IV SAB/Po 68/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. S. na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w przedmiocie rozpoznania wniosku o umożliwienie dostępu do materiałów procesowych zgromadzonych na dyskach twardych (HDD) postanawia: odrzucić skargę. Pismem sporządzonym dnia [...] grudnia 2021 r. Z. S. (zwany dalej także "Skarżącym") wniósł bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na brak odpowiedzi na wniosek Skarżącego z dnia [...] października 2021 r. skierowany do Dyrektora Zakładu Karnego w sprawie umożliwienia Skarżącemu dostępu do dokumentów i materiałów procesowych na zewnętrznych dyskach twardych (HDD) (k. 2, sygn. akt II SAB/Sz [...]). Skargę tą zarejestrowano w repertorium DK pod sygnaturą II DK/Sz [...] a następnie przesłono w dniu [...] grudnia 2021 r. do Dyrektora Zakładu Karnego. W odpowiedzi na skargę, sporządzonej dnia [...] lutego 2022 r. (k. 4, sygn. akt II SAB/Sz [...]) Dyrektor Zakładu Karnego wniósł o oddalenie skargi jako bezpodstawnej. W uzasadnieniu Dyrektor Zakładu Karnego (zwany dalej także "Dyrektorem") wyjaśnił, że okoliczności skargi były już przedmiotem wcześniejszej skargi, złożonej przez osadzonego Z. S. do Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w P. w trybie art. 6 k.k.w., a przeprowadzone tak postępowanie wyjaśniające wykazało, że skarga była bezzasadna. Dodano, że prośbę z dnia [...] października 2021 r. dotyczącą dostępu do dokumentów na dyskach HDD, a adresowaną do Dyrektora Zakładu Karnego, Skarżący przesłał w korespondencji adresowanej do Sądu Okręgowego w P.. Następnie, Sąd Okręgowy w P. przekazał tę prośbę do Sądu Okręgowego w P., a w dniu [...] listopada 2021 r. prośbę Skarżącego z dnia [...] października 2021 r. przekazano według właściwości Dyrektorowi Zakładu Karnego. Wyjaśniono, że odpowiedź na prośbę Skarżący otrzymał przy piśmie z dnia [...] grudnia 2021 r. (nr [...]). Toteż, zdaniem Dyrektora w dniu sporządzenia skargi z dnia [...] grudnia 2021 r. nie było podstaw do stwierdzenia jego bezczynności. Dyrektor poddał w wątpliwość to, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie jest właściwy miejscowo i rzeczono do merytorycznego rozpatrzenia skargi. Zgodnie bowiem z art. 32 k.k.w. nadzór nad legalnością i prawidłowością wykonywania kary pozbawienia wolności sprawuje sędzia penitencjarny, a sądem administracyjnym właściwym miejscowo według siedziby organu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Postanowieniem z dnia [...] marca 2022 r., sygn. akt II SAB/Sz [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził swą niewłaściwość (pkt 1) oraz przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu (pkt 2) (k. 7, sygn. akt II SAB/Sz [...]). Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2022 r. (k. 20) wpisano przekazaną sprawę ze skargi Z. S. na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w przedmiocie rozpoznania wniosku do repertorium SAB i zarejestrowano ją pod sygnaturą IV SAB/Po [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: W postępowaniu przed sądem administracyjnym, merytoryczne rozpoznanie zasadności skargi poprzedzone jest badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, na podstawie art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, z późn. zm., zwanej dalej także "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej, oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Na podstawie art. 3 § 2a p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają również w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Natomiast art. 3 § 3 p.p.s.a. stanowi, że sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Zauważyć należy, że powyższa regulacja stanowi określenie właściwości rzeczowej sądów administracyjnych i wynika z przepisów art. 175 ust. 1 i art. 177 Konstytucji RP. Zgodnie z Konstytucją, wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe. Zasadą jest również, że sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych do właściwości innych sądów. Oznacza to, że ustrojodawca ustanowił generalne domniemanie właściwości sądownictwa powszechnego w rozstrzyganiu wszelkich spraw z zakresu wymiaru sprawiedliwości. Wyjątkiem są natomiast sprawy, które ustawowo zostały zastrzeżone do właściwości innych sądów – w tym sądów administracyjnych. Tym samym, kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne ma charakter ograniczony, co oznacza, że objęte są nią jedynie działania administracyjne, czy ich brak, wskazane w ustawie. Przedstawiony katalog ma charakter zamknięty, co ma tę konsekwencję, że wniesienie skargi wykraczającej poza ten zakres, skutkuje jej odrzuceniem jako nienależącej do właściwości sądu administracyjnego, zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie Skarżący wniósł do tutejszego Sądu skargę na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w sprawie umożliwienia mu dostępu do dokumentów i materiałów procesowych na