I SA/Rz 229/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2002r. - postanawia - I. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym i zwolnić skarżącą od uiszczenia wpisu należnego od skargi w wysokości powyżej 500 (słownie: pięćset) złotych, II. w pozostałym zakresie oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie skarżąca J.G. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu przedstawiła swoją sytuację materialną jako trudną. Prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Małżonkowie pobierają świadczenia emerytalne w kwotach 960 zł i 642 zł (zasiłek przedemerytalny męża) brutto, z których prowadzona jest egzekucja (łącznie według oświadczenia 392 zł). Jako majątek wskazała dom o pow. 60 m2 i nieruchomość rolną o pow. 0,82 ha, zaś jako majątek osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym -samochód marki Opel Ascona (rok produkcji 1985) i traktor. Innego majątku, w tym wartościowych przedmiotów oraz zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.) skarżąca nie posiada. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych, wnioskodawczyni została wezwana do podania dodatkowych danych obejmujących wysokość wydatków na utrzymanie, bardziej szczegółowych informacji na temat sytuacji życiowej, tj. ewentualnej pomocy w utrzymaniu od instytucji oraz osób trzecich, zobowiązaniach kredytowych, kosztach leczenia, dochodach z gospodarstwa rolnego oraz informacji na temat środków pieniężnych przekazanych córce na przechowanie. W odpowiedzi skarżąca wyjaśniła, że nie korzysta z jakiejkolwiek pomocy w codziennym utrzymaniu, nie ma zobowiązań kredytowych, nie osiąga dochodów z gospodarstwa rolnego. Kwota 190 000 zł została rozdysponowana; 54 000 zł otrzymały dzieci w postaci darowizny, pozostałą część pochłonęły wydatki na bieżące potrzeby rodziny i remont domu. Oceniając zebrany materiał dowodowy, referendarz sądowy nie dopatrzył się zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Skarżąca złożyła sprzeciw od postanowienia referendarza. Uwzględniając, że wniesiony sprzeciw nie podlegał odrzuceniu, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej P.p.s.a.- postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw utraciło moc, a sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek w części zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym tj. o jaki wnioskuje skarżąca, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez stronę wnoszącą skargę i to na stronie spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu, zaś do obowiązku sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i jego weryfikacja, wyważając przy tym interes ogółu (Skarbu Państwa) i słuszny interes jednostki (obywatela). Sąd przychylając się częściowo do wniosku skarżącej wziął pod uwagę to, że skarżąca, a także jej mąż mają niewysokie, aczkolwiek stałe dochody. Faktu obciążenia pobieranych świadczeń egzekucją skarżąca nie udokumentowała. Podobnież nie udokumentowała, w jakikolwiek sposób, rozchodu oszczędności gromadzonych wspólnie z mężem przez cały okres aktywności zawodowej. W tym miejscu należy dodać, że Sąd przy rozpoznawaniu zasadności złożonego wniosku uwzględnił wyjaśnienia dotyczące przekazania kwoty 54.000 zł (ze 190.000 zł zgromadzonych oszczędności) przez małżonków G. jako darowizny dla ich dzieci. Kontynuując - poddając okoliczności sprawy racjonalnej ocenie, wziąwszy pod uwagę wyjaśnia składane w postępowaniu podatkowym i treść pism procesowych, nie sposób przyjąć tak ogólnikowych i niepotwierdzonych jakimikolwiek dowodami, wyjaśnień odnośnie sposobu rozdysponowania pozostałej kwoty oszczędności; cyt. "...pieniądze te rozeszły się na remonty i bieżące wydatki nasze i naszej rodziny- np. szalunek domu, malowanie i wymiana podłóg, malowanie pomieszczeń." Dodatkowe wyjaśnienia pozostają w sprzeczności z treścią protokołu oględzin nieruchomości należącej do J.G. (akta administracyjne tom II k. 231) stwierdzającym, że zamieszkały budynek nie jest oszalowany, dołem ściany budynku pokryte są płytą pilśniową, budynek jest pobielony. Skarżąca nie podaje także, by jakiekolwiek środki pieniężne z niemałych oszczędności (przy uwzględnieniu darowizn na rzecz dzieci) przeznaczone zostały na wykończenie nowobudowanego budynku mieszkalnego, posadowionego na tej samej działce. Remont jak w podanym zakresie, żadną miarą nie mógł pochłonąć tak dużych środków, a udokumentowane wydatki, tj. dowody w postaci faktur, znajdujące się w aktach z postępowania administracyjnego, opiewają łącznie tylko na kwotę 3.300,86 zł (podatnikom podatku dochodowego przysługiwało odliczenie wydatków mieszkaniowych z tytułu remontu do określonego limitu, z której to ulgi skarżąca korzystała w 2002r.). Skarżąca również bliżej nie sprecyzowała na jakiego rodzaju potrzeby rodziny zostały skonsumowane oszczędności. Wniosek i wyjaśnienia ograniczają się wyłącznie do ogólników na temat wydatków i niedostatku w jakim pozostaje skarżąca, co ostatecznie nie pozwoliło na ocenę, czy w tym konkretnym przypadku wystąpiły przesłanki do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych w całości. Równie istotne w tej sprawie jest to, że obowiązek niesienia pomocy spoczywa na członkach rodziny. Z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie. Ustawodawca nadał charakter normatywny takiemu postępowaniu, a obowiązek ten obejmuje również pomoc materialną. Aspekt moralny tego obowiązku wzmaga fakt, iż dzieci skarżącej zostały obdarowane przez rodziców, a skoro obecnie rodzice cierpią niedostatek, mogą szukać wsparcia u dzieci. Skarżąca nie podnosi, iż dzieci nie są w stanie wspomóc rodziców. Z istoty prawa pomocy wynika właśnie to, iż wnioskodawca winien we własnym zakresie wyczerpać wszystkie możliwości pozyskania środków na prowadzenie postępowania sądowego i dopiero gdyby poczynione działania nie przyniosły efektu, zwrócić się o pomoc. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania może być zastosowane jedynie w przypadku wyjątkowym, a ujawnione przez skarżącą dane - zdaniem Sądu - nie wskazują na konieczność zwolnienia jej od kosztów sądowych w całości. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.