I SA/Rz 221/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń /spr./ Sędziowie NSA Jerzy Solarski WSA Zbigniew Czarnik Protokolant ref. st. Eliza Kaplita po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 maja 2012r. sprawy ze skargi L. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...] stycznia 2012r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne - oddala skargę - Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. utrzymał w mocy decyzje własną z dnia [...] marca 2011 r., Nr [...] odmawiającą L. B. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada do grudnia 2000 r., od stycznia 2001 r. do grudnia 2001r., od stycznia do grudnia 2002 r., od stycznia do grudnia 2003 r., od stycznia r. do grudnia 2004 r., od stycznia do grudnia 2005 r., od stycznia do grudnia 2006 r., od stycznia do czerwca 2007 r. w łącznej kwocie 19.621,02 zł, w tym z tytułu składek – 10.846,02 zł, odsetek w kwocie 8.775,00 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U, z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Jak wynika z uzasadnienia decyzji oraz akt administracyjnych zaskarżona decyzja jest wynikiem ponownie przeprowadzenia postępowania na skutek uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Rz 424/11 poprzednio wydanej przez ten organ. Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku uchylenie nastąpiło z przyczyn procesowych. Mianowicie Sąd zauważył, że przy rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy brały udział osoby, które powinny być wyłączone od jego rozpoznania jako że brały udział w uprzednio prowadzonym postępowaniu Po zwróceniu akt przez Sąd organ pismem z dnia 24 listopada 2011 r. powiadomił L. B. o ponownym wszczęciu postępowania w związku z powyższym wyrokiem. W ponownym postępowaniu wnioskodawca przedłożył aktualne rachunki za energię elektryczną gaz, upomnienie do opłacenia podatku rolnego, zlecenie wstrzymania dostawy gazu, zawiadomienie o wysokości raty kredytu bankowego, zaświadczenie o statusie osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku (dot. córki M. M.), zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach (dot. zięcia M. M.), informację o wysokości ubezpieczenia rolniczego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wykazał nowych członków rodziny wspólnie zamieszkujących i gospodarujących: córka z mężem i dwójką dzieci. Dodatkowo organ ustalił, że wraz z żoną D. oraz synami D. i Ł. jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników w KRUS w K. W Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS ustalono, że starszy syn D. od 1 grudnia 2011r. jest zatrudniony na umowę zlecenie. Córka M. pobiera zasiłek dla bezrobotnych, natomiast zięć jest zatrudniony na umowę o pracę z najniższym wynagrodzeniem. Ustalono również, że skarżący jest właścicielem nieruchomości o łącznej powierzchni 1.3075 ha objętych KW [...] oraz [...], na których Zakład posiada zabezpieczenie hipoteczne. Wobec wnioskodawcy prowadzone jest przymusowe postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K., który na chwilę obecną nie stwierdził braku majątku z którego można prowadzić egzekucję. W związku z ustaleniem, że wnioskodawca posiada majątek w postaci nieruchomości, na których zabezpieczone są należności z tytułu składek nie można stwierdzić iż należności te są całkowicie nieściągalne. Wobec powyższego nie ma podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 wyżej wymienionej ustawy. Organ nie znalazł również podstaw do umorzenia tych należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Z przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów nie wynikało aby skarżący był przewlekle chory co uniemożliwiałoby możliwość uzyskiwania dochodu. Nie przedłożył żadnej aktualnej dokumentacji medycznej świadczącej o pozostawaniu pod stałą opieką lekarzy specjalistów z powodu przewlekłej choroby. Jedynym dokumentem jaki przedłożył w tym zakresie była dokumentacja dotycząca wypadku przy pracy rolniczej, który to wypadek miał miejsce w lipcu 2010r., nadal natomiast wykonuje pracę w gospodarstwie rolnym. Nie przedstawił również dowodów na to, aby sprawował opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawiałaby go możliwości uzyskiwania dochodu. Organ nie stwierdził również by wnioskodawca oprócz przyznanego mu dodatku mieszkaniowego korzystał z zasiłków z pomocy społecznej. Ustalono natomiast, że spłaca kredyt bankowy w wysokości ok. 100,00 zł miesięcznie. Za 2010 r. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przyznała mu dopłatę w wysokości 1.694,40 zł, za 2011 rok nie została wydana jeszcze decyzja w sprawie przyznania płatności obszarowych. Odmawiając umorzenia powyższych należności Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał na możliwość spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego, w dogodnych dla wnioskodawcy ratach, aby jednorazowa zapłata zadłużenia nie spowodowała sytuacji pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, Nie zgadzając się z powyższym stanowiskiem L. B. wniósł do tutejszego Sądu skargę. