IV SAB/Po 23/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 07 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi Z. S. na bezczynność Dyrektora Aresztu w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] grudnia 2020 r. dotyczącego otrzymania dokumentacji procesowej na nośniku elektronicznym postanawia: odrzucić skargę. Pismem sporządzonym dnia [...] listopada 2021 r. Z. S. (zwany dalej także "Skarżącym") wniósł bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na brak odpowiedzi na jego pismo (wniosek) z dnia [...] grudnia 2020 r. skierowane do Dyrektora Aresztu w sprawie umożliwienia dostępu do dokumentów i materiałów procesowych na nośnikach elektronicznych (k. 3, sygn. akt II SAB/Go [...]). Skargę tą zarejestrowano w repertorium DK pod sygnaturą II DK/Go [...] a następnie przesłano w dniu [...] listopada 2021 r. do Dyrektora Aresztu. W odpowiedzi na skargę (k. 5, sygn. akt II SAB/Go [...]) Dyrektor Aresztu wniósł o jej oddalenie całości. W uzasadnieniu Dyrektor Aresztu (zwany dalej także "Dyrektorem") wyjaśnił, że skarga Z. S. została zarejestrowana w rejestrze skarg Aresztu Śledczego w P. zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 647). Dodano, że przeprowadzono postępowanie wyjaśniające, którego wynik w formie sprawozdania załączono do odpowiedzi na skargę. Wskazano, że wewnętrzne postępowanie wyjaśniające wykazało, że Skarżący otrzymał odpowiedź na dwie prośby z dnia [...] grudnia 202 r. w sprawie dostępu do materiałów procesowych. Te okoliczności uzasadniają, zdaniem Dyrektora, oddalenie skargi. Z treści załączonego do odpowiedzi na skargę Sprawozdania z postępowania wyjaśniającego z dnia [...] grudnia 2021 r. (k. 6, sygn. akt II SAB/Go [...]) wynika, że na wniosek z dnia [...] grudnia 2020 r w sprawie udostępnienia/zapoznania się z materiałami procesowymi na elektronicznych nośnikach pamięci Skarżący uzyskał odpowiedź pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. (nr [...]). Dodano, że wniosek Skarżącego z dnia [...] grudnia 2020r. został przekazany do Dyrektora przez Sąd Okręgowy w P., a nie został skierowany przez Skarżącego bezpośrednio do Dyrektora. Zgodnie natomiast z pismem Dyrektora z dnia [...] stycznia 2021 r. (nr [...]) (k. 6 verte, sygn. akt II SAB/Go [...]) nie było możliwe rozpatrzenie wniosku (pisma) Skarżącego z dnia [...] grudnia 2020 r. w sprawie zapoznania się z dokumentacją procesową – 2 szt. (wpływ do Aresztu Śledczego w P. w dniu [...] grudnia 2020 r.) z uwagi na przeniesienie Skarżącego do innej jednostki penitencjarnej. Dyrektor przesłał także wniosek Skarżącego z dnia [...] grudnia 2020 r. (k. 7, sygn. akt II SAB/Go [...]). Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2021 r., sygn. akt II SAB/Go [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uznał się za niewłaściwy miejscowo (pkt 1) oraz przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu jako sądowi miejscowo właściwemu (pkt 2) (k. 19, sygn. akt II SAB/Go [...]). Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2022 r. (k. 30) wpisano przekazaną sprawę ze skargi Z. S. na bezczynność Dyrektora Aresztu w przedmiocie udzielenia odpowiedzi do repertorium SAB i nadano jej sygnaturę IV SAB/Po [...]. Jednocześnie, na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2022 r. (k. 37) Skarżącego wezwano, na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej także "p.p.s.a."), do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193), w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. Jednocześnie, Skarżącego wezwano do złożenia ponaglenia w rozumieniu art. 37 k.p.a., w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania (k. 38). Przesyłkę pocztową zawierającą oba wezwania skierowano na adres Dyrektora Zakładu Karnego we W., a wobec braku przesłania przez Dyrektora Zakładu Karnego we W. odrębnego zwrotnego potwierdzenia doręczenia przesyłki Skarżącemu, Sąd zwrócił się ponownie do Dyrektora Zakładu Karnego we W. o zwrot podpisanego zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji przez osadzonego Z. S. lub podanie, kiedy korespondencja została mu doręczona (k. 41). W odpowiedzi, pismem z dnia [...] kwietnia 2022 r. (k. 44) Dyrektor Zakładu Karnego we W. poinformował, że korespondencja Sądu do Z. S. w sprawie IV SAB/Po [...] została doręczona w dniu [...] lutego 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. W postępowaniu przed sądem administracyjnym, merytoryczne rozpoznanie zasadności skargi poprzedzone jest badaniem jej dopuszczalności. Zgodnie z treścią art. 230 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej także "p.p.s.a."), od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Zgodnie