I SA/Rz 384/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Włoch /spr./ Sędziowie NSA Maria Piórkowska WSA Barbara Stukan-Pytlowany Protokolant sek.sąd. T.Tochowicz po rozpoznaniu w dniu 21 luty 2006r. na rozprawie- sprawy ze skarg Z. J. na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2004r. Nr [...] [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienia, II. określa, że powyższe postanowienia nie mogą być wykonane do chwili uprawomocnienia się wyroku. Postanowieniami z dnia (...) sierpnia 2004r. o numerach: (...) i (...) Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażaleń Z. J. na dwa postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia (...) marca 2004r. o numerach: (...),(...), w przedmiocie kosztów egzekucyjnych utrzymał w mocy zaskarżone postanowienia. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że postanowieniami z dnia (...) sierpnia 2005r. : Nr (...)- Naczelnik Urzędu Skarbowego ustalił koszty egzekucyjne powstałe w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego (...) wobec Z. J. w kwocie 2064,80zł; Nr (...) na podstawie tytułu wykonawczego Nr SM7/441/95 w kwocie 393,10 zł. Koszty egzekucyjne na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych naliczone zostały stosownie do § 1 ust 1 pkt 8 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r. w sprawie opłat za czynności egzekucyjne oraz sposobu przeprowadzania publicznej licytacji i trybu postępowania przy przechowywaniu i egzekucyjnej sprzedaży niektórych rodzajów ruchomości (Dz.U. z 1999r. nr 47 poz. 281 ze zm.), zgodnie z którym naliczono opłatę za przeprowadzenie licytacji, która odbyła się w dniach 8 i 9 sierpnia 1995 r. w wysokości 5% od uzysku ze sprzedaży, a więc w przypadku pierwszego tytułu wykonawczego od kwoty 22 792 zł, co dało kwotę 1139,60 zł a w przypadku drugiego tytułu wykonawczego od kwoty 5635 zł, co dało kwotę 281,80 zł oraz stosownie do § 1 ust 2 tegoż rozporządzenia naliczono opłaty manipulacyjne w wysokości 1 % od kwoty egzekwowanych należności, które odpowiednio wyniosły: 6,10 zł w przypadku pierwszego tytułu wykonawczego i 15,30 zł w przypadku drugiego. Stosownie do § 1 ust 1 pkt 5 wyżej cyt. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990r. naliczono również opłaty za zajęcie ruchomości w wysokości 6 % od kwoty egzekwowanej należności które odpowiednio wyniosły : 36,70 zł w przypadku pierwszego tytułu wykonawczego i 92 zł w przypadku drugiego tytułu. Odnośnie obydwu tytułów wykonawczych przypisano opłatę po 4 zł za ogłoszenie licytacji. Ponadto do pierwszego tytułu wykonawczego przypisano kwotę 878,40 zł , za ogłoszenie w prasie o sprzedaży w drodze licytacji zajętych ruchomości. Organ odwoławczy uznał, że organ egzekucyjny dopełnił obowiązku doręczenia tytułów wykonawczych co nastąpiło w dniu 29 marca 1995r. przy dokonaniu zajęć - pomimo braku potwierdzenia odbioru tych tytułów przez dłużnika. Organ odwoławczy prowadził postępowanie dowodowe w formie rozprawy administracyjnej w wyniku którego zebrany materiał dowodowy w postaci zeznań świadków- pracowników Urzędu Skarbowego, wskazuje, że czynności egzekucyjne skierowane do Z. J. w dniu 29 marca 1995r. zostały dokonane między innymi na podstawie w/w 2 tytułów wykonawczych. Dowodzenie doręczenia tytułów wykonawczych z zeznaniami świadków było w pełni dopuszczalne wobec treści art. 75 kpa, zgodnie z którym dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych i oględziny. Zajęcie ruchomości na podstawie w/w tytułów wykonawczych nastąpiło również w dniach 12 i 13 lipca 1995r. Zajęcie ruchomości było skuteczne, a stosownie do § 4 ust 1 wyżej cyt. rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990r., opłaty za zajęcia pobrano tylko raz. O ogłaszanych licytacjach zajętych ruchomości dłużnik był zawiadamiany. W reasumpcji organ odwoławczy stwierdził, że koszty egzekucyjne powstałe w wyniku zajęcia ruchomości były należne, a ich wysokość jest również prawidłowa. Na powyższe postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej Z. J. wniósł skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie domagając się ich uchylenia wraz z poprzedzającymi ich postanowieniami Naczelnika Urzędu Skarbowego. Skarżący zarzucił naruszenie art. 64 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. Nr 110 z 2002 poz. 968 ze zm.) przez utrzymanie w mocy postanowień organu I instancji obciążających go kosztami postępowania administracyjnego, art. 138 kpa przez nie rozpoznanie większości zarzutów zawartych w zażaleniach, art. 7,10,75,80 kpa poprzez oparcie rozstrzygnięcia na dowolnych ustaleniach faktycznych, § 3 ust. 2 w związku z § 1 ust. 2 wyżej cyt. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1994r. w związku z art. 32 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 39 kpa poprzez sprzeczne z materiałem dowodowym ustalenie, jakoby odpis przedmiotowych tytułów wykonawczych został skarżonemu doręczony w dniu 29 marca 1995r. i ustalenie opłaty manipulacyjnej na ten dzień, § 3 ust. 1 pkt. 3 w związku z § 1 ust. 1 pkt. 5 tegoż rozporządzenia w związku z art. 98 § 1ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez ustalenie opłaty od czynności zajęcia na dzień 29 marca 1995r., w sytuacji gdy z materiału dowodowego wynika, że pierwszej czynności egzekucyjnej dokonano dopiero 13 lipca 1995r., § 1 ust. 1 pkt. 7 i 8 oraz § 6 ust. 1 pkt. 5 tegoż rozporządzenia przez bezpodstawne obciążenie skarżącego kosztami egzekucyjnymi - w sytuacji gdy: nigdy nie obwieszczano o sprzedaży zajętych ruchomości, nigdy nie przeprowadzono licytacji tych ruchomości i nie doszło do ich sprzedaży. W odpowiedzi na skargi Dyrektor Izby Skarbowej wnosił o ich oddalenie i podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 poz. 1269/ i art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana jest przez Sąd pod względem zgodności z prawem, z uwzględnieniem stanu prawnego w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych występujących w sprawie. Sąd zauważył, że od daty zajęcia ruchomości - tj. 29 marca 1995 r., która była jednocześnie datą podpisania protokołu zajęcia ruchomości, jak też wskazaną przez organ egzekucyjny datą doręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych- do dnia wydania ostatecznych postanowień, określających wysokość kosztów egzekucyjnych, upłynął ponad 10-letni okres. Ta konstatacja skłania do rozważenia czy w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiło przedawnienie prawa do orzekania w powyższym przedmiocie. W pierwszej kolejności trzeba zastanowić się nad tym jakie przepisy o przedawnieniu znajdą zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, bowiem nie ulega wątpliwości, że możliwość orzekania przez organy państwowe o należnościach pieniężnych jest ograniczona w czasie. Ani przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, oraz wyżej cyt. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r. nie zawierają żadnych regulacji w tym zakresie, podobnie jak i k.p.a., który w oparciu o art.18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym. Wobec braku pozytywnych uregulowań, właściwego reżimu prawnego trzeba poszukiwać na gruncie prawa cywilnego bądź prawa administracyjnego, w zależności od charakteru należności, będących przedmiotem zaskarżonych rozstrzygnięć. Z treści art.64 § l i § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym stanowią koszty egzekucyjne, które w zasadzie obciążają zobowiązanego i podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej, a przypadają na rzecz tego organu, który dokonał czynności egzekucyjnych powodujących powstanie kosztów. Treść powyższych przepisów wskazuje na publicznoprawny charakter należności z tytułu opłat za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej. Z kolei w doktrynie wyrażany jest pogląd, że opłaty za czynności egzekucyjne stanowią zryczałtowane wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za dokonanie określonych czynności (por. P. Przybysz "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2003, str. 192). W ocenie Sądu uznanie opłat egzekucyjnych za swoiste wynagrodzenie organu egzekucyjnego nie świadczy o cywilnoprawnym charakterze tych należności, zwłaszcza, że do rozstrzygnięcia sporu co do ich istnienia i wysokości nie jest właściwy sąd powszechny. Sąd rozważał, czy wobec braku szczególnej regulacji, do przedawnienia opłat egzekucyjnych można byłoby stosować przepisy dotyczące przedawnienia zobowiązań podatkowych. Z uwagi na to, że postępowanie w rozpoznawanej