I SA/Rz 542/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lutego 2026 r. sprawy ze skargi J.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia [...] października 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia i zwrotu nadpłaty w podatku rolnym za lata 2015-2024 oddala skargę. Przedmiotem skargi J. S. (skarżący, strona, podatnik) jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 10 października 2025 r. nr SKO.4140.241.1167.2025 utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy [...] z dnia 8 sierpnia 2025 r. nr FK.3220.1.64.2025 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia i zwrotu nadpłaty w podatku rolnym za lata 2015-2024. Jak wynika z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji skarżący złożył do Wójta Gminy [...] wniosek o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w podatku rolnym za lata 2015-2024. W ocenie podatnika podatek był naliczany w zawyżonej wysokości - z powodu błędnych danych ewidencyjnych dotyczących gruntów oraz ich klasyfikacji. Wójt Gminy [...], powołując się na art. 165a §1 Ordynacji podatkowej, odmówił wszczęcia postępowania, wskazując, że brak jest podstaw prawnych do rozpatrzenia żądania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie postanowieniem z dnia 10 października 2025 r. utrzymało w mocy to rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy wskazał, że odmowa wszczęcia postępowania była uzasadniona ponieważ funkcjonują w obrocie prawnym decyzje wymiarowe ustalające wysokość zobowiązań podatkowych za lata 2015-2024, co wyklucza możliwość jakiejkolwiek oceny co do określenia jak i zwrotu nadpłat dotyczących należności ustalonych tymi decyzjami. W skardze na decyzję SKO skarżący zarzucił naruszenie: 1. art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej - poprzez bezzasadne przyjęcie, że brak było podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty, mimo że wniosek skarżącego zawierał wszystkie wymagane elementy i wskazywał na realne przesłanki wystąpienia nadpłaty, 2. art. 75 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej - poprzez zaniechanie merytorycznego rozpoznania wniosku o stwierdzenie nadpłaty i odmowę przeprowadzenia postępowania dowodowego, 3. art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej (zasada zaufania do organów) - poprzez rozstrzygnięcie sprawy w sposób automatyczny i pozbawiony wnikliwej analizy, 4. art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 Ordynacji podatkowej - poprzez bezkrytyczne utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia organu I instancji, 5. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 13 § 2 Ordynacji podatkowej - poprzez niedokonanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, mimo że wskazywał on na możliwość nadpłaty podatku za wskazane lata. W uzasadnieniu skargi wskazał, że zgodnie z art. 75 § 1 Ordynacji podatkowej, nadpłatą jest kwota nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku. Organ podatkowy ma obowiązek każdorazowo zweryfikować, czy faktycznie doszło do nadpłaty - poprzez wszczęcie i przeprowadzenie postępowania. Podał także, że w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że odmowa wszczęcia postępowania o stwierdzenie nadpłaty może mieć miejsce jedynie w sytuacji oczywistego braku przesłanek formalnych (np. gdy podmiot nie jest stroną). Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący był podatnikiem podatku rolnego, posiadał legitymację materialną i wskazał konkretne przyczyny błędnego wymiaru. Organ nie wykazał, że zachodzi którakolwiek z przesłanek odmowy wszczęcia postępowania. Zamiast przeprowadzić analizę merytoryczną i dopuścić dowody (w tym dokumentację ewidencyjną i potwierdzenia wpłat), organ z góry przyjął niezasadność wniosku W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.). Oznacza to, że wyeliminować z obrotu prawnego można jedynie rozstrzygnięcie naruszające prawo w sposób, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, ze zm., dalej p.p.s.a.). Z brzmienia tego przepisu wynika, że w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części. Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek, dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Kontroli Sądu w tej sprawie zostało poddane postanowienie SKO dotyczące odmowy wszczęcia postępowania zainicjowanego wnioskiem strony o stwierdzenie nadpłaty. Jak stanowi, art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej, gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 (tj. żądanie wszczęcia postępowania), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 165 § 9 stosuje się odpowiednio. W ocenie Sądu, organy prawidłowo przyjęły, że w niniejszej sprawie nie było można wszcząć postępowania zainicjowanego wnioskiem strony o stwierdzenie nadpłaty. Podatnikowi nie przysługuje bowiem prawo do żądania stwierdzenia nadpłaty ani wtedy, gdy podatek został ustalony decyzją konstytutywną (art. 21 § 1 pkt 2), ani wówczas, gdy wysokość zobowiązania została już określona ostateczną decyzją deklaratoryjną (art. 21 § 1 pkt 1). W pierwszym przypadku (który jest istotny dla rozstrzygnięcia tej sprawy) wynika to z samego charakteru zobowiązania podatkowego, które nie może powstać na skutek samoobliczenia w deklaracji składanej przez podatnika. Należało podzielić pogląd wyrażony np. w wyroku NSA z 29 września 2016 r., II FSK 2748/14, zgodnie z którym wniosek o stwierdzenie nadpłaty nie może być stosowany przez podatników w odniesieniu do nadpłat podatków powstających po doręczeniu decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe. Jak stanowi art. 6 ust. 7 u.p.o.l., podatek od nieruchomości na rok podatkowy od osób fizycznych, z zastrzeżeniem ust. 11, ustala w drodze decyzji organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce położenia przedmiotów opodatkowania. Podatek jest płatny w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego, w terminach: do dnia 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada roku podatkowego. Jak wynika z akt sprawy, wobec skarżącego stosowne decyzje wydano i prawidłowo je doręczono. Powtórzyć należy, że tryb stwierdzenia nadpłaty na podstawie przepisów art. 75 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej nie dotyczy zobowiązań powstających w drodze doręczenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego. Stwierdzenie nadpłaty w takich sytuacjach byłoby niemożliwe wobec obowiązywania zasady trwałości ostatecznej decyzji podatkowej (art. 128 Ordynacji podatkowej). Jej podważenie może nastąpić tylko w trybach nadzwyczajnych, np. w drodze wznowienia postępowania. Przepisy o nadpłacie nie przewidują podważania ostatecznych decyzji podatkowych (por. wyrok NSA w Lublinie z 17 grudnia 2002 r., I SA/Lu 554/02, niepubl.; wyrok NSA w Łodzi z 28 stycznia 2003 r., I SA/Łd 807/01, M. Pod. 2003/12, s. 38). Gdyby organ podatkowy określił wysokość nadpłaty na podstawie art. 74a Ordynacji podatkowej w sprawie, w której uprzednio wydano ostateczną decyzję ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego na podstawie art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej, to ta późniejsza decyzja, stwierdzająca nadpłatę (albo nawet odmawiająca jej stwierdzenia), byłaby nieważna (art. 247 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej), bowiem rozstrzygałaby tą samą sprawę administracyjną (dotyczącą zobowiązania skarżącego w podatku od nieruchomości za dany okres rozliczeniowy), poprzednio rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną. W niniejszej sprawie organy prawidłowo wyjaśniły skarżącemu, dlaczego nie mogły przeprowadzić postępowania o stwierdzenie nadpłaty. W aktach sprawy znajdują się ostateczne decyzje w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego ustalające skarżącemu zobowiązanie podatkowe za poszczególne, istotne dla tej sprawy okresy rozliczeniowe, dlatego też nie było możliwe procedowanie wniosku skarżącego w trybie postępowania o stwierdzenie nadpłaty, zaś skarżący nie wnioskował o wznowienie postępowania czy stwierdzenie nieważności decyzji. Z uwagi na powyższe, skarga okazała się niezasadna, dlatego też Sąd oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a.