I SA/Rz 503/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Maria Serafin-Kosowska Sędziowie NSA Jacek Surmacz WSA Tomasz Smoleń /spr./ Protokolant ref. st. Eliza Kaplita po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2012 r. spraw ze skarg Przedsiębiorstwa H.-U. "A" Sp. z o.o. w J. na decyzje Dyrektora Izby Celnej 1) z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty wynikającej z długu celnego, 2) z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług - oddala skargi - Zaskarżonymi decyzjami Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy decyzje Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] i nr [...] stwierdzające odpowiednio: powstanie na dzień 30 marca 2009 r., po stronie Przedsiębiorstwa H. –U. "A" – zwanego dalej głównym zobowiązanym bądź stroną skarżącą i "A. T." Transport Międzynarodowy i Krajowy A. B.- zwanego dalej przewoźnikiem, długu celnego w przywozie i obowiązku podatkowego w podatku od towarów i usług oraz określające ich wysokość, w związku z usunięciem spod dozoru celnego towaru: obuwie damskie, dziecięce z tworzyw sztucznych w ilości 40596 par. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art.233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm.) a także, w stosunku do decyzji stwierdzającej powstanie długu celnego i określającej jego wysokość: art. 37, 92, 96, 203 i 213 rozporządzenia Rady EWG z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny Nr 2913/92 (Dz.Urz. WE L 302 poz. 1, ze zm.) – zwanego dalej WKC, Dz.Urz UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 2, t.4, str. 307 ze zm.), art. 2, art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.), w stosunku zaś do decyzji stwierdzającej powstanie obowiązku podatkowego w podatku od towarów i usług i określającej jego wysokość: art.13 § 1 pkt 2a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, art.5 ust.1 pkt 3 i ust.2, art.19 ust.7, art.34 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst. jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz.1054 ze zm.). Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych wynika, że w dniu 20 marca 2009 r. Oddział Celny w J. objął procedurą tranzytu wspólnotowego zewnętrznego T1, zgodnie ze zgłoszeniem elektronicznym [...], towar w postaci 40596 par obuwia damskiego i dziecięcego, o łącznej masie brutto 18969 kg. Nadawcą towaru była firma "GR" R. G., zaś odbiorcą ukraińska firma B. Towar został załadowany na środek transportu o numerach rejestracyjnych LTM40PG / LTM7P84, na który zostały nałożone 2 zamknięcia celne. Zgodnie ze zgłoszeniem miał zostać dostarczony do węgierskiego urzędu celnego przeznaczenia tj. 1. S. R. V. P. H. w terminie do dnia 29 marca 2009 r. Głównym zobowiązanym, zgodnie z zapisem w polu 50 zgłoszenia tranzytowego było Przedsiębiorstwo H.-U. A Sp. z o.o. z siedzibą w J., zaś przewoźnikiem A. B. prowadzący działalność pod nazwą "A.-T." Transport Międzynarodowy i Krajowy z siedzibą w B. W dniu 1 kwietnia 2009 r. urząd celny wyjścia otrzymał w systemie NCTS od węgierskiego urzędu 1. S. R. V.P. H. w B. (HU121000) komunikaty IE006 o przybyciu towaru oraz IE018 z wynikami kontroli A2 "Uznano za zgodnie". Na podstawie ww. komunikatów operacja tranzytowa została zamknięta, a złożone do niej przez głównego zobowiązanego zabezpieczenie zwolnione. W dniu 13 stycznia 2010 r. Izba Celna otrzymała za pośrednictwem Ministerstwa Finansów pismo urzędu celnego 1. S. R. V.P. H. z dnia 19 października 2009 r. nr 17967/2009 informujące, iż podczas retrospektywnej kontroli dokonanej w miejscu przeznaczenia ustalono, że w trakcie wysyłki komunikatów IE006 oraz IE018 do zgłoszenia tranzytowego [...] doszło do nadużyć i należy uznać powyższą procedurę za niezakończoną oraz wszcząć procedurę poszukiwawczą. Zgodnie z wnioskiem węgierskich władz celnych Naczelnik Urzędu Celnego pismem z dnia 21 