I SA/Rz 538/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie WSA Tomasz Smoleń SO del. Jarosław Szaro /spr./ Protokolant ref. st. Eliza Kaplita po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 lipca 2012r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za lata 2001-2007 - oddala skargę - I SA/Rz 538/12 Uzasadnienie Wnioskiem z dnia 4 lutego 2012r. S. G. (dalej: zobowiązany/skarżący) zwrócił się do Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i fundusz pracy z uwagi na trudną sytuację rodzinną. Zobowiązany podał, że poniósł dużą stratę materialną, nie ma środków do życia i razem z 18-letnim dzieckiem pozostaje na utrzymaniu żony. Wskazał również, że poważnie choruje (m.in. na nerwicę depresyjną, zwyrodnienie kręgosłupa, stawów kolanowych, obturacyjny bezdech senny), nie ma środków na leczenie, zostało mu przyznane świadczenie rentowe, którego jednak nie otrzymał. Ponadto zobowiązany podał, że ponosi on wydatki z tytułu zaciągniętych kredytów, a w okresie, w którym powstała zaległość zobowiązany płacił składki na KRUS. Decyzją z dnia [...] marca 2012r. nr [...] ZUS odmówił zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek za okres od marca 2001r. do grudnia 2011r. na: - ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 74.579,88 zł, - ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 2.977,18 zł - fundusz pracy w łącznej kwocie 5.351,97 zł. Organ stwierdził, iż w stosunku do zobowiązanego nie została spłoniona przesłanka całkowitej nieściągalności o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz.1585, zwana dalej: u.s.u.s.), gdyż istnieje realna szansa na wyegzekwowanie należności z tytułu składek w wyniku egzekucji z nieruchomości, której współwłaścicielem jest zobowiązany. W ocenie organu, brak jest również podstaw do umorzenia zobowiązania w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365, zwane dalej: rozporządzeniem z 2003r.), Organ podniósł, że zobowiązany wprawdzie powołuje się na ciężką sytuację finansową rodziny, jednakże nie korzysta z pomocy społecznej oraz że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że może być zatrudniony w warunkach chronionych. Zobowiązany nie przedstawił także żadnych dokumentów potwierdzających fakt zdarzenia losowego czy poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej. We wniosku z dnia 22 marca 2012r. zobowiązany zwrócił się do ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2012r. nr [...] odmawiającą zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i fundusz pracy. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ stwierdził brak podstaw do zmiany swojego stanowiska, wskazując, że osiąganie przez zobowiązanego stałego dochodu oraz posiadanie majątku rzeczowego z którego można prowadzić egzekucję jest dostateczną przesłanka do odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Z uwagi bowiem na niestwierdzenie całkowitej nieściągalności, nie można umorzyć należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zdaniem organu, w sprawie brak jest również podstaw do umorzenia należności z w oparciu o przepisy rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r., gdyż wprawdzie zobowiązany wymaga systematycznej opieki lekarskiej, jednakże nie jest ona przeszkodą w możliwości podjęcia zatrudnienia. Organ wskazał również na uznaniowy charter decyzji w sprawie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek. Na powyższe rozstrzygnięcie S. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zarzucając, że zostały naruszone przepisy dotyczące postępowania oraz pewne uchybienia mające istotny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. nr 153,poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz.270 j.t., dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga nie jest zasadna. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne. W niniejszej sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, o której stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Definicję legalną nieściągalności, obowiązującą na gruncie przepisów tejże ustawy, zawarto w ust. 3 art. 28, w oparciu o którą należy stwierdzić, że nieściągalność wiąże się generalnie z brakiem majątku u dłużnika. Z akt sprawy wynika, że skarżący posiada majątek - jest współwłaścicielem nieruchomości zabudowanej budyniem mieszkalnym w miejscowości R. Z. oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 1.34 ha i faktu tego skarżący nie kwestionuje. Przepisy u.s.u.s. dają jednakże możliwość umorzenia należności z tytułu płatności składek w sytuacjach w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 cyt. ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia z 2003r., zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności. Trzeba dodać przy tym, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, ale nie jest jego prawem, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W szczególności sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071- powoływana dalej jako k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.). Oceniając sprawę w zakresie zaistnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy stwierdzić, że w złożonym w postępowaniu oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej skarżący podał, że jest zatrudniony na podstawie terminowej umowy o pracę i osiąga dochód w kwocie 1.086 zł miesięcznie, żona skarżącego otrzymuje wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia oraz świadczenia emerytalne. Z zebranego materiały dowodowego wynika, że skarżący jest przewlekle chory, jednakże schorzenia na które cierpi, nie uniemożliwiają mu podjęcia pracy. Skarżący podaje również, że ponosi wydatki na spłatę rat kredytów. Należy jednak wskazać, że nie jest uzasadniona sytuacja, w której zobowiązany jako wydatki uzasadnione utrzymaniem rodziny wskazuje prywatne, dobrowolne zadłużenie z tytułu zaciągniętego kredytu i koniecznością jej spłaty, jako mającego pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. W ocenie Sądu, stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, nie jest dowolne. Sąd podkreśla, że dokonując ustaleń stanu faktycznego organy orzekające mają obowiązek działać według zasad wynikających z art. 7, 10, 77, 80, 81 k.p.a. i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów, na podstawie wiedzy i doświadczenia życiowego, wysnuwając ze zgromadzonego materiału dowodowego logicznie uzasadnione wnioski. Ustalenia dotyczące spełnienia, czy też nie, przesłanek umorzenia odnosić się przy tym powinny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja zachowuje te standardy, a wnioski dotyczące nie spełnienia przez skarżącą przesłanek umorzenia nie są dowolne. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 lutego 2007r. (sygn. akt II GSK 301/06, system informacji prawnej Lex) wyraził pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że ZUS rozpoznając sprawę w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne winien rozważyć zastosowanie w takiej sprawie - zasady uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, organ orzekający podejmując decyzję mógł uwzględnić i wyważyć nie tylko ważny interes skarżącego, lecz również interes społeczny, czy interes ubezpieczonych, regularnie płacących składki i nie mogących ponosić konsekwencji za innych, nie płacących składek. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.