I SA/Rz 106/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie WSA Tomasz Smoleń /spr./ WSA Kazimierz Włoch Protokolant ref. st. Eliza Kaplita po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 marca 2012r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego - oddala skargę - Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2011 r., Nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od grudnia 2003 r. do maja 2004 r., od lipca 2004 r. do października 2004 r., za luty 2005 r., od kwietnia 2005 r. do czerwca 2005 r. w łącznej kwocie 3.302,25 zł w tym z tytułu : składek – 1.784,05 zł, odsetek liczonych na dzień 25 sierpnia 2011 r. – 1.483,00 zł kosztów upomnienia 35,20 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm. – dalej w skrócie u.s.u.s.). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. K. wskazała, że nie była świadoma istniejącego zadłużenia ponieważ w 2005r., kiedy zgłosiła zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej w ZUS w S. uzyskała informację, że nie posiada żadnych zaległości. Ponadto przez okres sześciu lat aż do 2011 r. z ZUS-u nie przychodziły żadne upomnienia. Jako przesłankę do zwolnienia powołała się na ciężką sytuację materialną i zdrowotną, tj. rozedmę płuc i zapalenie mięśnia sercowego. We wniosku wspomniała również o synu, który od momentu zwolnienia z wojska nigdzie nie pracuje, ale w oświadczeniu o stanie majątkowym nie wykazała go jako członka rodziny. W załączeniu przedłożyła dwa zaświadczenia lekarskie, w tym jedno z Poradni Gruźlicy i Chorób Płuc, decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., informację o wysokości opłat czynszowych oraz fakturę za wodę i kanalizację. Dokonując ponownej analizy przedstawionej przez skarżącą sytuacji, organ ustalił, że skarżąca prowadziła działalność w okresie od 1 sierpnia 2001r. do 30 czerwca 2005r. Obecnie figuruje jako osoba przebywająca na świadczeniu emerytalnym. Ze złożonego przez nią oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wynika, że jest osobą samotną, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera zasiłku z urzędu pracy, ani z pomocy społecznej. Jedyne źródło utrzymania stanowi emerytura. Oprócz zaległości wobec ZUS posiada zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów w [...] i [...]. Wskazała także, że nie posiada środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym, papierów wartościowych, żadnego majątku ruchomego, ani nieruchomości. Zajmuje mieszkanie komunalne o powierzchni 50 m2. Wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem oszacowała na kwotę 714,00 zł., Koszty leczenia określiła na kwotę 150,00 zł. Z informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wynika, że nie korzysta z żadnych świadczeń tamtejszego Ośrodka. Według informacji uzyskanej w Wydziale Świadczeń Emerytalno-Rentowych, przyznano jej świadczenie emerytalne w wysokości 988,00 zł. brutto, z którego są dokonywane potrącenia w wysokości 247,00 zł. na rzecz Komornika Sądowego w W. W świetle powyższych ustaleń organ ustalił, że nie zachodzi pozytywna przesłanka do przyznania wnioskowanej ulgi, o jakiej mowa w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w postaci całkowitej nieściągalności. Nie znalazł również podstaw do przyznania tej ulgi na zasadzie określonej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wprawdzie skarżąca powołała się na ciężką sytuację materialną i zdrowotną, jednak jak wskazał, z akt wynika, że posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury w wysokości 988,00 zł. brutto. Według informacji MOPS nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej. Wyjątek stanowi jednorazowa wypłata zasiłku celowego w kwocie 1 000,00 zł. na remont zniszczonej w wyniku powodzi w czerwcu 2010r. piwnicy. Swoje miesięczne wydatki związane z kosztami leczenia oszacowała na kwotę 150,00 zł., jednak przedłożona przez nią faktura z dnia 26.04.2011r. za zakup leków opiewa na kwotę 92,59 zł. Również spłata rat kredytowych w łącznej kwocie 310,00 zł. miesięcznie, choć stanowi w chwili obecnej obciążenie dla jej budżetu, to jednak ma charakter okresowy i nie może stanowić podstawy do umorzenia składek w trybie art. 28 ust. 3a i 3b.• Nie zgadzając się z takim stanowiskiem organu K. K. złożyła do tutejszego Sądu skargę domagając się uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która jest dla niej krzywdząca. Jeszcze raz podkreśliła, że przez okres 7 lat nie miała żadnej informacji o zaleganiu w opłacaniu składek. Jak wskazuje po zakończeniu prowadzonej działalności gospodarczej tj. Kiosku Ruchu i wykreśleniu jej z rejestru podpisała oświadczenie, że "wszystko jest zapłacone". Nie może jednak przedstawić dokumentów na potwierdzenie powyższego ponieważ podczas powodzi wszystkie dokumenty zostały zniszczone. W dalszej części skargi opisała trudną sytuację majątkową spowodowaną zadłużeniem w różnych instytucjach kredytowych oraz trudną sytuację zdrowotną związaną. Jak wskazała choruje na rozedmę płuc, ma problemy z ciśnieniem, choruje również jej syn. Do skargi dołączyła zaświadczenie lekarskie, wydane przez Zespół Gabinetów Lekarskich w S., z którego wynika, że leczy się z powodu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, przewlekłej choroby nadciśnieniowej oraz przewlekłej choroby niedokrwienia układu sercowego z dnia 4 października 2011 r. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie powołując się na argumenty, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji. W kolejnym piśmie procesowym skarżąca powtórzyła sformułowane w skardze zarzuty oraz dołączyła dodatkowe zaświadczenie lekarskie z dnia 23 stycznia 2012 r., z którego podobnie jak z poprzedniego wynika, rozpoznanie przewlekłej obturacyjnej choroby płuc wymagającej podawania wziewnych sterydów. Dołączyła również odcinek emerytury oraz orzeczenie o czasowej niezdolności do służby wojskowej jej syna, wydane w dniu 25 sierpnia 2000 r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. nr 153,poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz,1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga nie jest zasadna. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne. W niniejszej sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, o której stanowi art. 28 ust. 3 ustawy i z akt sprawy nie wynika, aby taki stan faktyczny był przez skarżącą kwestionowany. Istotne dla rozstrzygnięcia w sprawie są natomiast postanowienia zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy, w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ), zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z punktu widzenia niniejszej sprawy istotny będzie pkt 1 oraz 3 wyżej powołanego przepisu, gdyż okoliczności na które powołuje się skarżąca to trudna sytuacja majątkowa oraz choroba. Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności. Trzeba dodać przy tym, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, ale nie jest jego prawem, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W szczególności sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.). Oceniając sprawę w zakresie zaistnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy stwierdzić, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż skarżąca osiąga stały dochód emeryturę pracowniczą. Ponosi wydatki na utrzymanie i leczenie oraz spłaca raty kredytu. Słusznie organ zauważa, że wydatki ponoszone z tytułu zaciągniętych kredytów, wysokie jak na możliwości płatnicze skarżącej, nie mogą stanowić podstawy do zwolnienia jej z należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Nie mogą one uchodzić za "niezbędne potrzeby życiowe", których ochronę ustawodawca przewidział w § 3 pkt 3 wymienionego wyżej rozporządzenia. Nie może być bowiem tak, że zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów oraz konieczność ich spłaty będzie stanowiła podstawę do zwolnienia z opłat z tytułu należności publicznoprawnych. Nawet ewentualne tłumaczenie zaciągniętych długów potrzebą zaspokajania bieżących potrzeb nie mogłoby stanowić podstawy do zastosowania ulgi. Nie takim bowiem sytuacjom służy instytucja kredytu, która co do zasady przyznawana jest na dla osób, które mają zdolności płatnicze, ale zapłata jednorazowa może nadwyrężyć ich budżet. Pomoc w zaspokajaniu bieżących potrzeb może być przyznawana poprzez udzielanie różnego rodzaju zasiłków, z których jak wynika skarżąca nie korzystała. Odnosząc się natomiast do choroby, na którą zdaje się powoływać skarżąca jako przesłanki do zwolnienia z przedmiotowych należności, przedstawiając kolejne zaświadczenia lekarskie, z których wynika, że leczy się z powodu przewlekłej choroby serca, przewlekłej choroby płuc oraz nadciśnienia, stwierdzić należy, że przewlekła choroba nie stanowi samodzielnej przesłanki do skorzystania przez zainteresowanego z ulgi. Zgodnie z § 3 pkt 3 rozporządzenia z ulgi może skorzystać osoba, która wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zatem już nie całkowita nieściągalność, ale trudna sytuacja majątkowa i rodzinna, której pogorszenie na skutek uregulowania dochodzonych należności, spowoduje zbyt ciężkie skutki dla wnioskodawcy, zwłaszcza w przypadku przewlekłej choroby, będzie stanowiła podstawę zwolnienia. Tymczasem jak wynika z akt administracyjnych skarżąca z tytułu choroby ponosi miesięcznie wydatki w kwocie 92,59 zł., co wynika z dołączonych przez nią faktur. Wobec powyższego nie można stwierdzić, że wydatki związane z chorobą na tyle pogarszają sytuację majątkową skarżącej, że uiszczenie przez nią dochodzonych przez organ należności będzie stanowiło dolegliwość, która odbije się na jej zdrowiu. Jak już wcześniej wspomniano to raty zaciągniętych kredytów stanowią dla skarżącej dość znaczną dolegliwość i nie może nimi usprawiedliwiać swojej trudnej sytuacji majątkowej, która może odbić się również na sytuacji zdrowotnej. W tym miejscu Sąd pragnie przytoczyć wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2007r. (sygn. akt II GSK 301/06, system informacji prawnej Lex), zgodnie z którym przy rozpoznawaniu tego rodzaju spraw należy uwzględnić nie tylko ważny interes skarżącego, lecz również interes społeczny, czy interes ubezpieczonych, regularnie płacących składki i nie mogących ponosić konsekwencji za innych, nie płacących składek, które w niniejszej sprawie również przemawiają przeciwko skarżącej. Odnosząc się z kolei do podnoszonego przez skarżącą zarzutu, że dopiero po siedmiu latach otrzymała upomnienie, ocenić go należy również za bezzasadny. Z uwagi na okres powstania należności, okres przedawnienia wynosił 10 lat. Wszczęcie przez organ postępowania egzekucyjnego przed upływem powyższego okresu należy uznać za prawidłowe. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Tym samym, stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że skarżąca nie znajduje się w sytuacji, w której niezastosowanie instytucji umorzenia należności spowoduje drastyczne pogorszenie się jej sytuacji materialnej i zdrowotnej nie jest dowolne. Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.