I SA/Rz 536/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń Sędziowie WSA Grzegorz Panek WSA Jarosław Szaro / spr. / Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 września 2016 r. sprawy ze skargi Burmistrza Miasta Dębicy na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia 20 maja 2016 r. nr 1801-EA.511.101.2016 w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę. W zaskarżonym postanowieniu z dnia [...] maja 2016r. nr [...] , Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia Burmistrza Miasta [...], utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2016r. nr 1803[...] w sprawie obciążenia Wierzyciela - Burmistrza Miasta [...] kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec K. K. na podstawie tytułów wykonawczych w łącznej kwocie 343,70 zł, Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Zobowiązanego - K. K. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Wierzyciela - Burmistrza Miasta [...] na należności z funduszu alimentacyjnego o nr: [...]. Zmierzając do wyegzekwowania należności objętych ww. tytułami wykonawczymi organ egzekucyjny podjął próbę zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności tj. w PKO BP S.A., [...] Banku Spółdzielczym [...], Banku Spółdzielczym [...]. Odpisy ww. tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu doręczono Zobowiązanemu. Zajęcia rachunków bankowych okazały się nieskuteczne z uwagi na brak rachunków Zobowiązanego w tych bankach. Poborca skarbowy sporządził również protokoły o stanie majątkowym. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015r., nr [...], wydanym na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016r., poz. 599 ze zm.), dalej p.e.a., Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Zobowiązanego na podstawie ww. tytułów wykonawczych stwierdzając, że zastosowanie środków egzekucyjnych wobec Zobowiązanego okazało się bezskuteczne, należność z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w postępowaniu egzekucyjnym jest nieściągalna. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015r., nr [...], wydanym na podstawie art. 64c § 1, § 4 i § 7 p.e.a., organ egzekucyjny obciążył Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Zobowiązanego na podstawie ww. tytułów wykonawczych w łącznej kwocie 343,70 zł. Wierzyciel wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej zażalenie na powyższe postanowienie. Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia [...] marca 2016r. nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, ponieważ sposób wskazania kosztów egzekucyjnych w treści zaskarżonego postanowienia nie pozwalał na weryfikację prawidłowości ich wyliczenia, jak również nie przedstawiono żadnych podstaw do weryfikacji prawidłowości naliczenia wydatków egzekucyjnych. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016r., nr [...] obciążył Wierzyciela - Burmistrza Miasta [...] kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Zobowiązanego na podstawie ww. tytułów wykonawczych w łącznej kwocie 343,70zł. W uzasadnieniu postanowienia Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazał, że na obliczone na podstawie ww. tytułów wykonawczych koszty egzekucyjne składają się: opłata manipulacyjna za doręczenie Zobowiązanemu odpisów ww. tytułów wykonawczych oraz koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny na opłacenie przejazdu i delegacji poborcy skarbowego. Opłata manipulacyjna obliczona została na postawie wszystkich ww. tytułów wykonawczych, natomiast wydatki egzekucyjne dotyczą tytułów wykonawczych o numerach: [...]. Przy poszczególnych kosztach organ egzekucyjny wskazał również daty ich powstania, kwotę należności głównej oraz kwotę odsetek. Wierzyciel wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Burmistrz Miasta [...] zarzucił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego nie odniósł się do wcześniej podniesionego zarzutu niezastosowania art. 8 ust 3 ustawy z dnia 24 lipca 2015r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015r., poz. 1302), dalej ustawa zmieniająca. Wierzyciel wskazał, że z dniem wejścia w życie ww. przepisu zastosowanie ma zasada wynikająca z treści art. 8 ust. 3 tejże ustawy. Koszty egzekucyjne powstałe w postępowaniu egzekucyjnym, o którym mowa w ust. 1 i 2, które nie zostały wyegzekwowane, podlegają umorzeniu wraz z umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel zauważył, że ww. ustawa nie zawiera przepisu przejściowego, który upoważniałby organ egzekucyjny do stosowania wcześniej obowiązujących przepisów prawa w tym zakresie, po wejściu w życie nowej ustawy. Wobec