stycznia 2010 r. nr [...] wezwał głównego zobowiązanego do przedstawienia alternatywnych dowodów zakończenia procedury tranzytowej. W odpowiedzi na to pismo przesłano wydruk komunikatu IE045 - "Zawiadomienie o zamknięciu operacji tranzytowej". Naczelnik Urzędu Celnego zwrócił się do węgierskiego urzędu celnego przeznaczenia o wyjaśnienie, czy komunikaty IE006 oraz IE018 z dnia 1 kwietnia 2009 r. z wynikiem kontroli A2 zostały wysłane nieprawidłowo. W odpowiedzi na to węgierskie władze celne poinformowały, że powyższe komunikaty zostały wysłane w wyniku nieprawidłowości, nie doszło do okazania środka transportu oraz towarów objętych ww. procedurą tranzytową w l Urzędzie Ceł i Akcyz Portu Lotniczego w B. (1. S. R. V.P. H.) oraz, że nie dysponują informacjami, na podstawie których mogłyby stwierdzić, że usunięcie spod dozoru celnego zostało dokonane na terenie Węgier. W odpowiedzi na kolejne pismo urząd celny 1. S. R. V.P. H. w B. poinformował, że towar objęty procedurą T1 [...] z dnia 20 marca 2009r. nie dotarł na Węgry pomimo wysłania komunikatów w systemie NCTS oraz, że nie posiada informacji dotyczących miejsca zdarzenia ani też miejsca położenia towaru. W świetle powyższego organ I instancji przyjął, że doszło do niewykonania obowiązków wynikających ze stosowania procedury tranzytu, ponieważ towar objęty wyżej wymienioną procedurą tranzytu nie został przedstawiony w węgierskim urzędzie przeznaczenia, a tym samym został usunięty spod dozoru celnego, w związku z czym organy celne nie mogły zamknąć procedury tranzytu. Konsekwencją powyższego było wydanie decyzji stwierdzających powstanie długu celnego i obowiązku w podatku od towarów i usług. Nie zgadzając się z powyższym stanowiskiem główny zobowiązany Przedsiębiorstwo H. – U. "A" sp. z o.o. wniosło do tutejszego Sądu skargi domagając się uchylenia zarówno zaskarżonych decyzji jak i decyzji je poprzedzających oraz zasądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu zarzucono sprzeczność ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym polegający na przyjęciu, że towar objęty procedurą tranzytu nie został przedstawiony węgierskim władzom celnym, podczas gdy co innego wynikało z komunikatów IE006 i IE0018 oraz IE045 Zarzucono również organowi nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka T. B., który miał być świadkiem rozplombowania i rozładowania samochodu prowadzonego przez J. D., naruszenie przepisów o właściwości a także nieuwzględnienie prowadzenia przez węgierskie organy dochodzenia w sprawie nadużyć związanych z przedmiotową procedurą tranzytu. W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie podtrzymując argumenty, które legły u podstaw wydania zaskarżonych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skargi nie są zasadne bowiem nie można Dyrektorowi Izby Celnej zarzucić naruszenia przepisów prawa. Przedmiot niniejszego postępowania dotyczy procedury tranzytu zewnętrznego i sprowadza się w istocie do sporu o prawidłowość ustaleń faktycznych dotyczących okoliczności zakończenia procedury tranzytu. O ile główny zobowiązany uważał, że dopełniono wszelkich wymogów związanych z zamknięciem procedury o tyle w ocenie organów procedura tranzytowa nie została zakończona gdyż w urzędzie przeznaczenia nie doszło do okazania środka transportu, towarów objętych przedmiotową procedurą i zgłoszenia tranzytowego T1. W sporze tym rację należy przyznać organom. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 622 ze zm.) wprowadzenie towaru na obszar celny Wspólnoty lub jego wyprowadzenie z tego obszaru powoduje z mocy prawa powstanie obowiązków i uprawnień przewidzianych w przepisach prawa celnego, jeśli przepisy prawa, w tym umowy międzynarodowe, nie stanowią inaczej. Towary wprowadzone na obszar celny Wspólnoty podlegają od chwili ich wprowadzenia, dozorowi celnemu. (...). Pozostają pod dozorem celnym tak długo, jak jest to niezbędne do określenia ich statusu celnego, a w przypadku towarów niewspólnotowych i bez uszczerbku dla art. 82 ust. 1 aż do zmiany ich statusu celnego bądź wprowadzenia do wolnego obszaru celnego lub składu wolnocłowego albo ich powrotnego wywozu bądź zniszczenia zgodnie z art.182. Procedura tranzytu zewnętrznego zostaje zakończona, a obowiązki zobowiązanego spełnione, gdy towary objęte tą procedurą i właściwe dokumenty zostaną przedstawione, zgodnie z przepisami tej procedury, w urzędzie celnym przeznaczenia. Organy celne zamykają procedurę tranzytu zewnętrznego, jeżeli są w stanie stwierdzić, na podstawie porównania danych dostępnych w urzędzie wyjścia i danych dostępnych w urzędzie przeznaczenia, że procedura została w prawidłowy sposób zakończona – art. 37 i 92 WKC. Zamknięcie operacji tranzytowej zależy od przedstawienia dowodu jej zakończenia. Brak takiego dowodu powoduje konieczność podjęcia przez właściwe organy niezbędnych kroków w celu potwierdzenia, jeżeli jest to możliwe poprzez zastosowanie alternatywnych środków, zakończenia procedury lub, jeżeli nie jest to możliwe, ustalenia zgodnie z przepisami dotyczącymi długu i odzyskiwania należności celnych czy powstał dług celny, w razie potrzeby dłużnika, faktycznego lub przypuszczalnego miejsca powstania długu i w związku z tym właściwego organu do odzyskania długu. Nie przedstawienie w wyznaczonym terminie w urzędzie celnym przeznaczenia towarów w nienaruszonym stanie z zachowaniem środków zastosowanych przez organy celne w celu zapewnienia tożsamości towarów jest równoznaczne z usunięciem towaru spod dozoru celnego. Jak wynika z postanowień Załącznika I do Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej dnia 20 maja 1987 r. ( Dz. U. z 1998r., Nr 46, poz. 290 ) – zwanej dalej Konwencją WPT, podstawowym dokumentem, na podstawie którego realizowana jest wspólna procedura tranzytowa, jest zgłoszenie tranzytowe T1 sporządzone na formularzu o określonym wzorze, podpisane przez głównego zobowiązanego i przedłożone w urzędzie wyjścia (art. 10), który przyjęte zgłoszenie rejestruje oraz wyznacza termin, w którym towary należy przedstawić urzędowi przeznaczenia (art. 13). Wspólna procedura tranzytowa zostaje zakończona w urzędzie przeznaczenia, któremu należy przedstawić towary i przedłożyć notę tranzytową T1 i który na tej nocie odnotowuje wynik swej kontroli a następnie jeden jej egzemplarz odsyła urzędowi wyjścia (art. 22 i 23). Przedstawienie towarów w niezmienionym stanie oraz noty tranzytowej T1 urzędowi przeznaczenia w wyznaczonym terminie i z zachowaniem środków podjętych przez właściwe władze w celu zapewnienia tożsamości towarów jest podstawowym obowiązkiem głównego zobowiązanego, a więc osoby, która sama lub przez upoważnionego przedstawiciela, przez złożenie odpowiedniego zgłoszenia, wyraziła swoją wolę realizacji procedury tranzytowej (art. 11 ust. 1). W zmianach wprowadzonych do Załącznika decyzjami Komisji Mieszanej WE/EFTA nr 1/2000 określono również odpowiedzialność przewoźnika, zmiany te nie zostały opublikowane w Dzienniku Ustaw RP, w związku z czym nie stały się częścią krajowego porządku prawnego, zgodnie z postanowieniem art. 15 ust. 3 in. fine Konwencji WPT. Odpowiedzialność przewoźnika została określona w art. 96 WKC, zgodnie z którym: niezależnie od obowiązków głównego zobowiązanego, osoba przewożąca towary lub ich odbiorca, który przyjmuje towary wiedząc o tym, że są one objęte procedurą tranzytu wspólnotowego, jest również zobowiązany do przedstawienia ich w nienaruszonym stanie w urzędzie celnym przeznaczenia w terminie i z zachowaniem środków zastosowanych przez organy celne w celu zapewnienia tożsamości. Dokumentem w oparciu, o który będziemy dokonywać kontroli prawidłowości procedury tranzytu zewnętrznego i wynikającej z niego odpowiedzialności głównego zobowiązanego