I SA/Rz 538/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek /spr./ Sędzia WSA Piotr Popek Asesor WSA Jacek Boratyn po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 października 2019 r. sprawy ze skargi A.D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego oddala skargę. Przedmiotem skargi A. D. jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...], którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego w "A" S. A. zajętej na podstawie zawiadomienia z dnia [...] marca 2017 r. nr [...], w toku egzekucji administracyjnej prowadzonej wobec A. D. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie własnych tytułów wykonawczych nr [...], [...]¸[...], [...], [...], [...]. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz z akt sprawy wynika, że opisanym wyżej zawiadomieniem z dnia [...] marca 2017 r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego w Banku "B" S.A. Pismem z dnia [...] marca 2017 r. ww. bank poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia - zbieg przedmiotowej egzekucji z egzekucją prowadzoną przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział . Zobowiązany w dniu [...] stycznia 2019 r. wniósł do organu I instancji pisma zatytułowane jako zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, w których zakwestionowano m.in. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, powołując się przy tym na art. 33 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.). Wskazano także na zbyt rygorystyczne działania organu egzekucyjnego, przez co utracono płynność finansową niezbędną do dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Zobowiązany podkreślił, że posiada inny majątek, który częściowo może zabezpieczyć interesy wierzyciela. W wykonaniu wezwania do sprecyzowania żądania, zobowiązany wniósł o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego. W wykonaniu zaś kolejnego wezwania - w piśmie z dnia [...] marca 2019 r. zobowiązany wyjaśnił, że ważnym interesem w zwolnieniu z egzekucji przemawia utrata płynności finansowej niezbędnej do prowadzenia przedsiębiorstwa. Skutkuje to brakiem możliwości pozyskania środków do zaspokojenia potrzeb rodziny i spłaty zobowiązań. Skarżący podkreślił, że zwolnienie powinno być dokonane na czas nieoznaczony i dotyczyć całości rachunku bankowego w "A". Wskazano przy tym, że jest możliwość efektywnego prowadzenia egzekucji z rachunku bankowego w "C" S. A. Opisanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. organ I instancji odmówił zwolnienia z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego w "A" S. A. (wcześniej: "B" S. A.). Organ I instancji wskazał na uznaniowy charakter zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego ze względu na ważny interes podatnika. Wyjaśniono przy tym, że ważny interes podatnika nie może być podyktowany jego subiektywnym odczuciem, ale zobiektywizowanymi kryteriami sprawy. Organ egzekucyjny ustalił, że działalność gospodarcza zobowiązanego została zawieszona od dnia [...] października 2018 r., małżeńska wspólność majątkowa ustała w dniu [...] września 2011 r., jak również z zajętych rachunków bankowych, w tym rachunku w "C" S. A. nie wpłynęły żadne kwoty na zaspokojenie dochodzonych należności. Organ egzekucyjny stwierdził, że nie została spełniona przesłanka zaistnienia ważnego interesu przemawiającego za przychyleniem się do złożonego wniosku, bowiem zobowiązany nie posiada innych składników majątkowych podlegających egzekucji. W piśmie z dnia [...] kwietnia 2019 r. podatnik wniósł zażalenie na wydane postanowienie z dnia [...] kwietnia 2019 r., w którym wskazał na okoliczności analogiczne jak w pismach datowanych na dzień [...] stycznia 2018 r. i dzień [...] marca 2019 r. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że podstawą rozstrzygnięcia zaskarżonego postanowienia był art. 13 § 1 u.p.e.a. traktujący o możliwości zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego celem zmniejszenia uciążliwości egzekucji administracyjnej. Zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku wystąpienia ważnego interesu zobowiązanego. Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, a o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego jest na tyle pojemne, że pozwala objąć swym zakresem wszelkie okoliczności mające wpływ na dokonanie prawnej kategoryzacji sytuacji zobowiązanego. Organ odwoławczy dalej akcentował, że zwolnienie z egzekucji określonego składnika majątkowego ma charakter fakultatywny, o czym świadczy użyty przez ustawodawcę zwrot "może". Oznacza to, że organ egzekucyjny orzeka w ramach uznania administracyjnego, które przejawia się m. in. w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia jego wniosku. Organ II instancji zaaprobował ustalenia i ocenę dokonaną przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Podkreślono, że co prawda zobowiązany wskazał na składniki jego majątku, z których możliwe będzie zaspokojenie dochodzonych należności, aczkolwiek są one już zajęte, a prowadzone postępowanie egzekucyjne nie przyniosło organowi żadnych środków na pokrycie dochodzonych należności. Słusznie zatem oceniono, że zastosowanie zwolnienia z egzekucji mogłoby doprowadzić do bezskuteczności egzekucji administracyjnej. Na tę ocenę ma wpływ również okoliczność ustania wspólności małżeńskiej majątkowej przed powstaniem dochodzonych zobowiązań podatkowych. Okoliczność ta powoduje niemożność skierowania egzekucji do wszystkich składników majątkowych. Odnosząc się do argumentacji zobowiązanego odnoszącej się do utraty płynności finansowej niezbędnej do prowadzenia przedsiębiorstwa, braku możliwości pozyskiwania środków finansowych niezbędnych do zaspokojenia potrzeb rodziny i spłaty zobowiązań - organ wyjaśnił, że przedmiotowy wniosek o zwolnienie z egzekucji został wniesiony w momencie, w którym zobowiązany miał już zawieszoną działalność gospodarczą. A zatem należy go traktować jako wniosek spóźniony. W ocenie organu odwoławczego, zobowiązany nie uprawdopodobnił w żaden sposób, że zwolnienie zajętego składnika majątkowego jest konieczne dla prowadzenia działalności gospodarczej i dalej, że działalność ta ma mu przynieść środki na zaspokojenie potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zarzucając wydanemu postanowieniu: - obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na treść postanowienia, tj. art. 13 § 1 w zw. z art. 1a pkt 21 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku zobowiązanego o zwolnienie spod egzekucji rachunku bankowego w "A" S. A., w sytuacji gdy w przedmiotowej sprawie zobowiązany udowodnił istnienie po jego stronie ważnego interesu uzasadniającego zwolnienie składnika majątkowego spod egzekucji, a sama egzekucja jest możliwa z innych składników majątku zobowiązanego. Podnosząc powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia DIAS z dnia [...] czerwca 2019 r. w całości, ewentualnie uchylenie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. w całości oraz przeprowadzenie rozprawy. W uzasadnieniu skargi, skarżący podniósł tożsame argumenty do tych, które były powołane w pismach kierowanych do organu I instancji oraz w zażaleniu na postanowienie z dnia [...] kwietnia 2019 r. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. W pierwszej kolejności wskazać należy, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Spór w sprawie dotyczy zasadności odmowy zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego w "A" S. A. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 13 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym, organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ubiegając się o zwolnienie, o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. zobowiązany musi wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, a ponadto wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (por. wyrok NSA z 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 154/15). Przy czym pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy z egzekucji, ale jako obiektywne uwarunkowania, rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (zob. wyrok NSA z 1 września 2011 r., II FSK 489/10, CBOSA). Poza tym uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (zob. wyrok NSA z 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II FSK 1791/12, CBOSA). Pokreślenia wymaga, że uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania zwolnienia z egzekucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok NSA z dnia 13 października 2000 r., sygn. akt III SA 3416/99). Konstatując, nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do tego, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej (jak wyżej wspomniano) w ograniczonym zakresie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy - w ocenie Sądu w składnie rozpoznającym niniejszą sprawę, organy egzekucyjne słusznie stwierdziły, że skarżący nie wykazał