zewnętrznych dyskach twardych (HDD). W ocenie Sądu, tak sformułowane żądanie nie mieści się w wyżej wskazanym katalogu spraw należących na właściwości sądu administracyjnego z art. 3 § 2, § 2a oraz § 3 p.p.s.a. Z kolei na podstawie art. 1 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 2021 r., poz. 53, ze zm., zwanej dalej także "k.k.w."), wykonywanie orzeczeń w postępowaniu karnym, w postępowaniu o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe i w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz kar porządkowych i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności odbywa się, co do zasady, według przepisów tej ustawy. Zauważyć należy, że Skarżący w skardze sformułował żądanie weryfikacji poprawności działań Dyrektora Zakładu Karnego, w czasie w którym Skarżący odbywał w tym zakładzie karę pozbawienia wolności. Zgodnie z art. 6 § 2 k.k.w., skazany może składać wnioski, skargi i prośby do organów wykonujących orzeczenie. Skazany, składając wniosek, skargę lub prośbę, jest obowiązany do uzasadnienia zawartych w niej żądań w stopniu umożliwiającym jej rozpoznanie, w szczególności do dołączenia odpowiednich dokumentów. Jak słusznie wskazano w odpowiedzi na skargę, wnioski, skargi i prośby są załatwiane w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2013 r., poz. 647). Zgodnie z § 2 rozporządzenia, prośby i wnioski dotyczące działalności jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, zwanych dalej "jednostkami organizacyjnymi", załatwiają kierownicy tych jednostek w ramach swoich zadań. Zauważyć należy zatem, że zgodnie z art. 6 § 2 k.k.w. skazany może składać wnioski, skargi i prośby do organów wykonujących orzeczenie. Przepis ten od strony ustalenia właściwości rzeczowej organu, który załatwia wniosek, stanowi lex specialis w stosunku do art. 229 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. z 2021 r., poz. 735, z późn. zm., zwanej dalej także "k.p.a."). Toteż, we wszystkich sprawach z zakresu administracji penitencjarnej wyłączona jest kognicja sądów administracyjnych. Wszelkie akty, jak i czynności realizowane w toku wykonywania kary pozbawienia wolności i innych środków prowadzących do pozbawienia wolności związane są z przepisami Kodeksu karnego wykonawczego, co wyklucza zastosowanie do nich przepisów ustawy z 20 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.). Takie stanowisko prezentowane jest konsekwentnie w orzecznictwie, jak i literaturze (postanowienie WSA w Opolu z dnia 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 142/10; postanowienia WSA w Warszawie: z dnia 08 marca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 1332/04; z dnia 02 listopada 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 1577/09; postanowienie WSA w Lublinie z dnia 05 lutego 2009 r., sygn. akt III SAB/Lu 24/08; T. Przesławski, Dopuszczalność składania przez osoby pozbawione wolności skarg do sądów administracyjnych, PWP 2011/70, s. 105–107). Mając zatem na uwadze okoliczności badanej sprawy, Sąd wziął pod uwagę, że jak wynika z przekazanych akt administracyjnych, sekwencja zdarzeń przedstawia się następująco (w ujęciu chronologicznym): 1. wniosek Skarżącego z dnia [...] października 2021 r. o umożliwienie Skarżącemu dostępu do dokumentów i materiałów procesowych otrzymanych na zewnętrznych HDD (k. 15 akt adm.) – pierwotnie zawarty w korespondencji Skarżącego do Sądu Okręgowego w P.; 2. pismem z dnia [...] listopada 2021 r. Sąd Okręgowy w P. przesłał zgodnie z właściwością do Sądu Okręgowego w P. 12 pism skazanego Z. S. [błędnie oznaczając nazwisko Skarżącego – uw. Sądu] (k. 10 akt adm.); 3. pismem z dnia [...] listopada 2021 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w P. przesłał pismo Z. S. według właściwości do Dyrektora Zakładu Karnego (k. 9 akt adm.); 4. pismem z dnia [...] grudnia 2021 r. ([...]) Dyrektor Zakładu Karnego w odpowiedzi na prośby czy wnioski Skarżącego kilkukrotnie kierowane do Dyrektora wskazuje, że "na wniosek dotyczący umożliwienia dostępu do dokumentacji i materiałów procesowych znajdujących się na zewnętrznych dyskach otrzymał Pan [Skarżący – uw. Sądu] odpowiedź pismami [...] oraz [...]" (k. 7 akt adm.). Wniosek Skarżącego z dnia [...] października 2021 r. skierowany do Dyrektora Zakładu Karnego w sprawie umożliwienia Skarżącemu dostępu do dokumentów i materiałów procesowych na zewnętrznych dyskach twardych (HDD) został rozpoznany przez Dyrektora w piśmie z dnia [...] grudnia 2021r. ([...]). Mając powyższe na względzie, należało stwierdzić, że żaden przepis prawa nie przewiduje, aby czynności organów karnego postępowania wykonawczego, jak również czynności sądu penitencjarnego dokonywane były poprzez wydawanie aktów o charakterze administracyjnym, wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, Sąd, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., orzekł o odrzuceniu skargi, gdyż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.