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Rz 424/11, wskazał, że od tamtego czasu Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przesyłał żadnych powiadomień ani nakazów zapłaty składek na ubezpieczenie zdrowotne, które wzrosły do "kolosalnej sumy". Wskazuje dalej, że jako sześćdziesięciolatek nie ma możliwości uzyskania stałej pracy, żona również nie pracuje. Jedynymi osobami, które mają niewielkie dochody są córka i zięć, którzy posiadają na utrzymaniu dwójkę dzieci. Nie posiada żadnego majątku. Na nieruchomości w K. zamieszkuje jego syn z dwojgiem niepełnosprawnych dzieci. Z otrzymanego z opieki społecznej dodatku mieszkaniowego w wysokości 92 zł opłaca energię elektryczna i gaz, zaś otrzymywana z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dotacja nie wystarcza nawet na pokrycie w pełnej wysokości składek ubezpieczeniowych jego i jego żony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. nr 153,poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012, p. 270 dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga nie jest zasadna. Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności. Trzeba dodać przy tym, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, ale nie jest jego prawem, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W szczególności sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.). Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne. W niniejszej sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, o której stanowi art. 28 ust. 3 ustawy. O całkowitej nieściągalności, zgodnie z tym przepisem, można mówić, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Żadna z wyżej wymienionych okoliczności nie miała miejsca. Wprawdzie skarżący powoływał się na brak majątku, który występował jako przesłanka umorzenia należności wymieniona w pkt 3 i 5 wymienionego wyżej § 3 ustawy, jednak, jak słusznie uznał organ, przesłanka ta nie została spełniona. Jak wynika z uzasadnienia decyzji skarżący posiada nieruchomości, na których dokonano zabezpieczenia w formie ustanowienia hipoteki zatem nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Ponadto, jak ustalił organ, Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. prowadzi przymusowe postępowanie egzekucyjne, w którym na chwilę obecna nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, zatem odpadła również przesłanka określona w pkt 5 § 3 ustawy. Nie ma również podstaw do zakwestionowania ustaleń organu odnośnie braku szczególnych przesłanek do umorzenia należności określonych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ). Z treści powyższego przepisu wynika, że pomimo braku całkowitej nieściągalności po stronie zobowiązanego, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z punktu widzenia niniejszej sprawy istotny będzie pkt 1 oraz 3 wyżej powołanego przepisu gdyż okoliczności na które powołuje się skarżący to trudna sytuacja majątkowa i choroba. Z uzasadnienia decyzji wynika, ze skarżący wraz z żoną objęty jest ubezpieczeniem społecznym rolników w KRUS w K.. Zamieszkują razem z nim córka pobiera zasiłek dla bezrobotnych, zaś jej mąż zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę z najniższym wynagrodzeniem. Skarżący oprócz przyznanego mu dodatku mieszkaniowego nie korzystał z zasiłków z pomocy społecznej. Oprócz obciążeń publicznoprawnych posiada również zadłużenie z tytułu zaciągniętego kredytu, którego raty wynoszą 100 zł miesięcznie. Z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa za 2010 r. pobrał dopłatę w wysokości 1.694,40 zł, za 2011 r. decyzja jeszcze nie została wydana. Słusznie organ przyjął, że sytuacja majątkowa skarżącego, nie kwalifikuje się do przyznania wnioskowanej pomocy, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę zaproponowaną przez organ formę ratalnego spłacania należności. Odnosząc się natomiast do choroby, na którą zdaje się powoływać skarżący stwierdzić należy za organem, że skarżący nie przedłożył na powyższą okoliczność żadnych dokumentów. Jedyną dokumentacją dotyczącą stanu zdrowia, była dokumentacja dotycząca wypadku przy pracy rolniczej, który miał miejsce w lipcu 2010 r. podczas gdy jak ustalił organ skarżący nadal wykonuje pracę w gospodarstwie rolnym. Brak było również informacji o tym by skarżący sprawował opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Tym samym, stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że skarżący nie znajduje się w sytuacji, w której niezastosowanie instytucji umorzenia należności spowoduje drastyczne pogorszenie się jej sytuacji materialnej i zdrowotnej nie jest dowolne. Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.