z art. 230 § 2 p.p.s.a., jednym z pism wszczynających postępowania przed sądem administracyjnym w danej instancji jest skarga, jak w niniejszej sprawie. W przypadku nieuiszczenia opłaty sądowej przy wniesieniu pisma do sądu przewodniczący wzywa wnoszącego pismo do uiszczenia opłaty w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. Natomiast skargi, od których, pomimo wezwania, nie został uiszczony wpis, podlegają odrzuceniu, stosowanie do treści art. 220 § 3 p.p.s.a. W niniejszej sprawie Skarżący został skutecznie wezwany do uiszczenia wpisu od skargi (wezwanie doręczono Skarżącemu w dniu 23 lutego 2022 r., k. 44) oraz prawidłowo pouczony o rygorze odrzucenia skargi w przypadku niezastosowania się do wezwania, w zakreślonym terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, Skarżący nie uiścił wpisu od skargi w sprawie o sygn. akt IV SAB/Po [...] do dnia [...] marca 2022 r., o czym świadczy informacja z Oddziału Budżetowo-Finansowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (k. 47). Już z tej przyczyny skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Niezależnie jednak od powyższego wskazać trzeba, że w rozpoznawanej sprawie przedmiot zaskarżenia nie podlega kontroli sądu administracyjnego. Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, na podstawie art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, z późn. zm., zwanej dalej także "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej, oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Na podstawie art. 3 § 2a p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają również w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Natomiast art. 3 § 3 p.p.s.a. stanowi, że sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Zauważyć należy, że powyższa regulacja stanowi określenie właściwości rzeczowej sądów administracyjnych i wynika z przepisów art. 175 ust. 1 i art. 177 Konstytucji RP. Zgodnie z Konstytucją, wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe. Zasadą jest również, że sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych do właściwości innych sądów. Oznacza to, że ustrojodawca ustanowił generalne domniemanie właściwości sądownictwa powszechnego w rozstrzyganiu wszelkich spraw z zakresu wymiaru sprawiedliwości. Wyjątkiem są natomiast sprawy, które ustawowo zostały zastrzeżone do właściwości innych sądów – w tym sądów administracyjnych. Tym samym, kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne ma charakter ograniczony, co oznacza, że objęte są nią jedynie działania administracyjne, czy ich brak, wskazane w ustawie. Przedstawiony katalog ma charakter zamknięty, co ma tę konsekwencję, że wniesienie skargi wykraczającej poza ten zakres, skutkuje jej odrzuceniem jako nienależącej do właściwości sądu administracyjnego, zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie Skarżący wniósł do tutejszego Sądu skargę na bezczynność Dyrektora Aresztu w udzieleniu odpowiedzi na wniosek Skarżącego z dnia [...] grudnia 2020 r. w sprawie umożliwienia mu dostępu do dokumentów i materiałów dowodowych na nośnikach elektronicznych. W ocenie Sądu, tak sformułowane żądanie nie mieści się w wyżej wskazanym katalogu spraw należących na właściwości sądu administracyjnego z art. 3 § 2, § 2a oraz § 3 p.p.s.a. W myśl art. 1 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 2021 r., poz. 53, ze zm., zwanej dalej także "k.k.w."), wykonywanie orzeczeń w postępowaniu karnym, w postępowaniu o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe i w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz kar porządkowych i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności odbywa się, co do zasady, według przepisów tej ustawy. Zauważyć należy, że Skarżący w skardze sformułował żądanie weryfikacji poprawności działań Dyrektora Aresztu, w czasie w którym Skarżący był pozbawiony wolności. Zgodnie z art. 6 § 2 k.k.w., skazany może składać wnioski, skargi i prośby do organów wykonujących orzeczenie. Skazany, składając wniosek, skargę lub prośbę, jest obowiązany do uzasadnienia zawartych w niej żądań w stopniu umożliwiającym jej rozpoznanie, w szczególności do dołączenia odpowiednich dokumentów. Jak słusznie wskazano w odpowiedzi na skargę, wnioski, skargi i prośby są załatwiane w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2013 r., poz. 647). Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, skargi dotyczące działalności jednostek organizacyjnych oraz postępowania funkcjonariusza Służby Więziennej i pracownika Służby Więziennej, załatwiają: 1) kierownik jednostki organizacyjnej - jeżeli skarga jest do niego adresowana, a nie dotyczy jego bezpośredniej działalności lub bezpośredniej działalności jego zastępcy i podjętych przez nich decyzji, chyba że w tym zakresie zostanie uznana za zasadną; 2) dyrektor okręgowy Służby Więziennej – jeżeli skarga dotyczy działalności nadzorowanej przez niego jednostki organizacyjnej i nie została załatwiona w trybie określonym w pkt 1 lub w ust. 2; 3) Dyrektor Generalny Służby Więziennej lub osoba przez niego wyznaczona - jeżeli skarga dotyczy działalności okręgowego inspektoratu Służby Więziennej i nie została załatwiona w trybie określonym w pkt 1; 4) Minister Sprawiedliwości lub osoba przez niego wyznaczona – jeżeli skarga dotyczy działalności Centralnego Zarządu Służby Więziennej i nie została załatwiona w trybie określonym w pkt 1. Zauważyć należy zatem, że zgodnie z art. 6 § 2 k.k.w. skazany może składać wnioski, skargi i prośby do organów wykonujących orzeczenie. Przepis ten od strony ustalenia właściwości rzeczowej organu, który załatwia skargę, stanowi lex specialis w stosunku do art. 229 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. z 2021 r., poz. 735, z późn. zm., zwanej dalej także "k.p.a."). Toteż, we wszystkich sprawach z zakresu administracji penitencjarnej wyłączona jest kognicja sądów administracyjnych. Wszelkie akty, jak i czynności realizowane w toku wykonywania kary pozbawienia wolności i innych środków prowadzących do pozbawienia wolności związane są z przepisami Kodeksu karnego wykonawczego, co wyklucza zastosowanie do nich przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.). Takie stanowisko prezentowane jest zarówno w orzecznictwie, jak i literaturze (postanowienie WSA w Opolu z dnia 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 142/10; postanowienia WSA w Warszawie: z dnia 08 marca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 1332/04; z dnia 02 listopada 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 1577/09; postanowienie WSA w Lublinie z dnia 05 lutego 2009 r., sygn. akt III SAB/Lu 24/08; T. Przesławski, Dopuszczalność składania przez osoby pozbawione wolności skarg do sądów administracyjnych, PWP 2011/70, s. 105–107). Skazany może także, jeżeli Kodeks nie stanowi inaczej, na podstawie art. 7 § 1 k.k.w. zaskarżyć do sądu decyzje organów postępowania wykonawczego, wymienionych w art. 2 pkt 3-6 i 10 k.k.w., w tym decyzje dyrektora zakładu karnego, aresztu śledczego, a także dyrektora okręgowego i Dyrektora Generalnego Służby Więziennej. Mając na uwadze brzmienie art. 7 § 2 k.k.w., należy uznać, że uprawnienie to przysługuje również osobie ukaranej za wykroczenie, osobie, na którą nałożono karę porządkową lub wobec której zastosowano środek przymusu skutkujący pozbawieniem wolności, także tymczasowo aresztowanemu. Stosownie do treści przepisu art. 7 § 2 k.k.w., skargi takie rozpoznaje właściwy sąd powszechny. W sprawach dotyczących odbywania kary pozbawienia wolności, zastępczej kary pozbawienia wolności, kary aresztu wojskowego, kary aresztu lub zastępczej kary aresztu, kary porządkowej oraz środka przymusu skutkującego pozbawienie wolności, wykonywania orzeczenia o warunkowym przedterminowym zwolnieniu oraz środka zabezpieczającego polegającego na umieszczeniu w zakładzie psychiatrycznym sądem właściwym jest sąd penitencjarny. Mając powyższe na względzie należało stwierdzić, że żaden przepis prawa nie przewiduje, aby czynności organów karnego postępowania wykonawczego, jak również czynności sądu penitencjarnego dokonywane były poprzez wydawanie aktów o charakterze administracyjnym, wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4 p.p.s.a. Tym bardziej za tym nie można badać bezczynności organów penitencjarnych, jak w niniejszej sprawie Dyrektora Aresztu. Także żaden z przepisów powołanego wyżej Kodeksu karnego wykonawczego nie stanowi o stosowaniu, w zakresie regulowanym rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości, przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego - zwłaszcza, że stosownie do treści art. 1 § 2 k.k.w. do postępowania w zakresie nieuregulowanym ustawą stosuje się odpowiednio przepisy postępowania karnego. Żaden omówiony wyżej przepis nie przewiduje kontroli sądowoadministracyjnej w przypadku, jakiego dotyczy złozona w niniejszej sprawie skarga, tj. w sytuacji zarzucanej Dyrektorowi Aresztu bezczynności w udzielenia odpowiedzi na wniosek Skarżącego z dnia [...] grudnia 2020 r. o umożliwienie mu dostępu do dokumentów i materiałów dowodowych na nośnikach elektronicznych. W tym stanie rzeczy, Sąd, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., orzekł o odrzuceniu skargi, gdyż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.