i przewoźnika jest deklaracja T1 MRN 09PL40105010BD5FE0. Z ustaleń organów, które Sąd w pełni podziela wynika, że w dniu 29 marca 2009 r. przesyłka nie dotarła do miejsca przeznaczenia. W urzędzie celnym przeznaczenia 1. S. R. V.P. H. nie przedstawiono w tym dniu deklaracji T1 ani też towarów, a główny zobowiązany nie przedstawił we wskazanym czasie alternatywnych dowodów potwierdzających tożsamość towarów o jakich mowa w art. 366 ust. 2 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia ustanawiającego WKC. Takimi alternatywnymi dowodami są: dokument celny wystawiony w kraju trzecim, dotyczący objęcia towarów przeznaczeniem celnym, - dokument sporządzony w państwie trzecim, poświadczony przez organy celne tego państwa i potwierdzający, że towary są uznane za znajdujące się w swobodnym obrocie w tym państwie. Tymczasem dokumenty na które powoływała się strona skarżąca były: komunikat IE045 i list przewozowy CMR. Komunikat IE045 określany mianem komunikatu zamknięcia jest wydawany w systemie informatycznym i ma jedynie charakter informacyjny. Nie zwalnia z odpowiedzialności głównego zobowiązanego i przewoźnika, ani też nie narusza praw i obowiązków organów w zakresie ścigania tych podmiotów na wypadek stwierdzenia w późniejszym etapie nieprawidłowości. (Część VII Podręcznika procedur tranzytowych (Nowe) postępowanie poszukiwawcze, która została formalnie przyjęta przez Komitet Kodeksu Celnego Sekcja Tranzytu w dniu 1 lipca 2009 r. – TAXUD/2019/2008-PL Final ). Dokument ten nie może w związku z tym być traktowany, czego niejako domaga się strona skarżąca, jako "koronny" dowód w sprawie. Wobec podważenia komunikatów o przybyciu towarów IE006 i IE018 również i ten komunikat nie mógł przynieść oczekiwanego skutku, tj. zwolnienia od odpowiedzialności głównego zobowiązanego i przewoźnika. Odnosząc się do kolejnego dokumentu, na który powoływała się strona skarżąca tj. listu przewozowego CMR, wskazać należy, że spełnia on jedynie funkcje dowodowe dotyczące samego przewozu i to tylko w przypadku braku dowodu przeciwnego. Wypełnienie w liście przewozowym rubryki 24 "Przesyłkę otrzymano" poprzez zamieszczenie daty 21 marca 2009 r. nie rodzi żadnych skutków prawnych. Brak podpisu obok daty powoduje niemożliwość ustalenia kto przesyłkę otrzymał, ponadto wskazana data nie pokrywa się z datą wymienioną w komunikacie zamknięcia IE045, gdzie wskazano datę 1 kwietnia 2009 r. Jak wynika z art. 363 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (EWG) Nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.UrzUEL.1993.253.1 ) urząd przeznaczenia informuje urząd wyjścia o przybyciu towarów tego samego dnia, w którym są one przedstawione w urzędzie przeznaczenia, za pomocą "Zawiadomienia o przybyciu towaru". W świetle powyższego stwierdzić należy, że przedstawione przez stronę dokumenty nie spełniają warunków do uznania za jeden z alternatywnych dowodów potwierdzających tożsamość towarów a ponadto nie potwierdzają okoliczności w nich stwierdzonych. W orzecznictwie zarówno europejskim, jak i krajowym panuje niekwestionowany pogląd, że odpowiedzialność głównego zobowiązanego za dług powstały wskutek usunięcia towaru spod dozoru celnego ma charakter ściśle zobiektywizowany, oparty na zasadzie ryzyka i nie wymaga ustalenia winy po stronie tego podmiotu, nawet w postaci nieumyślnej. Z punktu widzenia samej kwestii odpowiedzialności skarżącej spółki za dług powstały wskutek usunięcia towaru spod dozoru celnego nie ma znaczenia, kto konkretnie dokonał czynności, które doprowadziły do tego, że procedura tranzytu nie została w prawidłowy sposób zakończona. Obiektywizacja odpowiedzialności głównego zobowiązanego skutkuje przyjęciem przez niego ryzyka dopełnienia obowiązków związanych z prawidłowym zamknięciem procedury. Jeżeli skarżąca nie przedstawiła dowodów prawidłowego zakończenia procedury, właściwych