IV SPP/Po 46/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w dniu 02 lipca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] maja 2019 r., sygn. akt IV SPP/Po [...] w sprawie ze skargi na bezczynność Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wody [...] w P. w przedmiocie stwierdzenia legalności wykonania, utrzymania i użytkowania przegrody ziemnej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie S. S. wniosła skargę na bezczynność Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wody [...] w P. w przedmiocie stwierdzenia legalności wykonania, utrzymania i użytkowania przegrody ziemnej. Skarżąca złożyła również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego podając, że nie ma żadnego dochodu (zawieszona działalność rolnicza od 2009r.) oraz nie ma żadnego konta bankowego. W uzasadnieniu wniosku skarżąca spółka przedstawiła przebieg sprawy w sprawie wyjaśnienia legalności wykonania, utrzymania i użytkowania przetamowania koryta rzeki Widawki w km 40+950 tj. tuż poniżej ujęcia wody do obiektu "Baseny pstrągowe z siłownią wodną MEW". Celem doprecyzowania sytuacji finansowej wnioskodawcy pismem z dnia 8 maja 2019r. (doręczonym w dniu 14 maja 2019r. k. 10 akt prawa pomocy) wezwano do przesłania statutu spółki wodnej; oświadczenia o uzyskanych przychodach i poniesionych wydatkach przez spółkę wodną w 2018r. oraz za okres styczeń – kwiecień 2019r.; uchwały określającej wysokość składek członkowskich; informacji o liczbie członków spółki wodnej wraz z informacją o wysokości uiszczonych składek; oświadczenia o aktualnym stanie środków finansowych w kasie spółki wodnej; oświadczenia jaki był stan środków finansowych w kasie na koniec każdego miesiąca w okresie ostatnich sześciu miesięcy; pełnych wyciągów z posiadanych przez spółkę wodną rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich 6 miesięcy lub dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie, zajęcie bądź blokada rachunku wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach (wysokość, cel zadłużenia, termin spłaty, czy są terminowo spłacane); oświadczenia wyjaśniającego jakie działania podejmuje spółka wodna w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w statucie; oraz oświadczenia czy spółka wodna zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pismem z dnia 16 maja 2019r. Skarżąca przesłała kopię statutu spółki wodnej oraz wyjaśniła, że w związku z zalaniem w 2009r nadmiernie spiętrzonymi wodami rzeki Widawki całego obiektu "Baseny pstrągowe z siłownią wody MEW" zaprzestała działalności statutowej w zakresie chowu i hodowli ryb i do chwili obecnej nie uzyskała żadnych przychodów, a jedynie ponosi szkody. Dalej poinformowano, że Spółka Wodna "[...]" w dniu 9 sierpnia 2015 r. podjęła uchwałę, iż do czasu zakończenia postępowań administracyjnych w przedmiocie usunięcia niedozwolonego przetamowania koryta rzeki Widawki w km 40+950, warunkującego bezpieczne użytkowanie obiektu "Baseny pstrągowe z siłownią wodną MEW" zostanie opracowany nowy plan działania oraz projekt budżetu na jego realizację, w tym ustalona zostanie wysokość składek członkowskich. Skarżąca wyjaśniła, że obecnie w spółce Wodnej " [...] " są zrzeszone trzy gospodarstwa rolne, których działki siedliskowe są zabudowane urządzeniami obiektu "Baseny pstrągowe z siłownią wodną MEW" wyłączonymi z użytkowania z powodu ich zalania spiętrzonymi niedozwoloną przeszkodą ziemną wodami rzeki Widawki. Skarżąca oświadczyła również, że od 2009r. nie posiada żadnych środków finansowych w kasie spółki i nie posiada rachunków bankowych, w tym kont. lokat dewizowych kredytów i pożyczek oraz nie zatrudnia pracowników. Spółka Wodna "[...]" poinformowała, że w dniu 17 września 2018 r. wniosła do Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wody [...] w P. żądanie ustalenia w drodze decyzji odszkodowania za rzeczywistą szkodę wyrządzoną spółce czynem zabronionym art. 192 ust. 1 pkt 3 Prawa wodnego. Dotychczas wniosek nie został rozpatrzony. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 28 maja 2019 r. odmówił spółce przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka pismem z dnia 7 czerwca 2019 r. wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, wskazując na naruszenie przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo Wodne. W uzasadnieniu sprzeciwu opisano dotychczasowy przebieg postępowań administracyjnych w sprawie. Ponadto do sprzeciwu dołączono 3 karty wypisowe ze szpitali J. H., pismo Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P., Faks [...] [...] S.A., 2 pisma Prezesa Wód [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej jako "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2018r. poz. 1302 ze zm. – dalej P.p.s.a.) można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że skarżąca spółka nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. K. jest ocena złożonego przez stronę skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz zaskarżonego orzeczenia referendarza, w świetle przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd wskazuje, że w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. sygn. akt I FZ 2/13 oraz sygn. akt II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Referendarz sądowy słusznie wskazał, że koszty sądowe należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej. Prowadzenie spraw sądowych związanych z tą działalnością jest bowiem elementem tej działalności i dlatego wymaga zabezpieczenia środków na ten cel na równi z koniecznością zapewnienia środków na inne wydatki (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 90/13 – CBOSA). Analiza znajdujących się w aktach sprawy formularza PPPr i okoliczności podniesionych w sprzeciwie nie pozwala z przekonaniem stwierdzić, że strona skarżąca podjęła wystarczające działania mające na celu zgromadzenie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Skarżąca Spółka podniosła, że od 2009r. nie prowadzi działalności produkcyjnej w zakresie chowu i produkcji ryb w związku z czym nie uzyskuje przychodu. W ocenie Sądu powyższe nie uzasadnia przyznania skarżącej spółce wnioskowanego prawa pomocy. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy strona nie zgromadziła w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności, np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości (tak: NSA m.in. w postanowieniu z 2 października 2015r., sygn. akt II GZ 506/15 – CBOSA). Uwzględniając status skarżącej odwołać należy się również do zapisów ustawy z dnia z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 2268 ze zm. – dalej p.w.), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2018 r. regulującej zasady działania tego typu spółek i określającej m.in sposób finansowania ich działalności. Zgodnie z art. 448 ust. 1 p.w. statut spółki wodnej określa w szczególności cel działania spółki wodnej oraz sposób i środki służące do osiągnięcia tego celu; zasady ustalania wysokości składek członkowskich oraz innych świadczeń adekwatnych do celów spółki wodnej; prawa i obowiązki członków spółki wodnej. Zgodnie z art. 452 p.w. członek spółki wodnej jest obowiązany do wnoszenia składek członkowskich i ponoszenia na jej rzecz innych określonych w statucie świadczeń, adekwatnych do celów tej spółki. Wysokość składek członkowskich i innych świadczeń na rzecz spółki wodnej powinna być proporcjonalna do korzyści odnoszonych przez członków spółki wodnej w związku z działalnością tej spółki (art. 453 p.w.). Jak wynika z §4 przedłożonego do akt statutu Spółki Wodnej w S. jej celem jest zaspokajanie wskazanych ustawą potrzeb w dziedzinie gospodarowania wodami m.in. poprzez wykonywanie i utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych oraz tworzenie warunków dla energetycznego, rybackiego oraz turystycznego i rekreacyjnego wykorzystania wód. Przy tak określonych celach spółki jej członkowie powinni przewidywać, że skuteczne działanie spółki będzie generować określone koszty. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z §5 statutu do osiągnięcia tych celów spółki służą m.in. składki pieniężne i inne świadczenia członków, dochody z majątku spółki oraz zyski z działalności gospodarczej. Jak wynika przesłanej uchwały Walnego Zgromadzenia członków spółki nr [...] z dnia 9 sierpnia 2015r. do czasu zakończenia postępowań administracyjnych w przedmiocie usunięcia niedozwolonego przetamowania koryta rzeki Widawki w km 40+950, warunkującego bezpieczne użytkowanie obiektu "Baseny pstrągowe z siłownią wodną MEW" zostanie opracowany nowy plan działania oraz projekt budżetu na jego realizację, w tym ustali wysokości składek członkowskich. Podjęcie tej treści uchwały, stanowiącej podstawę do zawieszenia pobierania składek członkowskich, w ocenie orzekającego w sprawie referendarza nie może stanowić podstawy do przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Jeżeli bowiem spółka wodna z jednej strony stawia sobie określone cele, a z drugiej sama pozbawia się możliwości uzyskiwania składek członkowskich stanowiących jedno z podstawowych źródeł finansowania działalności, prowadzi to do uniemożliwienia realizacji zadań statutowych, które co zasady nie mogą być finansowane przez Skarb Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność spółki wodnej byłaby finansowana ze środków publicznych, co z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że spółka wodna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których spółka wodna zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie. W ocenie Sądu okoliczności te nie zostały wykazane w sprawie niniejszej. Skarżąca spółka nie wykazała bowiem, że gospodarstwa rolne w niej zrzeszone nie są wstanie uiścić kosztów sądowych i opłacić pełnomocnika z wyboru. W takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy zatem, że pozbawienie się przez spółkę wodną z możliwości zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Argumenty przedstawione w sprzeciwie przede wszystkim dotyczą okoliczności faktycznych i materialnoprawnych związanych z przedmiotowym postępowaniem administracyjnym, którego prawidłowość i okoliczności nie podlegają ocenie w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Tym samym nie mają wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie. To samo dotyczy stanu zdrowia J. H., reprezentującego skarżącą spółkę. Sąd zdaje sobie sprawę z istnienia poważnych problemów zdrowotnych ww. osoby, jednak okoliczności te nie mają wpływu na ocenę kondycji finansowej i możliwości skarżącej spółki, która jest osobą prawną, a nie osobą fizyczną. W sytuacji, gdy stan zdrowia osoby fizycznej utrudnia lub uniemożliwia prawidłową reprezentację spółki, spółka ta ma możliwość wyznaczenia innej osoby do reprezentowania swoich interesów. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 260 §1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji