I SA/Rz 323/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz / spr./ Sędzia WSA Jarosław Szaro Asesor WSA Jacek Boratyn Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi Fundacji [...] na uchwałę Zarządu Województwa [...] z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia protestu od negatywnej oceny formalnej wniosku o dofinansowanie projektu pn. "[...]" 1) uwzględnia skargę stwierdzając, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny oraz przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia Zarządowi Województwa Podkarpackiego, 2) zasądza od Zarządu Województwa [...] na rzecz skarżącej Fundacji [...] 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Rz 323/17 UZASADNIENIE Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd jest uchwała Zarządu Województwa z dnia [...] maja 2017r. nr [...], wydana na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998r. o samorządzie województwa (Dz.U. z 2016r. poz. 486 ze zm.) oraz art. 9 ust. 1 pkt 2, art. 55 pkt 1, art. 57 i art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 11 lipca 2014r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz.U. z 2016r. poz. 217 ze zm.; dalej: ustawa wdrożeniowa), którą Zarząd, w wyniku rozpatrzenia protestu wniesionego w dniu [...] grudnia 2016r. przez Fundację [...] z siedzibą w K. (dalej: Fundacja) od negatywnej oceny formalnej wniosku pod nazwą: "[...]" nr [...] złożonego w ramach [...]. (dalej: Wniosek), nie uwzględnił protestu. W uzasadnieniu uchwały Zarząd wskazał, że w dniu [...] września 2016r. Fundacja złożyła Wniosek, który został poddany ocenie formalnej. Wniosek został oceniony negatywnie pod względem formalnym, gdyż nie spełnił kryterium formalnego, administracyjnego, standardowego: kompletność i prawidłowość załączników do Wniosku, o czym poinformowano Fundację pismem z dnia [...] grudnia 2016r. Fundacja wniosła protest, wnosząc o ponowne przeprowadzenie oceny formalnej. Zarząd odnosząc się do zarzutów protestu wyjaśnił, że Fundacja, pismem z dnia [...] listopada 2016r., została wezwana do poprawy i uzupełnienia Wniosku w zakresie wyjaśnienia wątpliwości związanych z informacjami podanymi w załączniku nr 11 do Wniosku. Fundacja została wezwana do przedstawienia pełnomocnictwa, z którego będzie jednoznacznie wynikało prawo do dysponowania, rozporządzania, w tym dzierżawy nieruchomością objętą projektem. Zwrócono jednocześnie Fundacji uwagę, że S. G. będący prezesem Fundacji nie powinien podpisywać umowy z właścicielami przedmiotowej nieruchomości. Mimo dostarczonych dokumentów i wprowadzonych zmian Fundacja nie wykazała, że posiada prawo do dysponowania nieruchomością objętą projektem, gdyż – co wynika z księgi wieczystej prowadzonej dla tej działki – objęta jest ona ustawową wspólnością majątkową małżeńską. Fundacja przedłożyła oświadczenie z dnia [...] lutego 2010r. podpisane przez M. G. oraz S. G. o przekazaniu własnego środka trwałego, w tym przedmiotowej nieruchomości, na cele działalności gospodarczej na rzecz S. G., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [...] S. G., a także umowę dzierżawy działki nr [...]. Umowę tę należy uznać za nieważną, gdyż została zawarta pomiędzy Fundacją reprezentowaną przez prezesa Zarządu S. G. a S. G. reprezentowanym przez pełnomocnika A. G. Za nieprzekonujące Zarząd uznał argumenty, że oświadczenie z dnia [...] lutego 2010r. jest wyrażeniem zgody na oddanie przez S. G. przedmiotowej działki w dzierżawę – Fundacji. Zawarcie umowy dzierżawy przekracza zakres zwykłego zarządu, S. G. nie dysponował zgodą M. G., a ponadto brak podstaw do przyjęcia, że w świetle prawa posłużenie się co do danej osoby określeniem właściciel obejmuje taką sytuację faktyczno-prawną, że ta osoba jest współwłaścicielem. Zarząd dodał, że fakt przekazania własnego środka trwałego na cele działalności gospodarczej nie przenosi prawa własności, a zatem dla ważności zawartej umowy dzierżawy z dnia [...] lipca 2016r. umowa ta winna być zawarta pomiędzy właścicielami tj. S. G. i M. G. Zarząd uznał, że M. G. nie wyraziła zgody na zawarcie umowy dzierżawy, a zawarcie tej umowy przekraczało czynności zwykłego zarządu nieruchomością. Naruszono w ten sposób art. 37 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017r. poz. 682; dalej: Kodeks rodzinny i opiekuńczy). Poprzez zawarcie umowy pomiędzy S. G. jako prezesem Fundacji a S. G. jako współwłaścicielem nieruchomości doszło do zawarcia umowy "z samym sobą" w rozumieniu art. 108 – ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2017r. poz. 459 ze zm.; dalej: Kodeks cywilny). Podsumowując swoje rozważania Zarząd stwierdził, że Fundacja nie przedłożyła dokumentów wykazujących jej twierdzenia dotyczące prawa do dysponowania nieruchomością i wobec tego Zarząd nie miał pewności co do twierdzeń Fundacji tyczących się prawa własności. Wobec tego nie ma podstaw do oceny pozytywnej w zakresie spełnienia kryterium formalnego, administracyjnego, standardowego, co zobowiązuje do nieuwzględnienia protestu. Fundacja składając skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosła o uwzględnienie skargi i stwierdzenie, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Zarząd, a także o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarzuciła naruszenie: 1) art. 13 ust. 1 Regulaminu konkursu dla naboru wniosków o dofinansowanie projektów w ramach Osi priorytetowej III czysta energia działania [...], polegające na braku precyzyjnego wezwania wnioskodawcy do złożenia wyjaśnień, niekonsekwencji organu polegającej na wskazaniu w piśmie z dnia [...] listopada 2016r., że nieruchomość będąca przedmiotem dzierżawy winna być własnością wydzierżawiającego, a następnie zarzucanie, że nieruchomość nie jest wyłączną własnością wydzierżawiającego, mimo że takiego warunku organ nie wskazywał; błędne przyjęcie, że wnioskodawca nie ma prawa dysponowania nieruchomością, zaniechanie wezwania o zgodę współmałżonka w sytuacji uznania przez organ, że jest ona wymagana, a następnie powołanie się na brak zgody jako podstawę nieuwzględnienia protestu; pominięcie, że w oświadczeniu o przekazaniu środka trwałego taka zgoda została udzielona, 2) art. 37 ust. 1 ustawy wdrożeniowej poprzez brak obiektywnej i rzetelnej oceny Wniosku, polegające na błędnym przyjęciu, że Wniosek nie spełnia kryterium formalnego, administracyjnego, standardowego, 3) art. 57 ustawy wdrożeniowej poprzez przedłużenie terminu do rozpoznania protestu do około 125 dni, mimo braku ku temu przesłanek, że zgodnie z przepisami ustawy termin rozpatrzenia protestu nie może przekroczyć łącznie 60 dni od dnia jego otrzymania, 4) art. 125 ust. 3 lit. a ppkt ii rozporządzenia Parlamentu Europejskiego oraz Rady nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające Rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 poprzez dokonanie oceny złożonego wniosku z naruszeniem zasad niedyskryminacji i przejrzystości, 5) art. 10 § 2 K.p.a. poprzez uniemożliwienie Fundacji przed podjęciem uchwały o nieuwzględnieniu protestu wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego oraz zgłoszenia żądań, 6) art. 6 K.p.a. poprzez działanie z naruszeniem przepisów prawa, w szczególności art. 37 § 1 w zw. z art. 35 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, art. 63 i 108 Kodeksu cywilnego, 7) art. 8 K.p.a. polegające na nierespektowaniu przez organ w toku prowadzonego postępowania fundamentalnych dyrektyw prawidłowego procesu administracyjnego – zasady praworządności i legalizmu oraz zaufania do organów państwowych, w tym poprzez dokonywanie niekorzystnych dla strony interpretacji przepisów prawa. W odpowiedzi na skargę Zarząd wniósł o jej oddalenie, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i dodał, że przekroczenie terminu przewidzianego dla rozpatrzenia protestu w art. 57 ustawy wdrożeniowej