I SA/Rz 1008/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Surmacz po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. J. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 stycznia 2016 r., sygn. I SA/Rz 1008/15 odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (..) sierpnia 2015 r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2007 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wraz ze skargą na opisaną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję –J. J. (dalej: skarżący) wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołał się na okoliczność nadania wydanym uprzednio decyzjom podatkowym w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec, maj i listopad 2007 r. rygoru natychmiastowej wykonalności i decyzji o zabezpieczeniu majątku przez organ podatkowy (w 2013 r.), a z uwagi na ciąg zdarzeń związanych z postępowaniem podatkowym – na konieczność zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący podał, że jest osobą bezrobotną, na utrzymaniu żony, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. We wniosku skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i córką, posiada mieszkanie o pow. 57 m² i nieruchomość rolną o pow. 0,64 ha, jego oszczędności wynoszą 1000 zł, nie ma przedmiotów wartościowych jak pojazdy mechaniczne, maszyny, biżuteria itp. o wartości powyżej 5000 zł. Żona osiąga dochody z działalności gospodarczej i z tytułu umowy o pracę w wysokości łącznie 4.799,75 zł. Jako stałe wydatki skarżący wyszczególnił opłaty za czynsz w kwocie 338 zł, za wodę – 108 zł, za gaz – 86,39 zł, energię elektryczną 189,08 zł, dodatkowe zajęcia szkolne dla córki – 179 zł, na środki czystości 600 zł, na odzież 500 zł, lekarstwa 300 zł, żywność 1500 zł, opłaty za telewizję, Internet i telefony 300 zł. Wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień, w odpowiedzi skarżący podał, że nie posiada rachunków bankowych ani środków transportu, nie uzyskuje pomocy materialnej od instytucji udzielającej takiej pomocy, a także przedłożył dokumentację związaną z nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym na rzecz swojego kontrahenta, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego z wniosku innego wierzyciela, rachunki związane z utrzymaniem mieszkania, wyciągi z rachunku bankowego żony, związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2016 r. sygn. I SA/Rz 1008/15 referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, uznając że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, ponieważ oszczędności jakie zadeklarował są w stanie niemal w całości pokryć wpis sądowy w niniejszej sprawie, a przedstawiona struktura wydatków, pozwala na wygospodarowanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny nie tylko wymagane na obecnym etapie sprawy koszty sądowe (wpis od skargi), ale także zabezpieczyć inne ewentualne koszty sądowe, powstałe w przyszłości w niniejszej sprawie. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy podniesiono, że istniejąca rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami, którzy zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zobowiązani są do wzajemnej pomocy, obejmującej elementy majątkowe i to, że ciężar utrzymania rodziny spoczywa teraz wyłącznie na żonie, czy fakt zabezpieczenia przez organ na majątku podatnika wykonanie zobowiązań podatkowych, nie mogą skutkować automatycznie koniecznością przyznania preferencji w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Dalej referendarz argumentował, że w innej sprawie zawisłej przed tut. Sądem (sygn. I SA/Rz 1036/15) skarżący uzyskał częściowe prawo pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi, co pozwoli skarżącemu na poniesienie kosztów w niniejszej sprawie bez jakiegokolwiek uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. W sprzeciwie skarżący stwierdził, że okoliczności uprawniające do zwolnienia zostały przez niego wykazane, m.in. poprzez okoliczności związane z zabezpieczeniem majątku i faktem, że decyzje w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. i oraz w podatku dochodowym za 2007 r. są ostateczne. Skarżący podniósł także, że w takich samych okolicznościach uzyskał prawo pomocy w innej sprawie zawisłej przed tut. Sądem. Podtrzymał wniosek o przyznanie mu, przynajmniej w części, prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku ponoszenia opłat sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm.- dalej w skrócie: P.p.s.a.). rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 1217 zł. Sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak traktowane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por.: art. 199 P.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. Z tego też względu, osoby fizyczne i osoby prawne (a także inne jednostki nieposiadające osobowości prawnej) znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej mają prawo ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów i ustanowienie pełnomocnika- art. 245 § 2 P.p.s.a., lub w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej przyznane zostaje prawo pomocy z jej wniosku w zakresie częściowym (o taki zakres ubiega się w tej sprawie skarżący, żądając zwolnienia od kosztów sądowych), jeżeli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrot "gdy wykaże" oznacza, że przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek W rozpoznawanej sprawie referendarz odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, argumentując odmowę brakiem przesłanek przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela powyższą ocenę referendarza. Z treści formularza jednoznacznie bowiem wynika, że jest on w stanie ponieść ciężar kosztów postępowania; zadeklarował bowiem posiadanie oszczędności w kwocie 1000 zł, a analiza dokumentów nadesłanych na wezwanie, w szczególności wyciągów z rachunków bankowych żony, która utrzymuje rodzinę wskazuje, że skarżący bez wątpienia jest w stanie wygospodarować brakującą kwotę ponad wskazane oszczędności i uiścić wymagany w sprawie wpis (1 217 zł). Inne koszty, o ile byłyby wymagane również nie powinny wywołać takiego uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny, że nie byłby w stanie udźwignąć tego ciężaru i zostałby zmuszony do poniesienia niekorzystnych konsekwencji. Istotnym argumentem jest to, że skarżący uzyskał prawo pomocy w sprawie o sygn. I SA/Rz 1036/15. Ocenie w powołanej sprawie podlegał całokształt okoliczności, w tym to, że skarżący wniósł skargę jeszcze w innej sprawie i konieczne staje się uiszczenie kosztów również w tej innej sprawie, tj. I SA/Rz 1008/15. Zatem jego możliwości finansowe oceniano w kontekście obu spraw. Argumentacja i wnioski przedstawione w postanowieniu referendarza są trafne: skarżący nie spełnia koniecznej przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Słusznie zatem odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy w sprawie brak jest przesłanek przyznania tej pomocy; skarżący dysponuje środkami pieniężnymi, zabezpieczającymi mu dostęp do sądu w jego sprawie, a kwestia podjętych przez organ administracyjny działań w postaci zabezpieczenia na majątku skarżącego przed terminem płatności podatku jest w tych okolicznościach nieistotna. W konkluzji rozstrzygnięcie referendarza należy w przedstawionych okolicznościach uznać za prawidłowe, w świetle art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.