I SA/Rz 559/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Kazimierz Włoch /spr./ Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska Asesor WSA Jacek Boratyn Protokolant ref. Anna Kotowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2018 r. sprawy ze skargi L.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: październik i grudzień 2017 r. oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia 28 marca 2018 r. odmawiającą L. K. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy od października do grudnia 2017 r. Jak wynika z akt sprawy L. K. (dalej: wnioskodawca, skarżący) zwrócił się do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację materialną i zdrowotną oraz niskie dochody z tytułu prowadzonej działalności handlowej. Wskazał, że przedmiotem jego działalności jest sprzedaż szkła i ozdób ogrodowych na które to wyroby w okresie zimy nie ma kupców a ponadto w związku ze śmiercią jego kontrahenta handlowego ze Słowacji sprzedaż na ten rynek zmalała całkowicie. Podniósł, że z żoną utrzymują się z pobieranych emerytur. Wskazał, że jego emerytura wynosi 1300,79 zł jednak na życie pozostaje mu kwota 364,55 zł, gdyż zaciągnął kredyt w banku w wysokości 25 000 zł, który spłaca po 936,24 zł. Rozpatrując przedmiotowy wniosek ZUS ustalił, że od 21.10.2016 r. skarżący wznowił prowadzenie działalności gospodarczej na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Z tego tytułu miał obowiązek opłacania należnych składek m.in. na ubezpieczenie zdrowotne. Ponieważ nie wywiązywał z ustawowego obowiązku w sposób prawidłowy, na jego koncie powstało zadłużenie. Następnie w oparciu o art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r, poz. 963 ze zm.), dalej w skrócie "u.s.u.s.", decyzją z dnia 28 marca 2018 ZUS odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. W ocenie organu skarżący nie spełnił przesłanek warunkujących umorzenie należności, wynikających z art. 28 ust 3a u.s.u.s. oraz z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365), określanego dalej jako Rozporządzenie. W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r., opisaną na wstępie, ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2018 r., odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 594,56 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na podstawie aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym ustalono aktualną sytuację finansową skarżącego z której wynika, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1300,79 zł miesięcznie oraz osiąga dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która osiąga dochód z tytułu emerytury w kwocie 1456,99 zł miesięcznie. Stałe wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych wynoszą 400 zł zaś koszty związane z leczeniem wynoszą 100 zł. Wnioskodawca posiada nieruchomości w postaci domu o powierzchni 80 m2 oraz samochód marki Renault Trafice z 2008 r. Ponadto wnioskodawca cierpi na depresję dwubiegunową, choroby związane z podeszłym wiekiem, reumatyzm, nadciśnienie, skrzywienie kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego, przewlekłą chorobę zatok. Organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki dotyczące całkowitej nieściągalności należności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.). Wyjaśnił, że na chwilę obecną należności z tytułu składek nie zostały skierowane do dochodzenia egzekucyjnego. Ponadto istnieje możliwość wyegzekwowania należności z tytułu składek poprzez zajęcie pobieranego świadczenia emerytalnego ZUS stwierdził także, że w sprawie brak jest również podstaw do umorzenia należności na mocy art. 28 ust. 3a i 3b w zw. z § 3 Rozporządzenia. W ocenie organu skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ wskazał, że skarżący uzyskuje dochód z prowadzonej działalności, pobiera świadczenie emerytalne, podobnie jak jego żona, nie korzysta z pomocy społecznej. W ocenie organu sytuację materialną skarżącego należało uznać za nie zagrażającą pozbawieniu podstawowych potrzeb życiowych. Organ zwrócił uwagę na fakt, że skarżący posiada dobrowolnie zaciągnięte zobowiązanie finansowe w banku, które spłaca w kwocie 936,24 zł miesięcznie. Ponadto nie wykazał, że poniósł jakieś straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. W ocenie organu przedłożone zaświadczenie lekarskie świadczy jedynie o tym, iż wnioskodawca był leczony w Poradni Leczenia Nerwic w okresie od 2013 r. do 2016 r. Organ podniósł, że skarżący nie przedłożył dokumentacji potwierdzającej, iż sytuacja zdrowotna uniemożliwia mu pozyskiwanie dochodu. Ponadto organ zauważył, że wnioskodawca jest aktywny zawodowo a więc uzyskuje dochody umożliwiające opłacenie należności. Organ podkreślił, że ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością ponosi zawsze płatnik, który jest zobowiązany do dopełnienia wszelkich obowiązków wynikających z przepisów prawa, a związanych z prowadzeniem działalności. Niewiedza bądź zaniedbania w obowiązkach płatnik nie mogą stanowić automatycznie podstawy do udzielenia ulgi jaką jest umorzenie należności. Pismem z dnia 6 lipca 2018 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] wnosząc o jej uchylenie i umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 594,96 zł. Skarżący zarzucił organowi niedokładną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i bezpodstawne uznanie, że w jego sprawie nie występują przesłanki umorzenia należności określone w przepisach u.s.u.s. i Rozporządzenia. Wyjaśnił, że prowadzi działalność gospodarczą aby dorobić do skromnej emerytury. Ponadto wskazał że nigdy nie ubiegał się w ZUS o żadną pomoc. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), określanej dalej jako "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Jak wynika z akt sprawy, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3a u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie umarzania. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, na co prawidłowo powołał się organ orzekający, że zasadą ustaloną w art. 28 ust.2 u.s.u.s. jest, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem postanowień ust. 3a. Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Analizując sytuację skarżącego, bezspornym jest, że nie zachodzi wobec niego przesłanka umorzenia składek wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Z kolei wobec tego, że nie toczyło się postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne nie może być mowy o wystąpieniu przesłanek z pkt 2, 4, 4b. Nie może w niniejszej sprawie znaleźć zastosowania również przesłanka z pkt 3, gdyż dotyczy ona sytuacji, gdzie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Tymczasem nie ulega wątpliwości, że skarżący taką działalność prowadzi. Także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie znajduje zastosowania w tym przypadku, gdyż zadłużenie skarżącego jest wyższe od kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (koszt upomnienia - 11,60 zł). Zdaniem Sądu prawidłowo ZUS ocenił, że w przedmiotowej sprawie nie występują przesłanki z pkt 5 i 6 art 28 u.s.u.s. Podkreślenia wymaga, że na chwilę obecną należności z tytułu składek nie zostały skierowane na drogę postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego nie została spełniona podstawowa przesłanka warunkująca umorzenie należności jaka jest stwierdzenie ich całkowitej nieściągalności przez organ egzekucyjny. Ponadto istnieje możliwość wyegzekwowania należności z tytułu składek poprzez zajęcie pobieranego świadczenia emerytalnego. Tym samym, w ocenie sądu, organ prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie występują przesłanki umożliwiające umorzenie należności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Przechodząc do dalszej analizy sprawy związanej z możliwością umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania, należy zauważyć, że w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 Rozporządzenia z w sprawie umarzania. Zgodnie z § 3 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie umarzania ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. ZUS uznał, że w przypadku skarżącego nie została spełniona żadna z przesłanek ww. przepisu. W ocenie Sądu poczynione w tej kwestii przez organ ustalenia są prawidłowe. Przed przystąpieniem do rozpatrzenia zasadności stanowiska organu o braku występowania przesłanek z § 3 ust. 1 Rozporządzenia podnieść należy, iż to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek (zob. wyroki NSA: z dnia 14 listopada 2014 r. sygn. akt II GSK 1501/13 oraz z dnia 9 marca 2017 r. sygn. akt II GSK 4993/16), co wprost wynika z przywołanego przepisu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS szczegółowo przedstawił ustalenia poczynione w zakresie powyższych podstaw umorzenia, wskazując na informacje obrazujące sytuację materialną i osobistą zobowiązanego. Wynika z nich, że prowadzi on działalność gospodarczą. Ponadto skarżący osiąga dochód z pobieranej emerytury wysokości 1300,79 zł zł miesięcznie. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która nie również osiąga dochód z emerytury w wysokości 1456,99 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z opłatami eksploatacyjnymi w kwocie 400 zł, koszty leczenia w kwocie 100 zł. Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 25000 zł , w bankach 3000 zł, u innych osób 1000 zł. Łączna kwota do spłaty wynosi 1086,24 zł. W ocenie Sądu analiza opisanej sytuacji materialno-rodzinnej skarżącego nie wykazuje, aby uregulowanie należności z tytułu składek pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. W oświadczeniu skarżący sygnalizował wzrost zainteresowania świadczonymi przez niego usługami w okresie letnim, co daje podstawę do twierdzenia o poprawie jego sytuacji materialnej. Posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umarzania należności. Wobec powyższego ZUS zasadnie przyjął, że w sprawie nie zaistniała przesłanka umorzenia zaległych składek, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia. Bezspornym jest, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka umorzenia wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia. Skarżący nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby go pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności. Zajmując się przesłanką z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia należy zauważyć, że skarżący oświadczył, że cierpi na depresję dwubiegunową, choroby związane z podeszłym wiekiem, reumatyzm, nadciśnienie, skrzywienie kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego, przewlekłą chorobę zatok. Nie wykazał jednak, aby choroby te pozbawiałaby go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przypomnieć należy, że to na zobowiązanym spoczywa ciężar dowodowy, a więc to on zobligowany jest do przedstawienia dowodów, które mają potwierdzić wystąpienie okoliczności warunkujących umorzenie zaległych składek. Poza zaświadczeniem, że był leczony w Poradni Leczenia Nerwic w okresie od 2013 r. do 2016 r. skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej obrazującej jego stan zdrowia. Zobowiązany jest osobą aktywną zawodowo i prowadzi działalność gospodarczą. Wyjaśnić należy, że nawet zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisach art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i § 3 ust. 2 Rozporządzenia oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 17 marca 2016 r., sygn. akt II GSK 1694/14 oraz z 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 217/12). Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 o systemie ubezpieczeń społecznych wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Konstrukcja uznania charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie pozostawia organowi swobodę wyboru w zakresie wyboru spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu. Działając w granicach uznania organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Organ zobowiązany jest do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 z późn. zm., dalej jako "k.p.a."). Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych. Ponadto, mając do wyboru różne możliwe sposoby rozstrzygnięcia sprawy, organ powinien wybrać rozwiązanie zgodne ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny. Wybór rozstrzygnięcia dokonany przez organ w ramach uznania administracyjnego może być zaakceptowany jako zgodny z prawem tylko wówczas, gdy będzie się opierał na w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy oraz gdy będzie zgodny z nakazem należytego wyważenia interesu publicznego i indywidualnego w konkretnie rozpatrywanym przypadku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny. Względy interesu publicznego w postaci ochrony stabilności systemu finansowania ubezpieczeń społecznych, zasada równości w zakresie obowiązków ubezpieczonych i płatników nakazują traktowanie instytucji umorzenia należności jako wyjątkowej, zastrzeżonej dla naprawdę trudnych i wyjątkowych przypadków życiowych. W ocenie Sądu, w świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń faktycznych, ZUS prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., uzasadniające umorzenie zaległych składek. Również odnośnie przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dokonana przez ZUS ocena sprawy, zdaniem Sądu, jest zasadna. Instytucja umorzenia zaległych składek stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji. Zdaniem Sądu, w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji, organ na podstawie przedstawionej i zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji, prawidłowo uznał, że nie ma podstaw do umorzenia zaległych składek. W świetle powyższego, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.