądu] o warunkach zabudowy (zwanej dalej "Decyzją WZ") oraz o uznanie za stronę postępowania (pismo z 23.5.2025 r.); - o nałożenie obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko oraz uzyskania oceny środowiskowej (pismo z 24.5.2025 r.); - o pilne wstrzymanie procedowania inwestycji na działce nr [...], [...], z powodu dużego prawdopodobieństwa zatajenia istotnych faktów przez inwestora (pismo z 25.05.2025 r.). W trakcie postępowania pełnomocnik Skarżącej wniósł kolejne pisma, w tym kolejny wniosek z 26.8.2025 r. – podtrzymujący wniosek z 4.6.2025 r. [data wpływu] o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej Decyzją WZ – który został przez Wójta rozpatrzony postanowieniem o odmowie wznowienia postępowania [z 5.9.2025 r.], na które Skarżąca wniosła zażalenie, pismem z 18.9.2025 r., i akta sprawy zostały przekazane SKO. W konkluzji Organ stwierdził, że "jedynym przekroczeniem terminu przez tutejszy Urząd było brak rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania, który został złożony dnia 23.05.2025 r., którego nie podjęto z uwagi na przekazanie akt sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Niemniej jednak postępowanie to zostało przeprowadzone w późniejszym terminie co nie wpłynęło na rozstrzygnięcie". Z tych względów Wójt uznał zarzut bezczynności za bezpodstawny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie wydania decyzji, tudzież postanowienia, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także rozstrzygające sprawę co do istoty (pkt 8 w zw. z pkt 1 i 2). Jednakże przed przystąpieniem do rozpoznania meritum skargi, sąd administracyjny ma każdorazowo obowiązek zbadania z urzędu, czy jest ona dopuszczalna. Niedopuszczalność skargi powoduje bowiem, że sprawa sądowoadministracyjna inicjowana taką skargą nie może zostać merytorycznie rozpoznana i rozstrzygnięta przez sąd. Jednym z niezbędnych warunków dopuszczalności skargi jest konieczność wyczerpania przed jej wniesieniem przez stronę skarżącą środków zaskarżenia. Warunek ten przewidziany został w art. 52 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Komplementarny wobec cytowanego przepisu, art. 52 § 2 p.p.s.a. nakazuje uznawać za "wyczerpanie środków zaskarżenia" sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. W zakresie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, regulację powołanych przepisów uzupełnia jeszcze art. 53 § 2b p.p.s.a. – w brzmieniu: "Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu" – z którego jasno wynika, że uprzednie ponaglenie stanowi warunek dopuszczalności skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Co do zasady więc, w przypadku zwłoki organu w sprawie administracyjnej strona przed wniesieniem skargi obowiązana jest wyczerpać środek zaskarżenia przewidziany w art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.; w skrócie "k.p.a."), który w § 1 stanowi, że stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność), względnie – jeżeli postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). W art. 37 § 3 k.p.a. przewidziano, że ponaglenie wnosi się do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie (pkt 1) albo do organu prowadzącego postępowanie – jeżeli nie ma organu wyższego stopnia (pkt 2). Z cytowanych przepisów wynika, że uprzednie wniesienie ponaglenia, o którym mowa w art. 37 k.p.a., stanowi niezbędny warunek złożenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej. Takie też stanowisko jest konsekwentnie prezentowane w orzecznictwie sądowym [zob. postanowienie NSA(7) z 2.9.2020 r. II OSK 3732/18; por. też: postanowienia NSA z 8.2.2021 r. I OSK 2754/20 i z 23.2.2021 r. I OSK 950/19; wyrok NSA z 17.11.2020 r. II OSK 973/19 – wszystkie orzeczenia sądowe przywołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarga na bezczynność, która nie została poprzedzona ponagleniem, jest niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (zob. wyrok NSA z 26.1.2021 r., II OSK 2203/20). Z akt niniejszej sprawy wynika, że Skarżąca wniosła ponaglenie z 5.6.2025 r. "w sprawie braku odpowiedzi na wniosek z dnia 23.05.2025 r. o stwierdzenie nieważności decyzji o warunkach zabudowy"; brak natomiast ponaglenia w sprawie wznowienia postępowania. Niezależnie od tego godzi się zauważyć, że z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynika, iż postanowieniem z 5 września 2025 r. (BGP.6730.3.2025), wydanym na podstawie art. 149 § 3 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., Wójt odmówił wznowienia postępowania z wniosku pełnomocnika Skarżącej w sprawie zakończonej ostateczną Decyzją WZ, w którym jako przesłankę wznowienia wskazano tę z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Postanowienie to zostało doręczone adresatowi w dniu 11 września 2025 r., a więc przed wniesieniem skargi. W związku z tym trzeba wyjaśnić, że o ile skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu (art. 53 § 2b p.p.s.a.), o tyle jej wniesienie po wydaniu decyzji (odpowiednio postanowienia kończącego postępowanie w danej instancji) przez organ, któremu zarzucono stan opieszałości w załatwieniu sprawy należy ocenić – w świetle aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych – jako niedopuszczalne (por. np. postanowienie NSA z 24.1.2023 r., II OSK 1575/22). Jeżeli bowiem w dniu wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłość postępowania administracyjnego przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego, w postaci ww. bezczynności lub przewlekłości, miał już charakter historyczny, a więc nieaktualny – gdyż ewentualny stan bezczynności lub przewlekłości kończy się wraz z załatwieniem przez organ sprawy ( i to choćby w sposób formalny: przez odmowę wszczęcia / wznowienia postępowania) – to uznać trzeba, że taka skarga jest niedopuszczalna, gdyż skarga do sądu nie może dotyczyć przedmiotu, który nie istnieje w chwili jej wniesienia (por. np. postanowienia NSA: z 8.9.2023 r., I OZ 361/23; z 17.5.2024 r., I OZ 241/24). Dlatego też wniesienie skargi na bezczynność (przewlekłość) organu administracji publicznej po zakończeniu przez ten organ postępowania przez wydanie decyzji albo postanowienia kończącego (tu: postanowienia o odmowie wznowienia postępowania) stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny. W takim przypadku zainteresowany ma już bowiem możliwość zaskarżenia wydanego aktu (decyzji / postanowienia). Ze wskazanych wyżej przyczyn skarga okazała się być niedopuszczalną, i jako taka podlegała odrzuceniu. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji postanowienia. O zwrocie uiszczonego wpisu od skargi (pkt 2 sentencji postanowienia) Sąd orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.