I SA/Rz 452/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska / spr./ NSA Jacek Surmacz Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2016 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kwartału 2001 r. do II kwartału 2004 r. oddala skargę. I SA/Rz 452/16 Uzasadnienie Wnioskiem z dnia 8 czerwca 2015r. (data wpływu do organu – 11 czerwca 2015r.) M. W. (dalej: zobowiązana/skarżąca) zwróciła się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes KRUS) o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za okres od 4 kwartału 2001r. do 2 kwartału 2004r., podnosząc, że nie jest w stanie spłacić zaległości, z uwagi na odmowę przyznania jej świadczenia emerytalnego. Decyzją z dnia [...] czerwca 2015r., nr [...], Prezes KRUS odmówił umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 4 kwartału 2001r. do 2 kwartału 2004r. w kwocie 3.163,40zł, w tym z tytułu składek na: 1) ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie - za okres od 4 kwartału 2001r. do 2 kwartału 2004r. w kwocie 792,00zł 2) ubezpieczenie emerytalno-rentowe - za okres od 4 kwartału 2001r. do 2 kwartału 2004r. w kwocie 2.371,40zł. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że w świetle przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2015r., poz. 704) – dalej: u.u.s.r., umorzenie zadłużenia ma charakter uznaniowy i może być stosowane w wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przy podejmowaniu decyzji brane są okoliczności, które wystąpiły niezależnie od rolnika (klęski żywiołowe, zdarzenia losowe i inne nadzwyczajne zdarzenia powodujące pozbawienie zobowiązanego możliwości opłacenia składek) oraz inne okoliczności (sposób i data powstania zadłużenia, możliwość spłaty zadłużenia w latach wcześniejszych, wykorzystanie udzielonych ulg, sytuacja materialna gospodarstwa rolnika). Organ stwierdził, że w sytuacji zobowiązanej brak jest przesłanek i okoliczności uzasadniających umorzenie należności składkowo-odsetkowych na ubezpieczenie społeczne rolników, gdyż trudności finansowe związane z wydatkami na leczenie członków rodziny nie uzasadniają ważnego interesu w skutecznym ubieganiu się o umorzenie tych zaległości. Organ podniósł, że w gospodarstwie zobowiązanej nie wystąpiły zdarzenia losowe, które uzasadniałyby ważny interes w skutecznym domaganiu się umorzenia należności. Zaznaczył również, że należności z tytułu składek są wkładem własnym na przyszłe świadczenie emerytalno-rentowe i ich opłacenie jest obowiązkiem, a nie prawem ubezpieczonych. W konkluzji organ stwierdził, że w sprawie zachodzi brak przesłanki uzasadnionego interesu w ubieganiu się o umorzenie zaległości składkowych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązana podniosła, że z uwagi na szczególnie ciężką sytuację jej i jej rodziny wydana decyzja, w której organ nie dopatrzył się przypadku uzasadnionego ważnym interesem zainteresowanego jest niesłuszna. Mimo przedstawienia rachunków za energię elektryczną oraz wskazanie na wydatki na gaz oraz wywóz śmieci organ uznał jedynie wydatki na leczenie męża w wysokości 250zł miesięcznie. Organ nie wziął pod uwagę, że z renty męża utrzymują się dwie osoby (zobowiązana i jej mąż), a czasem także syn. Nawet zatem przy błędnym przyjęciu, że jedynymi wydatkami rodziny są koszty leczenia męża, pozostałe do życia środki finansowe przed opłaceniem rachunków wynoszą zaledwie 430,00zł miesięcznie. Stanowią one minimum egzystencji i przeznaczone są wyłącznie na podstawowe wydatki (jedzenie, środki czystości, okazjonalnie ubranie). Zobowiązana podkreśliła, że z uwagi na wiek i brak wykształcenia nie jest w stanie znaleźć zatrudnienia, sytuacja finansowa rodziny w sposób obiektywny nie pozwala na spłacenie zadłużenia. Podniosła również, że jedyna kwota, którą dysponuje, tj. 680zł jest w znacznej części (nawet do 300zł) przeznaczona na zakup niezbędnych leków dla męża zobowiązanej. Zarzuciła również, że zaskarżona decyzja nie zawiera analizy kosztów niezbędnych do utrzymania oraz otrzymywanych dochodów, a jej uzasadnienie nie jest wyczerpujące. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes KRUS decyzją z dnia [...] sierpnia 2015r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ stwierdził, że w sprawie brak jest okoliczności faktycznych i prawnych, uzasadniających podjęcie w trybie art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. pozytywnej decyzji umorzeniowej. Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2015r. sygn. akt I SA/Rz 1025/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżoną decyzję, z uwagi na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, zobowiązując organ do uzupełnienia postępowania dowodowego. Decyzją z dnia [...] marca 2016r. nr [...] Prezes KRUS utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2015r. Organ dokonał ponownego ustalenia stanu faktycznego. Stwierdził, że zobowiązana pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem T. W. i synem G. W. Wskazał również, że rodzina zobowiązanej uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 1.400,00zł (świadczenia emerytalno-rentowe skarżącej i jej męża z ZUS), ponosi miesięczne wydatki z tytułu opłat za energię elektryczną w wysokości ok. 75,00zł, za telefon w kwocie ok. 50,00zł, za odpady komunalne w kwocie 15,00zł, za opał w wys. 60,00zł, za ubezpieczenie budynku w wys. 7,00zł oraz wydatki na leki w kwocie ok. 40,00-60,00zł. Po uwzględnieniu wymienionych wydatków rodzinie pozostaje dochód w wys. 1150,00zł. Organ wskazał, że zobowiązana jest współwłaścicielem nieruchomości rolnych o pow. 1,26ha i określił wartość gospodarstwa rolnego zobowiązanej na kwotę ok. 27.711,00zł - przyjmując dane statystyczne GUS dotyczące cen zakupów użytków rolnych dla województwa podkarpackiego. Organ podkreślił, że wierzytelność organu rentowego jest zabezpieczona hipotecznie, a w gospodarstwie nie zaistniały żadne zdarzenia losowe, które skutkowałyby pogorszeniem możliwości płatniczych. Odnosząc się do zarzutów skarżącej co do nieuwzględnienia w wydatkach kosztów leczenia męża, Prezes KRUS stwierdził, że mąż zobowiązanej leczy się w publicznych placówkach służby zdrowia, w których leczenie jest bezpłatne. W konkluzji organ stwierdził, że zaskarżona decyzja znajduje w całości uzasadnienie w treści art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Na powyższe rozstrzygnięcie M. W. wniosła skargę do tut. Sądu, zarzucając: 1) naruszenie przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. przez jego błędną wykładnię i przyjęcie w sposób dowolny, że po stronie skarżącej nie zachodzi ważny interes zainteresowanego stanowiący przesłankę ewentualnego zastosowania instytucji umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników, podczas gdy całokształt okoliczności sprawy i właściwa interpretacja ww. przepisu prowadzą do wniosków przeciwnych, 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013r., poz. 267 ze zm.) – dalej: k.p.a.., przez brak zapewnienia przez organ końcowego zapoznania się skarżącej z materiałem dowodowym, co uniemożliwiło skarżącej wnoszenie uwag i wniosków, co do stanu faktycznego i zgromadzonych dowodów. W uzasadnieniu skargi skarżąca zarzuciła, że zaskarżona decyzja jest niesłuszna, gdyż organ nie wziął pod uwagę okoliczności, że rodzina skarżącej dysponuje minimalną ilością środków finansowych - kwotami w granicach minimum egzystencji, co uzasadnia istnienie ważnego interesu zobowiązanego. Zdaniem skarżącej, okoliczności, na które wskazał organ - zdarzenia losowe oraz sposób i data powstania zadłużenia - nie powinny być brane pod uwagę przy podejmowaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia. Organ dokonał zatem błędnej wykładni art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. W ocenie skarżącej, naruszenie art.10 § 1 k.p.a. przez brak zapewnienia jej możliwości zapoznania się zebranymi dowodami, mogło mieć wpływ na wynik postępowania, bowiem powyższe spowodowało, że organ zaniżył wydatki skarżącej na utrzymanie gospodarstwa rodziny, m.in. nie uwzględnił zgłaszanych przez skarżącą wydatków na zakup drewna (ok.450 – 500 zł na rok) oraz wydatków na butlę gazową (50,00zł na miesiąc). Skarżąca zgłaszała te okoliczności podczas oględzin, udostępniła m.in. czynną kuchenkę gazową i była przekonana, że zostaną one wciągnięte w poczet materiału dowodowego. O tym, że jest inaczej dowiedziała się dopiero z treści zaskarżonej decyzji. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej: P.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga jest niezasadna. Stosownie do treści art.41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może m.in. umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części. Brzmienie powyższego przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. "Uznaniowość" nie oznacza jednak dowolności w orzekaniu organów. Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli Sądu. Kontrolując wydane w danej sprawie decyzje Sąd ocenia sposób przeprowadzenia postępowania w sprawie, w szczególności, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, respektując treść zasady prawdy obiektywnej, czy uwzględnił wszystkie okoliczności danej sprawy, umożliwił stronie czynny udział w postępowaniu a końcowo, czy uzasadnił należycie wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Do przestrzegania tych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej jest zobowiązany na mocy art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Zakres okoliczności, jakie organ powinien ustalić i materiału dowodowego, jaki powinien zgromadzić, jest zdeterminowany treścią przesłanek umorzenia należności, o których mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Z brzmienia tego przepisu wynika, że przesłankami warunkującymi umorzenie należności jest złożenie w tym zakresie stosownego wniosku i zaistnienie ważnego interesu zainteresowanego. Organ powinien przy tym uwzględnić, z jednej strony możliwości płatnicze wnioskodawcy, a z drugiej, stan finansów funduszu emerytalno - rentowego. Pojęcie ważnego interesu zainteresowanego nie zostało przez ustawodawcę ściśle zdefiniowane, dlatego też o tym, czy w sprawie zachodzi ważny interes zainteresowanego decydują różnorakie czynniki. O jego zaistnieniu świadczyć może zarówno trudna sytuacja finansowa, majątkowa, osobista, czy zdrowotna zobowiązanego, jak i wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych (takich jak klęska żywiołowa, niezawiniona utrata możliwości zarobkowania, choroba lub ciężkie kalectwo), które zaburzyły w istotny sposób codzienne funkcjonowanie strony, w tym negatywnie wpłynęły na stan środków przeznaczonych na zwykłe utrzymanie. W ocenie Sądu, stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji o braku okoliczności uzasadniających podjęcie decyzji o umorzeniu należności na podstawie art.41a ust.1 pkt 1 u.u.s.r., nie jest dowolne i znajduje oparcie w materiale dowodowym. Nie jest prawdą, że ocenę istnienia przesłanek umorzenia organ zawęził wyłącznie do wystąpienia nadzwyczajnych zdarzeń o charakterze losowym, Treść art.41 a ust.1 pkt 1 u.u.s.r. wskazuje na obowiązek kierowania się ważnym interesem zobowiązanego i uwzględniania możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanu funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. W tym kontekście organ wskazał, że rodzina skarżącej dysponuje stałym dochodem, który – choć niewysoki – umożliwia spłatę zadłużenia w układzie ratalnym, a w interesie zobowiązanej leży opłacanie składek, które są wkładem na przyszłą emeryturę. Ponadto skarżąca jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, a w jej gospodarstwie nie zaistniały zdarzenia losowe, skutkujące pogorszeniem możliwości płatniczych. Brak zatem podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art.41 a ust.1 pkt 1 u.u.s.r. przez jego błędną wykładnię. W przeprowadzonym ponownie postępowaniu organ uzupełnił materiał dowodowy stosownie do wskazań zwartych w wyroku WSA w Rzeszowie i w tym celu przeprowadził wizytację w gospodarstwie skarżącej. Ustalił, ze skarżąca osiąga dochód z tytułu emerytury w wysokości 708,00zł, a jej mąż pobiera rentę w wysokości 695,00zl. Dorosły syn skarżącej, który mieszka razem z nią, pracuje dorywczo (skarżąca nie podała, jakie z tego tytułu uzyskał dochody). Mąż skarżącej leczy się z powodu choroby płuc i w związku z tym ponosi koszty leków w wysokości 40-60 zł na miesiąc. Zadeklarowane przez skarżącą wydatki związane z utrzymaniem to: opał 720,00zł/rok, odpady komunalne 15,00zł/miesiąc, energia 75,00zł/miesiąc, telefon 50,00zł/ miesiąc, ubezpieczenie budynków 86,00 zł/rok. Rodzina nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Słusznie zatem organ uznał, że po uwzględnieniu wykazanych wydatków rodzinie pozostaje dochód w kwocie ok. 1150,00zł, co pozwala na spłatę zadłużenia w układzie ratalnym. Skarżąca nie wskazała, aby w związku z leczeniem męża ponosiła dodatkowe wydatki, poza uwzględnionymi przez organ kosztami zakupu leków. Do chwili wydania decyzji nie podnosiła też konieczności wzięcia pod uwagę innych wydatków. Dopiero w skardze zarzuciła brak uwzględnienia wydatków na opał i zakup butli gazowej, a na rozprawie przed Sądem okazała dowód zapłaty za drewno opałowe - paragon z dnia 14 maja 2016r. . Odnosząc się do powyższych zarzutów należy stwierdzić, że Sąd nie dokonuje ustalenia stanu faktycznego, lecz bada czy organ administracyjny prawidłowo ten stan faktyczny ustalił i czy podjęte rozstrzygnięcie w chwili orzekania miało oparcie w prawie. Wydając decyzję w dniu [...] marca 2016r. organ nie mógł uwzględnić wydatku poniesionego przez skarżącą w maju 2016r., ani też wziąć pod uwagę okoliczności, które organowi nie zostały zgłoszone. Skarżąca podpisała bez zastrzeżeń i uwag protokół z wizytacji przeprowadzonej w dniu 17 marca 2016r. , zaś w oświadczeniu z tej samej daty stwierdziła, że zapoznała się z dokumentacją zgromadzoną w sprawie jej wniosku i nie składa dodatkowych dokumentów, ani wyjaśnień. W tym kontekście całkowicie chybiony jest zarzut naruszenia art.10 § 1 k.p.a. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Wprawdzie uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest dość lakoniczne, ale – w ocenie Sądu – wystarczające do zrozumienia intencji organu i znajdujące oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.