nie wiąże się z konsekwencjami takimi, jakich upatruje Fundacja formułując oraz uzasadniając taki zarzut w skardze. Ustawodawca nie przewidział takiej konsekwencji naruszenia omawianego przepisu, że może to naruszenie mieć wpływ na ocenę dokonywaną przez Sąd. Odnośnie do zarzucanych naruszeń przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego wskazał, że przywołane w skardze przepisy tej ustawy nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Ustawodawca w art. 37 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie posługuje się pojęciem czynności zwykłego zarządu, ale w sposób enumeratywny wymienia czynności kiedy zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania określonych czynności prawnych lub darowizny i wśród tych czynności (pkt 1) wymienia czynność prawną prowadzącą do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącą do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków. Jeżeli więc dana nieruchomość jest współwłasnością małżonków w ramach ustrojowej współwłasności małżeńskiej to do zawarcia umowy dzierżawy przez jednego z małżonków wymagana jest zgoda drugiego małżonka. Dotyczy to umowy dzierżawy z dnia [...] lipca 2016r. zawartej pomiędzy S. G. – jako wydzierżawiającym i Fundacją (dzierżawcą), reprezentowaną przez S. G. prezesa Zarządu Fundacji. W tym zakresie należy podzielić stanowisko Zarządu, które zresztą – co wynika z treści skargi - nie jest kwestionowane przez Fundację. Natomiast Zarząd błędnie uznał, że taka zgoda małżonki S. G. nie została udzielona. Z pisemnego "oświadczenia o przekazaniu własnego środka trwałego na cele działalności gospodarczej" z dnia [...] lutego 2010r. wynika, że S. G. i M. G. będąc właścicielami przedmiotowej nieruchomości na zasadach ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej przekazali nieruchomość na potrzeby prowadzonej przez S. G. działalności gospodarczej – [...]" S. G., wprowadzając nieruchomość do ewidencji środków trwałych firmy i upoważniając do zawierania umów dotyczących nieruchomości, w tym zawierania umów dzierżawy, a także udzielania dalszych pełnomocnictw dotyczących dysponowania nieruchomością. Zasadnie Zarząd wskazuje, że to oświadczenie nie rodzi skutków w zakresie prawa własności, ale rodzi skutki natury podatkowej (wprowadzenie do ewidencji środków trwałych) i obejmuje również zgodę, w rozumieniu art. 37 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a także zgodę na udzielanie dalszych pełnomocnictw dotyczących dysponowania nieruchomością. W tej sytuacji S. G. zawierając, jako wydzierżawiający, umowę dzierżawy z dnia [...] lipca 2016r. dysponował zgodą małżonki, a ponadto mógł prawnie skutecznie udzielić pełnomocnictwa z dnia [...] czerwca 2016r. A. G.m.in. do zawierania umów dzierżawy. Kwestionując ważność umowy dzierżawy Zarząd oprócz okoliczności, co do których Sąd się wypowiedział przed chwilą, zarzucił również że umowa ta została zawarta w warunkach art. 108 Kodeksu cywilnego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 grudnia 2007r. I CNP 41/07 wyraził pogląd, że art. 108 K.c. może mieć zastosowanie przez analogię do czynności prawnych podejmowanych przez zarząd fundacji. Zarząd wskazuje na zacytowany wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2007r., jako przesądzający wykładnię art. 108 Kodeksu cywilnego, że przepis ten należy stosować do czynności podejmowanych przez fundacje. Odnotować należy, że wyrok ten był głosowany (Marcin Borkowski – Lex/EL.2009 – glosa aprobująca; Marta Gordon – Trybus – Rejent nr 5 (2017) – maj 2009r. – glosa aprobująca), a także powoływany przez komentatorów (Jacek Gudowski [red.] Kodeks cywilny. Komentarz. Księga pierwsza, Część Ogólna –LexisNexis 2014; Jerzy Ciszewski [red.], Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. II LexisNexis 2014; Andrzej Kidyba [red.], Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, wyd. II; Edward