I SA/Rz 230/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Popek po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2016 r., na posiedzeniu niejawnym, w sprawy ze skargi A. sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2016r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług w związku ze sprzeciwem skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2016 r., odmawiającego stronie przyznania prawa pomocy - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie, postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2016 r., odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Jak wynika z uzasadnienia przedmiotowego orzeczenia, powodem odmowy uwzględnienia wniosku było stwierdzenie, że przyznanie prawa pomocy spółce prawa handlowego, której jedynym celem jest pomnażanie majątku wspólników, nie zaś realizowanie zadań społecznie użytecznych, byłoby w sytuacji faktycznej mającej miejsce w przedmiotowej sprawie, przerzuceniem kosztów działania spółki na ogół obywateli. Referendarz sądowy zwrócił uwagę na wysoki kapitał zakładowy spółki, przewyższający wielokrotnie kwotę żądanego wpisu od skargi, a także wysokość zobowiązań spółki i poniesione przez nią straty za ostatnie dwa lata działalności, które jego ocenie nie odzwierciedlają faktycznej kondycji spółki, nie znajdując podstaw do przyznania spółce prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia referendarza, fachowy pełnomocnik skarżącego wyraził pogląd, iż niedopuszczalnym jest traktowanie jako przesłanek przyznania prawa pomocy innych okoliczności, aniżeli sam status majątkowy i finansowy skarżącego, a w szczególności niedopuszczalnym jest analizowanie charakteru działalności podmiotu, jako okoliczności mającej decydujący wpływ na przyznanie prawa pomocy. Odmawianie pomocy ze środków publicznych w oparciu o pozaustawową przesłankę uznał za bezzasadne ograniczenie prawa do sądu. Podkreślił trudną sytuację finansową skarżącej spółki oraz wskazał na szereg wszczętych wobec niej postępowań egzekucyjnych, stwierdzając że spółka nie dysponuje bieżącymi środkami na uiszczenie kosztów sądowych czym wyczerpuje przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012 r. poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a.- rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jak stanowi zaś § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek, dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Przy czym chodzi nie tylko o brak środków bieżących na uiszczenie kosztów sądowych ale również o wykazanie niemożności ich uzyskania w toku prowadzonej działalności czy też poprzez zadysponowanie posiadanym majątkiem. Posiadanie bowiem majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania, niezależnie od tego czy i jak strona wykorzystuje posiadany majątek (post. NSA z 2.10.2014r. sygn. akt II OZ 1012/14). W przedmiotowej sprawie w pierwszej kolejności zauważyć należy, że wykazana przez stronę strata w ubiegłych latach działalności nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie 500 zł. Spółka bowiem, pomimo niewątpliwego ograniczenia rozmachu prowadzonej działalności, w dalszym ciągu obraca środkami pieniężnymi w kwotach wielokrotnie przewyższających koszty sądowe. W przedłożonym bilansie, na dzień 31 grudnia 2015r. spółka wykazywała posiadanie aktywów trwałych o wartości 5 620 804,28 zł. oraz inwestycji długoterminowych w kwocie 1 098 740 zł. w tym udziałów/ akcji w jednostkach powiązanych o wartości 1 073 900 zł. oraz w pozostałych jednostkach na kwotę 24 840 zł. Spółka posiada zatem majątek znacznej wartości. Analizując przedłożoną przez stronę informację o toczących się wobec niej postępowaniach egzekucyjnych na dzień 23 lutego 2016r., Sąd zwrócił uwagę na fakt, że w znacznej części tych postępowań wierzyciele spółki złożyli wnioski o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, z uwagi na dobrowolne uiszczenie przez spółkę kwot wielokrotnie przewyższających wysokość należnego w sprawie wpisu. Z przedłożonej informacji nie wynikają jakiekolwiek szczegóły dotyczące dokonanych płatności, skoro jednak, pomimo wszczętych wobec spółki postępowań egzekucyjnych, była ona w stanie dobrowolnie uiszczać kwoty znacznie przewyższające wartość żądanego w sprawie wpisu, nie sposób obecnie stwierdzić, czy faktycznie, posiadając majątek znacznych rozmiarów, spółka ta nie jest w stanie uiścić żadnej kwoty wpisu. Dodatkowo zauważyć należy, że skarżąca spółka korzysta z pomocy kwalifikowanego pełnomocnika z wyboru, pomimo, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma takiego obowiązku. Okoliczność ta sama przez się może zdecydować o zasadności bądź bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, niemniej jednak okoliczność ta podlega ocenie Sądu w całości sytuacji majątkowej strony skarżącej ( orzeczenie SN z dnia 6 listopada 1953. sygn. akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52). Biorąc powyższe pod uwagę, Sad uznał że strona nie wykazała iż jej obecna sytuacja finansowa jest na tyle trudna, aby uzasadniała ona przyznanie spółce pomocy ze środków publicznych w postaci zwolnienia od kosztów. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.