lub "alternatywnych", to ponosi odpowiedzialność za powstały dług celny. Ustalenie osób, które podjęły bezpośrednio czynności skutkujące usunięciem towaru spod dozoru celnego pozostaje irrelewantne dla postępowania w sprawie stwierdzenia długu celnego na podstawie art. 203 WKC, może być natomiast podstawą ewentualnych roszczeń odszkodowawczych spółki, dochodzonych w odrębnym postępowaniu sądowym. W świetle powyższego próba wykazania przez głównego zobowiązanego, że towar został dostarczony właścicielowi, który to następnie zobowiązał się przedłożyć wszystkie dokumenty właściwym organom nie może prowadzić do zwolnienia od odpowiedzialności za powstały dług celny i związany z nim podatek. Tego rodzaju umowy, choć dopuszczalne w świetle prawa nie mogą mieć znaczenia na ocenę odpowiedzialności głównego zobowiązanego i przewoźnika za prawidłowość zakończenia procedury tranzytu, z której zwolnić mogą jedynie prawidłowo wypełnione obowiązki związane z tym tranzytem. W świetle powyższego nie budzi wątpliwości odmowa przeprowadzenia przez organ dowodów mających na celu udowodnienie powyższych okoliczności. Z tych samych powodów bez znaczenia pozostaje również próba uzależnienia niniejszego postępowania od wyników prowadzonego przez węgierskie władze dochodzenia w sprawie bezprawnego zamknięcia operacji tranzytowych. Nieprzedstawienie w wyznaczonym terminie w urzędzie celnym przeznaczenia towarów w nienaruszonym stanie z zachowanie środków zastosowanych przez organy celne w celu zapewnienia tożsamości towarów należy uznać za równoznaczne z usunięciem towaru spod dozoru celnego, a odpowiedzialnością za to należy obciążyć głównego zobowiązanego i przewoźnika. W przypadku tranzytu zewnętrznego usunięcie towaru spod dozoru celnego oznaczać będzie nie zakończenie tej procedury poprzez nie spełnienie przez głównego zobowiązanego obowiązku przedstawienia towarów objętych tą procedurą i właściwych dokumentów w urzędzie celnym przeznaczenia. W takim jednak wypadku, główny zobowiązany nie odpowiada jak osoba, która usunęła towar spod dozoru celnego, lecz jako osoba, która nie wykonała obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej, o której mowa w art. 203 ust. 3 tiret 4 WKC. Odpowiedzialność głównego zobowiązanego i przewoźnika ma charakter odpowiedzialności solidarnej zarówno w przypadku długu celnego jak i podatku od towarów i usług co organ prawidłowo wywiódł i uzasadnił z art. treści 213 WKC i art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług. Ustalenie, że nie doszło do zamknięcia procedury tranzytu przesądziło równocześnie o prawidłowości zarzucanej w skardze właściwości organów. Zgodnie z art. 215 ust.1 WKC dług celny powstaje: - w miejscu, w którym nastąpiły zdarzenia powodujące powstanie tego długu, - lub, gdy miejsce to nie może zostać określone, w miejscu, w którym organy celne stwierdzą, że towar znajduje się w sytuacji powodującej powstanie długu celnego, - lub, gdy towar został objęty procedurą celną, która nie jest zamknięta i miejsca tego nie można określić zgodnie z tiret pierwszym lub drugim, w wyznaczonym terminie, gdzie właściwe zgodnie z procedurą Komitetu w miejscu, w którym towary zostały objęte procedurą albo zostały wprowadzone na obszar celny Wspólnoty w ramach tej procedury. Wobec tego, że nie doszło do zamknięcia procedury tranzytu, ani tez nie było możliwe ustalenie miejsca usunięcia towaru spod dozoru celnego, a towar został objęty procedurą tranzytu w Jarosławiu objętym właściwością Urzędu Celnego w Przemyślu, nie było wątpliwości co właściwości tego organu jako organu I instancji oraz Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu jako organu odwoławczego. Sąd nie znalazł również podstaw do kwestionowania wysokości ustalonych należności, których również strona skarżąca nie kwestionowała. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.