Gniewek, Piotr Machnikowski [redaktorzy] komentarze kodeksowe – Kodeks cywilny – komentarz 5.Wydanie – Wydawnictwo C.H.Beck). Przyjmując to stanowisko za dopuszczalne w zakresie jurydycznych podstaw jego wywiedzenia, należy jednak zwrócić uwagę, że niezbędna jest analiza przywołanego wyroku Sądu Najwyższego i przepisu art. 108 Kodeksu cywilnego w kontekście okoliczności faktycznych, podlegających kontroli sądu. Przed przystąpieniem do tej analizy należy podkreślić, że Zarząd wadliwie przyjmuje w swoich rozważaniach i argumentacji, że naruszenie art. 108 Kodeksu cywilnego nastąpiło wskutek tego, że "zawarcie umowy dzierżawy przez pełnomocnika A. G. w świetle orzecznictwa należy uznać za czynność nieważną" (karta [...] uchwały Zarządu z dnia [...] maja 2017r. – Nr [...]). Kwestia, czy doszło do naruszenia art. 108 Kodeksu cywilnego wynika natomiast z tych okoliczności, że wydzierżawiającym, współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości, był S. G., który jednocześnie był prezesem zarządu skarżącej Fundacji. Niemniej jednak w ocenie Sądu, te przywołane ostatnio okoliczności nie powodują, że analizowana umowa dzierżawy jest nieważna. Sam ustawodawca dopuścił możliwość dokonania czynności z samym sobą, wtedy gdy ze względu na treść tej czynności wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy. Poprzez analogiczne stosowanie art. 108 Kodeksu cywilnego przyjąć należy, że S. G. reprezentuje Fundację i należy ocenić, czy zawarta umowa rodzi możliwość naruszenia interesów Fundacji. Okoliczności sprawy przeczą tezie, że zawarta umowa mogłaby prowadzić do naruszenia interesów mocodawcy czyli Fundacji. Skoro bowiem złożony przez Fundację Wniosek obejmuje projekt, który z uwagi na swą istotę może być zrealizowany tylko wówczas, gdy Fundacja wykaże się prawem do dysponowania przedmiotową nieruchomością, to właśnie uzyskanie takiego prawa poprzez zawarcie umowy dzierżawy jest korzystne dla Fundacji i umożliwia skuteczne ubieganie się o przyznanie dofinansowania. Analiza treści umowy dzierżawy, w tym również wysokości czynszu nie rodzi uzasadnionych wątpliwości, że czynność – umowa dzierżawy - zawierana przez S. G. jako piastuna Fundacji może być, chociażby potencjalnie, niekorzystna dla Fundacji. Aby pogłębić argumentację, że, wbrew tezie Zarządu, zawarcie tej umowy w warunkach art. 108 K.c. powoduje, że jest ona nieważna odwołać należy się do argumentacji przywołanej przez Sąd Najwyższy w cytowanym wyroku z dnia 5 grudnia 2007r., adekwatnej do okoliczności faktycznych występujących w sprawie. Chodziło w tamtej sprawie o przyznanie nagród kwartalnych i rocznych dla członków zarządu fundacji i, jak podkreślił to już sąd okręgowy, w sprawie pojawiła się poważna kolizja interesów fundacji i osób fizycznych wchodzących w skład jej zarządu. Taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Skoro więc wadliwe jest stanowisko Zarządu, co do nieważności umowy o dzierżawie to należało uwzględnić skargę stwierdzając, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny oraz przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia Zarządowi (art.61 ust. 8 pkt 1 ustawy wdrożeniowej). Celem wyjaśnienia skarżącej Fundacji sąd wskazuje, że w trakcie postępowania w związku ze złożeniem Wniosku nie doszło do naruszenia art. 6, 8, 10 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż zgodnie z art. 50 ustawy wdrożeniowej, do postępowania w zakresie ubiegania się o dofinansowanie oraz udzielania dofinansowania na podstawie ustawy nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego, z wyjątkiem przepisów dotyczących wyłączenia pracowników organu, doręczeń i sposobu obliczania terminów, a wymienione przepisy nie dotyczą tych kwestii. Sąd nie odnosi się do pozostałych zarzutów skargi, gdyż z uwagi na podstawy uwzględnienia skargi, jest to zbędne. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015r., poz. 1804).