I SA/Rz 535/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Surmacz po rozpoznaniu w dniu 9 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym, w sprawy ze skargi a. sp. z o.o. z siedzibą w p. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2018r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w związku ze sprzeciwem skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 sierpnia 2018r. odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie, postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Powodem takiego rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że relatywnie niskie koszty postępowania obciążające spółkę w związku z wniesieniem skargi - wpis od skargi ustalono na kwotę 305 zł. - mogą zostać przez nią poniesione w całości, tym bardziej że mimo poniesienia straty za ostatni rok obrotowy i deklarowanej utraty płynności finansowej, skutkującej wniesieniem wniosku o ogłoszenie upadłości, spółka reguluje szereg należności wynikających ze stosunków cywilnoprawnych ( opłaty leasingowe, należności kredytowe, czynsz najmu), w tym również na rzecz podmiotów powiązanych. Referendarz wskazał też na możliwość uprzedniego zabezpieczenia środków na poczet planowanego postępowania sądowego podkreślając, że po dacie wniesienia skargi spółka otrzymała, tytułem zwrotu podatku, kwoty znacznie przewyższające należny wpis od skargi. W sprzeciwie od postanowienia referendarza, spółka zarzuciła nieuwzględnienie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych tj. faktu złożenia przez nią wniosku o ogłoszenie upadłości, która to czynność, w ocenie skarżącej, niezbicie świadczy o utracie płynności finansowej spółki oraz niemożności dokonywania wybiórczych płatności. Spółka podkreśliła, że kwoty otrzymane tytułem zwrotu podatku w całości przeznaczyła na uregulowanie zobowiązań wobec pracowników, w tym reprezentującego spółkę prezesa zarządu, który nie mógł zrzec się przysługującego mu wynagrodzenia. Oświadczyła też, że niezwłocznie po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości podjęła rozmowy z leasingodawcą w celu rozwiązania umowy, a wszelkie dokonane płatności miały na celu niepogarszanie sytuacji finansowej spółki. Powołała się również na niemożność dysponowania środkami finansowymi z uwagi na zajęcie kont bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2018 r. poz. 1302 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a.- rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jak stanowi zaś § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przyznaje się gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści powołanych przepisów wynika wprost, że ciężar dowodu w przedmiocie wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek, dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Przy czym chodzi nie tylko o brak środków bieżących na uiszczenie kosztów sądowych ale również o wykazanie niemożności ich uzyskania w toku prowadzonej działalności, czy też poprzez zadysponowanie posiadanym majątkiem. Posiadanie bowiem majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania, niezależnie od tego czy i jak strona wykorzystuje posiadany majątek (post. NSA z 2.10.2014r. sygn. akt II OZ 1012/14). W przedmiotowej sprawie w pierwszej kolejności zauważyć należy, że wykazany we wniosku stan finansowy spółki nie wskazuje na to, aby spółka nie była w stanie wygospodarować relatywnie niskich kwot na uiszczenie należnego od skargi wpisu. Wykonywanie przez skarżącą zobowiązań cywilnoprawnych – w tym również wobec podmiotów powiązanych – świadczy o dysponowaniu przez spółkę zdolnościami płatniczymi przynajmniej w stopniu wystarczającym do poniesienia niewielkich kosztów związanych z prowadzeniem sporu przed sądem administracyjnym. Zauważyć należy, że dokonane przez spółkę płatności, na które wskazał referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, nastąpiły po złożeniu przez nią wniosku o ogłoszenie upadłości – wniosek taki nie pozbawia wnioskodawcy ani prawa zarządu majątkiem, ani możliwości prowadzenia dotychczasowej działalności. Mimo deklarowanego wygaszania działalności spółka dokonywała płatności za towary, usługi i z tytułu należności publicznoprawnych w kwotach wielokrotnie przekraczających wysokość żądanego w sprawie wpisu. Odnosząc się do argumentów zawartych w treści sprzeciwu, należy podkreślić że spółka w okresie po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości rzeczywiście powinna dołożyć wszelkiej staranności, aby dokonywane przez nią czynności nie prowadziły do pokrzywdzenia wierzycieli. Powinności tej nie można jednak interpretować jako zakazu dokonywania jakichkolwiek płatności, ani też jako argumentu uzasadniającego ubieganie się o pomoc ze środków publicznych w celu ochrony posiadanych przez spółkę zasobów. Strona jest zobowiązana do racjonalnego gospodarowania posiadanymi zasobami nie zaś do zaprzestania jakiejkolwiek aktywności. Wobec powyższego nie ma podstaw do uznania, że spółka nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania, ani tez że nie powinna środkami tymi dysponować. Przyjęcie takiego wniosku prowadziłoby do nieuprawnionego uprzywilejowania strony kosztem środków publicznych. Zauważyć należy również, że strona mimo powołania się w treści sprzeciwu na fakt zajęcia rachunków bankowych- nie załączyła do pisma powołanych w nim załączników. Wobec tego sąd nie wziął tego argumentu pod uwagę. Tym samym należy stwierdzić, że strona nie wykazała, że w obecnej sytuacji majątkowej i finansowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego, ani też że nie dysponuje wystarczającymi kosztami na poniesienie ich w pełnej wysokości. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.