I SA/Rz 536/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Surmacz po rozpoznaniu w dniu 18 października 2013 r. w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2012 r. - postanawia – oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia "A" spółka z o.o., zwana dalej spółką/skarżącą, wniosła o zwolnienie jej od uiszczenia kosztów sądowych w całości w sprawie opisanej w sentencji niniejszego postanowienia. Z oświadczenia o stanie majątkowym zawartym w treści formularza PPPr wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000,00 zł, wartość będących w jej dyspozycji środków trwałych 269.963,94 zł, za ostatni rok obrotowy spółka odnotowała stratę w wysokości 782.376,31 zł, a na rachunkach bankowych brak środków pieniężnych, ponieważ rachunki spółki zostały zajęte w wyniku egzekucji. W uzasadnieniu wniosku przedłożonego w formie załącznika do urzędowego formularza (k.16 i 17 akt sądowych) spółka podkreśliła, że na złą kondycję finansową wpłynęła powódź w 2010 r., która zniszczyła infrastrukturę zakładów oraz środków trwałych spółki w K. i D. Rozmiar strat był tak poważny, że do chwili obecnej spółce nie udało się odbudować kondycji finansowej sprzed powodzi. Toczą się postępowania sądowe wszczęte przez wierzycieli spółki, jej majątek został w znacznej części zajęty na poczet należności. Spółka podniosła, że nie było jej stać na remont zalanych nieruchomości, dlatego koszty te ponieśli najemcy, zaś spółka kompensuje te zobowiązania z należnościami czynszowymi – nie dysponuje zatem jakimikolwiek środkami pieniężnymi, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie opłaty sądowej. Spółka podała, że ujawnione w bilansie za 2012 r. rozliczenia międzyokresowe po stronie pasywów w kwocie 8.483.000,00 zł wykazują zobowiązania spółki tytułem poniesionych przez najemców kosztów remontów i te zobowiązania kompensują się corocznie z należnościami czynszowymi należnymi spółce, które w rachunku zysków i strat księgowane są jako przychody netto ze sprzedaży towarów i usług, które za rok 2012 wyniosły 1.827.300,00 zł, pomniejszając pasywa spółki, lecz nie powodując – co podkreśliła skarżąca – uzyskania jakichkolwiek środków pieniężnych. Do wniosku załączono kserokopie: bilansu i rachunku zysku i strat na koniec 2012 r., zaświadczenia o poniesionej szkodzie w wyniku powodzi w 2010 r. na terenie K. oraz zaświadczenie o zalaniu terenów spółki mieszczących się w D., wezwania komornika do udostępnienia nieruchomości, nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym (z 2009 r.), wyroku zasądzającego od spółki kwoty pieniężne, wypowiedzenia umowy rachunku bankowego (z 2011r.), informacji dodatkowej do bilansu spółki za 2012 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy (postanowienie z dnia 19 sierpnia 2013 r., sygn. I SA/Rz 536/13). Spółka złożyła sprzeciw. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.)- dalej P.p.s.a., w razie wniesienie sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd zważył, co następuje: Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - tj., takim o jaki wnioskowała skarżąca spółka- gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania - art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Należy także zwrócić uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, rozpoznający wniosek sąd nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na wnioskodawcę obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Mieć na uwadze należy również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008 r., sygn. II OZ 318/08, system LEX nr 479111). Rozpoznając wniosek spółki zaznaczyć należy, że zwracała się ona już kilkakrotnie o przyznanie jej prawa pomocy w sprawach zawisłych przed tutejszym sądem (sygn.: I SA/Rz 686/12, I SA/Rz 1098/12, I SA/Rz 180/13), posługując się taką samą argumentacją i dokumentami jak w rozpoznawanej obecnie przez Sąd sprawie. Argumenty te jednak zdaniem Sądu nie zasługują na ich uwzględnienie, z następujących przyczyn: W treści urzędowego formularza spółka podała, że przedmiotem jej działalności jest wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi i dzierżawionymi. Z przedłożonych przez spółkę dokumentów wynika, że jej aktywa trwałe ogółem wynoszą 2.187.643,94 zł, wartość środków trwałych 2.186.643,94 zł (na koniec 2012 r.), w tym budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej – 269.963,94 zł, a urządzenia techniczne i maszyny – 1.916.680,00 zł. W sytuacji, w której spółka podaje, że najemcy "zainwestowali" 8.483.000,00 zł w związku z kosztami remontu zalanych nieruchomości należących do spółki (wówczas z pewnością wartość rynkowa powinna przewyższać podawaną wartość księgową tejże nieruchomości) i zainwestowane w taki sposób środki pieniężne spółka rozlicza poprzez kompensatę z czynszem za przyszłe okresy, powinna była na taką okoliczność, aby uwiarygodnić takie argumenty, przedstawić np. stosowne umowy, faktury. Wówczas spółka wykazałaby, że istotnie nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych. Trudno bowiem dać wiarę twierdzeniom spółki o kompensowaniu wzajemnych należności w sytuacji, gdy nie ma to odzwierciedlenia w jakiejkolwiek dokumentacji, np. przedłożonych deklaracjach dla podatku od towarów i usług (spółka nie wykazuje sprzedaży), wyciągach, a równocześnie wykazuje w zeznaniu CIT- 8 za 2012 r. przychody w wysokości 1.827.300 zł. Ten argument, powoływany także w innych sprawach, w których spółka starała się o uzyskanie zwolnienie od kosztów sądowych (sygn. I SA/Rz 686/12) nie przekonał sądu pierwszej instancji, ani sądu odwoławczego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2013 r., sygn. II FZ 327/13, dostępne w CBOiS: https://cbois.nsa.gov.pl). Z kolei w przedłożonym bilansie spółki uwagę zwraca pozycja dotycząca należności spółki od pozostałych jednostek (de facto są to wierzytelności spółki) w łącznej kwocie 4.214.851,46 zł. Owe należności jak wyjaśniła spółka w zażaleniu z dnia 2 maja 2013 r. (k. 46) "są wynikiem roszczeń spółki przeciwko innym podmiotom gospodarczym, których część jest w trakcie postępowania sądowego, a część ze względu na brak środków finansowych spółka nie jest w stanie na dzień dzisiejszy wyegzekwować", przy czym również wyjaśnienia te nie znalazły potwierdzenia w dokumentach, choćby w postaci odpisu (kserokopii) pozwu. Należy przecież pamiętać, na co Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zwracał uwagę (zob. postanowienie z dnia 13.12.2012 r., sygn. I SA/Rz 1098/12, dostępne w CBOiS: https://cbois.nsa.gov.pl), że istotne jest wykazanie nie tylko braku środków pieniężnych na koszty sądowe, ale także starań o ich uzyskanie. Dopiero bezskuteczne wykazanie takich działań powinno uruchomić starania o przyznanie prawa pomocy. Natomiast w rozpoznawanej sprawie, z uwagi na brak udokumentowania takich działań, można stwierdzić bierność zarządu spółki, zobowiązanego przecież do prowadzenia spraw spółki bez szkody dla jej interesów. Ponownie, rozpoznający sprawę Sąd, przychyla się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w powołanym wyżej postanowieniu z dnia 27 maja 2013 r., sygn. II FZ 327/13, w którym sąd odwoławczy istnienie należności spółki w trakcie ich dochodzenia przed sądami powszechnymi (zgodnie z tym co podano w zażaleniu) nie uznał jako okoliczność uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Sąd zauważył, że istnienie roszczeń skarżącej może wpływać korzystnie na zdolność płatniczą i finansową spółki, a co więcej – w razie rezygnacji z bezpośredniego dochodzenia tych należności (z powodu braku środków na ich dochodzenie), spółka nie została pozbawiona możliwości gospodarowania wierzytelnościami, choćby z udziałem wyspecjalizowanych w tej działalności firm zajmujących się natychmiastowym skupem wierzytelności. W szczególności sprzedaż wierzytelności jest jedną z najszybszych i najpewniejszych form odzyskania pieniędzy, nawet w sytuacji, kiedy spółka nie dysponuje żadnymi innymi przychodami (jak w zadeklarowanym stanie faktycznym), a decydując się na taką formę współpracy spółka przenosi (pozbywa się) ryzyka związanego z dochodzeniem należności, często trudno ściągalnych. Rozpoznając kolejny już wniosek spółki zauważyć należy, że spółka każdorazowo sytuację finansową uzasadnia okolicznościami związanymi ze zdarzeniem nadzwyczajnym, tj. powodzią w 2010 r., której skutki są dla spółki odczuwalne także obecnie. W aktach sprawy o sygn. I SA/ Rz 1098/12 - również ze skargi spółki, ale w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia spółki od podatku od nieruchomości - znajduje się dokumentacja finansowa, z której wynika, że wysoką stratę spółka odnotowała już w 2009 r. – w kwocie 754.654,54 zł, nie uzyskując w tym roku według zeznania CIT-8 żadnych przychodów, generując jedynie koszty uzyskania przychodów w ww. kwocie . Strata z działalności powiększyła się w 2010 r. do kwoty 8.736.226,48 zł (przychody za ten rok: 1.011.480,80 zł, koszty uzyskania przychodów – 9.747.707,28 zł). W deklaracji CIT- 8 za 2012 r. strata wynosi 782.376,31 zł, przychody 1.827.300,00 zł, koszty uzyskania przychodów – 2.609.676,31 zł. Zatem trudności spółki niekoniecznie związane są ze zjawiskami nadzwyczajnymi, na które skarżąca nie miała wpływu, a na które się powołuje i które mogłyby być istotnym czynnikiem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy. W przypadku skarżącej sprzeciwia się temu całokształt okoliczności sprawy. W rozpoznawanej sprawie nie ma żadnego uzasadnienia przyjęcie, że to budżet państwa, a tym samym podatnicy, powinni finansować spór sądowy takiego podmiotu jakim jest spółka. Wyłącznie od członków zarządu spółki należy wymagać podjęcia inicjatywy w celu zgromadzenia środków pieniężnych niezbędnych do obrony jej interesów przed sądem administracyjnym i, jak wskazano wyżej, istnieją potencjalne możliwości zgromadzenia stosownych środków finansowych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie orzekł jak w sentencji.