powyższego, skoro przepisy powołanej ustawy weszły w życie w dniu 18 września 2015r., obciążenie Wierzyciela przedmiotowymi kosztami po tej dacie nie znajduje podstawy prawnej. Dyrektor Izby Skarbowej w opisanym na wstępie postanowieniu z dnia [...] maja 2016r. utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej, która weszła w życie w dniu 18 września 2015r., administracyjne postępowania egzekucyjne, w zakresie należności przypadających od dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego i odsetek, wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy, podlegają umorzeniu, z zastrzeżeniem ust. 2 (który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie). W przedmiotowej sprawie postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność zostało doręczone Wierzycielowi w dniu 10 sierpnia 2015r., zaś Zobowiązanemu w dniu 25 sierpnia 2015r. w trybie doręczenia zastępczego. Egzekucja zakończyła się zatem przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, co powoduje, że w niniejszej sprawie dopuszczalne było obciążenie Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej, po weryfikacji wysokości naliczonych przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych stwierdził, że koszty egzekucyjne, którymi Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył Wierzyciela zostały określone w prawidłowej wysokości. Zgodnie bowiem z art. 64 § 1 p.e.a., organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty. Koszty postępowania egzekucyjnego, co do zasady obciążają zobowiązanego na podstawie art. 64c § 1 zd. drugie p.e.a. Jednakże stosownie do art. 64c § 4 p.e.a., wierzyciel pokrywa koszty, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Mając na względzie powyższe Dyrektor Izby Skarbowej za zasadne uznał obciążenie Wierzyciela przez organ egzekucyjny kosztami postępowania egzekucyjnego, na które składają się: opłata manipulacyjna w łącznej kwocie 332,20 zł za doręczenie Zobowiązanemu odpisów ww. tytułów wykonawczych oraz wydatki egzekucyjne w kwocie 11,50 zł, poniesione przez organ egzekucyjny na opłacenie przejazdu i delegacji poborcy skarbowego. Są to koszty egzekucyjne, o których mowa w art. 64 § 6 i art. 64b p.e.a. W niniejszej sprawie obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstał, stosownie do art. 64 § 10 p.e.a., z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 64b § 1 pkt 1 p.e.a. wydatkami egzekucyjnymi są koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, a w szczególności na opłacenie przejazdu i delegacji poborcy lub egzekutora. W dniach 18 sierpnia 2014r. oraz 14 października 2014r. poborca skarbowy udał się do pod adres Zobowiązanego K. K.. Biorąc pod uwagę powyższe należało ustalić wydatki egzekucyjne poniesione przez organ egzekucyjny na opłacenie przejazdu i delegacji poborcy skarbowego w kwocie 11.50zł, z czego w dniu 18 sierpnia 2014r. wyniosły one 5 zł, natomiast w dniu 14 października 2014r. – 6,50zł. Burmistrz Miasta [...] zaskarżył powyższe postanowienie w całości, wnosząc o jego uchylenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania od organu według norm przepisanych. Skarżący zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, a w szczególności art. 8 ust. 3 ustawy zmieniającej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; 2) naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 6, 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016r., poz. 23 ze zm.), dalej k.p.a. W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że Dyrektor Izby Skarbowej błędnie zinterpretował art. 8 ust. 3 ustawy zmieniającej. Należało bowiem zastosować zasadę działania nowego prawa wprost. Skoro ustawodawca milczy co do reguły intertemporalnej, jest to przejaw woli bezpośredniego działania nowego prawa. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wyrażony jest pogląd, że zasada bezpośredniego działania nowej ustawy polega na tym, że od chwili wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do stosunków prawnych danego rodzaju, niezależnie od tego, czy dopiero powstaną, czy też powstały wcześniej przed wejściem w życie nowego prawa, lecz trwają nadal w czasie dokonywania zmiany prawa. W niniejszej sprawie za takim stanowiskiem przemawia wynikający z uzasadnienia do projektu ustawy cel dokonania zmian. Było nim usprawnienie procesu dochodzenia pochodzących od dłużników alimentacyjnych, należności budżetu państwa oraz uproszczenie procedur prowadzonych przez właściwe organy. Zrezygnowano z prowadzenia wobec dłużników alimentacyjnych egzekucji administracyjnej należności budżetu państwa z tytułu świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego, pozostawiając wyłącznie egzekucję sądową. Ustawa zmieniająca weszła w życie 18 września 2015r, natomiast organ egzekucyjny obciążył skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015r. nr [...], które zostało zaskarżone z przyczyn podniesionych w skardze. Organ II Instancji nie uwzględnił argumentacji Wierzyciela a jedynie nakazał organowi I instancji dokonanie weryfikacji sposobu wskazania kosztów i podstaw ich wyliczenia. Zatem dokonana przez Dyrektora Izby Skarbowej wykładnia art. 8 list 3 ustawy zmieniającej jest błędna a zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy Skarżący zwrócił również uwagę na naruszenie zasady praworządności wyrażonej w art. 6 k.p.a. Na podstawie tej zasady organy mają obowiązek stosowania do stanu faktycznego ustalonego na dzień wydania decyzji administracyjnej (postanowienia) przepisów obowiązujących w dniu ich wydania. Odstępstwa od tej zasady mogą wynikać z przepisów intertemporalnych. W ocenie Skarżącego, poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia doszło także do naruszenia zasady prawdy obiektywnej. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie z przyczyn przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu naruszenia art. 8 ust. 3 ustawy zmieniającej, albowiem kwestia możliwości zastosowania w niniejszej sprawie tego przepisu decydowała o prawidłowości zaskarżonego postanowienia. Wbrew twierdzeniu Skarżącego, w art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej została zawarta norma intertemporalna, która wskazywała, do jakich stanów faktycznych można zastosować przepis art. 8 ust. 3 tej ustawy. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej, administracyjne postępowania egzekucyjne, w zakresie należności przypadających od dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego i odsetek, wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy, podlegają umorzeniu, z zastrzeżeniem ust. 2, który jak słusznie przyjął organ odwoławczy, nie ma w niniejszej sprawie zastosowania. Zatem przepis ten daje podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego, jednakże tylko w odniesieniu do tych postępowań, które zostały wszczęte i niezakończone przed dniem 18 września 2015r. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że przedmiotowe postępowanie egzekucyjne zakończyło się przed dniem wejścia w życie ustawy, ponieważ postanowienie o jego umorzeniu zostało doręczone Wierzycielowi i Zobowiązanemu odpowiednio w dniach: 10 i 25 sierpnia 2015r. Na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy zmieniającej, koszty egzekucyjne powstałe w postępowaniu egzekucyjnym, o którym mowa w ust. 1 i 2, które nie zostały wyegzekwowane, podlegają umorzeniu wraz z umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Z przepisu tego wynika, że podstawa do umorzenia kosztów egzekucyjnych istnieje w odniesieniu tylko do tych kosztów, które powstały w postępowaniu egzekucyjnym, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej, a więc w tym postępowaniu, które nie zostało zakończone przed dniem 18 września 2015r. Jak powyżej wskazano, w niniejszej sprawie ta okoliczność nie nastąpiła. Skoro w niniejszej sprawie nie zaistniały podstawy do zastosowania art. 8 ust. 1 i ust. 3 ustawy zmieniającej, należało kwestię obciążenia Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi rozpatrzyć w oparciu o treść art. 64 i następnych p.e.a. Na koszty egzekucyjne, w myśl art. 64c § 1 p.e.a. składają się opłaty za dokonane czynności egzekucyjne (art. 64 § 1 p.e.a.), w tym opłata manipulacyjna (art. 64 § 6 p.e.a.) oraz wydatki egzekucyjne (art. 64b p.e.a.), czyli koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji. Niekwestionowaną zasadą jest pobieranie opłat niezależnie od tego, czy kwota została wyegzekwowana, czy też nie. Opłaty za czynności egzekucyjne mają stanowić wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych lub za dokonanie czynności egzekucyjnych, bez względu na to, czy rzeczywiście doprowadziły do wyegzekwowania należności. Z kolei wydatki egzekucyjne są związane z faktycznie poniesionymi kosztami przez organ egzekucyjny w związku z konkretnie prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Na podstawie art. 64 § 2 p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. poz. 1529 oraz z 2015 r. poz. 1830) za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że warunek nadania w trybie oraz w terminie określonym w tym przepisie odpisów tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności został spełniony. Zatem zaistniały