aby jego ważny interes przemawiał za zwolnieniem z egzekucji przedmiotowego rachunku bankowego. Skarżący nie wykazał zaistnienia omawianej wyżej przesłanki uzasadniającej zwolnienie z egzekucji, ale i nie wskazał żadnego alternatywnego, a przede wszystkim skutecznego sposobu uregulowania dochodzonych należności. Wskazany zaś przez skarżącego rachunek bankowy prowadzony w banku "C" S.A. nie pozwala na przeprowadzenie skutecznej egzekucji, bowiem prowadzona egzekucja z ww. rachunku bankowego nie przyniosła organowi żadnych środków pieniężnych. Zatem kierowanie postępowania egzekucyjnego do wskazanego przez Skarżącego rachunku bankowego, mogłoby doprowadzić do bezskuteczności egzekucji. Podkreślenia w tym miejscy wymaga, że poza wskazaniem rachunku bankowego w banku "C" S. A., skarżący nie wskazał na inne składniki swojego majątku, z którego organ mógłby przeprowadzić skuteczną egzekucję. Jak zaś podkreślono już wyżej, aby określony składnik majątku został zwolniony spod egzekucji zobowiązany powinien przedstawić nie tylko argumenty przemawiające za jego zwolnieniem, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Instytucja zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego służy bowiem wyłącznie zmniejszeniu uciążliwości prowadzonej egzekucji, a ochrona ważnego interesu zobowiązanego nie może doprowadzić do sytuacji, w której niemożliwe będzie przeprowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej. Wobec powyższego należało uznać, że działania organu egzekucyjnego mają swoje oparcie w zasadach postępowania egzekucyjnego, określonych w art. 7 § 2 ustawy (zasada racjonalnego działania) oraz w art. 7 § 3 ustawy (zasada niezbędności) i nie naruszają tych zasad. W kontrolowanej sprawie skarżący złożony wniosek o zwolnienie spod egzekucji rachunku bankowego uzasadnił faktem utraty płynności finansowej niezbędnej do prowadzenia przedsiębiorstwa, braku możliwości pozyskiwania środków finansowych niezbędnych do zaspokojenia potrzeb rodziny i spłaty zobowiązań. Wniosek w przedmiotowej sprawie został złożony już po zawieszeniu wykonywania przez skarżącego działalności gospodarczej, a zatem argumentacja w tym zakresie nie ma przełożenia na stan faktyczny sprawy. Dodatkowo podkreślić należy, że i egzekucja skierowana do rachunku bankowego w "A" S. A. w ciągu ostatnich dwóch lat nie pozwoliła organowi na uzyskanie jakichkolwiek należności, co świadczyć może o niskich wpływach na ww. rachunek w wysokościach mieszczących się w kwotach wolnych od zajęcia. Zatem podnoszone argumenty o braku możliwości prawidłowego prowadzenia firmy i regulowania bieżących zobowiązań oraz o braku możliwości zaspokojenia potrzeb rodziny i spłaty zobowiązań - ocenić należało za gołosłowne. Sąd wyjaśnia, że skarżący może pozostawać w subiektywnym przekonaniu o istnieniu ważnego interesu w zwolnieniu zajętego rachunku bankowego spod egzekucji, aczkolwiek o istnieniu "ważnego interesu" decydują kryteria zobiektywizowane. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że zwolnienie ww. rachunku bankowego spod egzekucji doprowadziłoby do sytuacji, że egzekucja okazałaby się bezskuteczna. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że organy obu instancji dokonały prawidłowej wykładni art. 13 § 1 u.p.e.a. przyjmując, że skarżący nie wykazał swojego "ważnego interesu", dającego postawę do zastosowania instytucji zwolnienia z egzekucji opisanego na wstępie rachunku bankowego. Wyrażone w postanowieniu stanowisko zostało właściwie i szczegółowo uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego, jak i powołaniem stanu prawnego. Co prawda rozstrzygnięcie organów, jak wynika ze skargi, jest niesatysfakcjonujące dla skarżącego, ale nie powoduje to w żaden sposób uznania, że postępowanie organów przeprowadzone zostało w sposób wadliwy oraz z naruszeniem przepisów prawa. Subiektywne zaś odczucie o uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, przy jednoczesnym braku wyegzekwowania jakichkolwiek należności z tegoż właśnie rachunku bankowego, nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia w stanie faktycznym sprawy. Oczywistym jest, że prowadzenie egzekucji może wiązać się z wystąpieniem uciążliwości po stronie zobowiązanego. Jednakże uciążliwości te są wynikiem zastosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i konsekwencją braku dobrowolnego spełnienia zobowiązania objętego egzekucją. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.