sprawie zostało wszczęte na wniosek zobowiązanego to zastosowanie miałyby przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz.926 ze zm.), zwanej dalej Ordynacją podatkową. W myśl art. 2 § 2 tej ustawy, jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej, przepisy działu III stosuje się również do opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia uprawnione są inne niż wymienione w §1 pkt l organy (czyli inne niż organy podatkowe), a organom tym przysługują uprawnienia organów podatkowych. Wyłączenie stosowania przepisów Ordynacji podatkowej dotyczy jedynie świadczeń pieniężnych wynikających ze stosunków cywilnoprawnych oraz opłat za usługi, do których stosuje się przepisy ustawy o cenach (art.2 §4). Wprawdzie ani w doktrynie, ani w orzecznictwie nie zaliczono wprost kosztów egzekucyjnych do należności, wobec których stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, ale możliwość taka nie została też wyłączona. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego można dostrzec próbę określenia kryteriów, których spełnienie decyduje o zaliczeniu opłat do tych należności, do których stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej w całości (art. 2 § 1 Ordynacji podatkowej), bądź przepisy działu III tej ustawy (art.2§2). W wyroku z dnia 7 listopada 2001 r. sygn. akt II SA/Gd 1948/01 (publik. OSP2003/2/16) Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że na podstawie art.2 § l pkt l Ordynacji podatkowej przepisy tej ustawy mają zastosowanie do opłaty, o jakiej mowa w art.36 ust.3 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 15 z 1999r., poz. 139 ze zm.), bowiem opłata ta - tzw. renta planistyczna - jest świadczeniem o charakterze publicznoprawnym, stanowi dochód budżetu gminy i jest pobierana przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta, którzy są organami podatkowymi w rozumieniu art. 3 § l pkt l Ordynacji podatkowej. Z kolei w wyroku z dnia 25 maja 2005r. sygn. akt GSK 93/04 (publik. LEX nr 147106) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że art.2 § 2 Ordynacji podatkowej odnosi się opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia uprawnione są organy niepodatkowe, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej. Tytułem przykładu takiej opłaty Sąd wskazał opłatę patentową, która jest należnością budżetu państwa pobieraną przez Urząd Patentowy na podstawie art.222 ust. l ustawy z dnia 30 czerwca 2000r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. Nr 49, poz.508). Sąd zaznaczył jednocześnie, że wpłaty przekazywane na podstawie art.18 ust. 1, art.19 ust. 11 i art. 20 ust. 10 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 155, poz.1014 ze zm.), jak też opłata za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, należą wprawdzie do niepodatkowych należności budżetu państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, lecz nie ma do nich zastosowania art.2 § 2 Ordynacji podatkowej (nie są to opłaty ustalane lub określane przez organy podatkowe lub inne niż podatkowe). Należy zauważyć, że opłaty egzekucyjne będące przedmiotem rozpoznawanej sprawy mają wiele cech wspólnych z powołaną wyżej opłatą patentową (są należnościami budżetu państwa, pobieranymi przez organy inne niż podatkowe, zasady ustalania i uiszczania oraz ich wysokość określają rozporządzenia wykonawcze). Pozwala to - zdaniem Sądu - wysunąć tezę, że należności z tytułu kosztów egzekucyjnych objęte są zakresem art.2 §2 Ordynacji podatkowej. Przedmiotowe opłaty mają charakter niepodatkowych należności budżetu państwa, a do ich określania uprawnione są organy egzekucyjne (organy inne niż podatkowe) dlatego uzasadnione jest stosowanie do nich przepisów działu III Ordynacji podatkowej, w tym przepisów o przedawnieniu. Organy egzekucyjne orzekające w niniejszej sprawie w ogóle nie badały kwestii przedawnienia, mimo, że orzekały o wysokości opłat po upływie 10 lat od przyjętego przez nie momentu powstania obowiązku uiszczenia tych opłat. Z uwagi na opisane uchybienia zaskarżone postanowienia nie mogą pozostać w obrocie prawnym, natomiast rozpoznawanie pozostałych zarzutów skarżącego byłoby przedwczesne. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 §1 pkt l lit.c i art.152 ustawy P.p.s.a.