podstawy do pobrania opłat za czynności egzekucyjne. Na podstawie art. 64 § 6 p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Jak stanowi zaś art. 64 § 10 p.e.a., obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Jak już powyżej wskazano, w niniejszej sprawie nie jest kwestionowane doręczenie Zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych. W związku z powyższym na podstawie art. 64 § 10 p.e.a. powstał obowiązek uiszczenia opłat manipulacyjnych w związku z zastosowaniem w niniejszej sprawie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia prawa majątkowego ze stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności. Zasadnie organ egzekucyjny oraz organ odwoławczy powiązał powstanie obowiązku uiszczenia opłat manipulacyjnych z doręczeniem odpisów tytułu wykonawczych. Wysokość nałożonych opłat, w świetle art. 64 § 6 p.e.a. nie budzi wątpliwości. Co istotne, przepisy art. 64 § 6 i § 10 p.e.a. nie uzależniają naliczenia opłaty manipulacyjnej od skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego, wskazanego w art. 1a pkt 12 p.e.a. (tak wyroki NSA z dnia 12 października 2007r., sygn. II FSK 1256/06, z dnia 12 października 2007r., sygn. II FSK 1146/06, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na podstawie art. 64b § 1 pkt 1 p.e.a. wydatkami egzekucyjnymi są koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, a w szczególności na opłacenie przejazdu i delegacji poborcy lub egzekutora. Wydatki egzekucyjne stanowią zwrot kosztów organu egzekucyjnego za faktycznie poniesione nakłady (tj. jak zwrot kosztów przejazdu) związane z konkretnie prowadzoną egzekucją administracyjną należności pieniężnej. W odróżnieniu od opłat, wysokość wydatków egzekucyjnych nie jest ściśle określona. Wydatki są ściśle związane z dokonaniem czynności egzekucyjnej, muszą być jednak szczegółowo udokumentowane stosownymi rachunkami lub fakturami VAT, lub innymi dokumentami wystawionymi przez podmioty świadczące usługi na rzecz organu egzekucyjnego. W niniejszej sprawie wydatki egzekucyjne, których dotyczy zaskarżone postanowienie, zostały udokumentowane w postaci rachunków kosztów podróży poborcy skarbowego, który w dniach 18 sierpnia i 14 października 2014r. udawał się do miejsca zamieszkania Zobowiązanego. Udokumentowane wydatki mieszczą się w zakresie przedmiotowym art. 64 § 1 pkt 1 p.e.a. W niniejszej sprawie kosztami egzekucyjnymi został obciążony Wierzyciel zamiast Zobowiązanego. W ocenie Sądu zostały ku temu spełnione ustawowe przesłanki. Jak stanowi art. 64c § 4 zdanie drugie p.e.a., koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Na podstawie art. 64c § 4 p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Zatem co do zasady koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, skoro są następstwem uchylania się przez zobowiązanego od uregulowania wymagalnych należności. Obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest dopuszczalne wtedy, gdy nie mogą one zostać ściągnięte od zobowiązanego. Przyjmuje się, że przeniesienie odpowiedzialności na wierzyciela za koszty egzekucyjne może nastąpić po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, tj. po jego umorzeniu z przyczyn uzasadniających brak możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. (tak W. Grześkiewicz, Komentarz do art. 64c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, (w:) D. R. Kijowski (red)., Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, opubl. LEX 2015/el., por. również wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r., II FSK 487/05). W niniejszej sprawie postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność zastosowanych środków egzekucyjnych zostało wydane w dniu [...] sierpnia 2015r. a więc przed wydaniem przez organ egzekucyjny pierwszego postanowienia z dnia [...] grudnia 2015r. o obciążeniu Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Mając na względzie powyższe należało stwierdzić, że w niniejszej sprawie organ miał podstawy do wydania zaskarżonego postanowienia wobec Wierzyciela a nie Zobowiązanego. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że zostały spełnione przesłanki, określone w art. 64 § 6, § 10, art. 64b § 1 pkt 1 oraz w art. 64c § 4 p.e.a., uprawniające do wydania postanowienia o obciążeniu Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, w tym opłatami manipulacyjnymi i wydatkami egzekucyjnymi powstałymi w wyniku delegacji i opłacenia poborcy skarbowego. Zarzuty podniesione w skardze przez Burmistrza Miasta [...] nie okazały się zasadne. Z tych przyczyn Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.).