I SA/Rz 571/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Piotr Popek, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2026 r. sprawy ze skargi B.J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 października 2025 r., nr 350300/71/23324/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania po zmarłym M.J. oddala skargę. Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS/organ) z 10 października 2025 r. nr UP- 705/2025, utrzymująca w mocy decyzję ZUS z 13 sierpnia 2025 r. nr 1514/2025, która odmówiono B. J. (dalej: skarżąca): 1. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] zł, w tym na: . a) ubezpieczenia społeczne - za okres 11.2011 - 01.2012; 12.2012; 01.2013 - 08.2018 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek- [...] zł, kosztów upomnienia – [...] zł, kosztów egzekucyjnych – [...] zł, b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 12.2011 - 02.2012; 10.2012; 12.2012 - 08.2018 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek-[...] zł, odsetek –[...] zł, kosztów upomnienia – [...] zł, kosztów egzekucyjnych – [...] zł, c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – za okres 02.2012; 10.2012; 12.2012 - 11.2015; 02.2016 - 01.2017; 03.2017 -08.2018 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek – [...] zł, kosztów upomnienia – [...] zł, 2. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym: a) ubezpieczenia społeczne - za okres 11.2011 - 01.2012; 12.2012; 01.2013 -08.2018 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek – [...] zł, kosztów upomnienia – [...] zł, kosztów egzekucyjnych – [...] zł b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 12.2011 - 02.2012; 10.2012; 12.2012 - 08.2018 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek-[...] zł, odsetek – [...] zł, kosztów upomnienia – [...] zł, kosztów egzekucyjnych –[...] zł, c) Fundusz Pracy - za okres 02.2012; 10.2012; 12.2012 - 11.2015; 02.2016 - 01.2017; 03.2017 - 08.2018 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek – [...] zł, kosztów upomnienia – [...] zł, kosztów egzekucyjnych – [...] zł. Jak wynika z akt sprawy w dniu 9 maja 2025 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek wynikających z decyzji nr 53/2023 z dnia 3 sierpnia 2023 r. o przeniesieniu na nią odpowiedzialności za zobowiązania składkowe po zmarłym mężu M. J. Po przeprowadzeniu postępowania w przedmiocie umorzenia należności ZUS decyzją z dnia 13 sierpnia 2025 r., nr 1514/2025, odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Organ wskazał na ustalenia poczynione w postępowaniu wyjaśniającym i uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające uznanie należności za całkowicie nieściągalne, o których mowa w art.28 ust.3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025r, poz.350 ze zm. – dalej: u.s.u.s.), ani inne szczególne okoliczności uzasadniające ich umorzenie, o których stanowi przepis art.28 ust.3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365 – dalej: rozporządzenie wykonawcze). W dniu 4 września 2025 r. skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją. W piśmie tym zwróciła się ponownie o umorzenie należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od listopada 2011 r. do sierpnia 2018 r., które nie zostały opłacone przez spadkodawcę, zmarłego w dniu 17 sierpnia 2019 r. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że wraz z synami nabyła spadek po zmarłym, z dobrodziejstwem inwentarza, w związku z czym - w jej ocenie - spadkobiercy nie powinni ponosić odpowiedzialności za zobowiązania przekraczające wartość stanu czynnego spadku. Podniosła również, że żądanie zapłaty przez ZUS znacznych kwot pieniężnych pozostaje sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, gdyż spadkobiercy nie mieli wiedzy o zadłużeniu, ani wpływu na jego powstanie. Skarżąca wskazała ponadto, że w decyzji z 13 sierpnia 2025 r. wysokość zadłużenia została określona na kwotę [...] zł, podczas gdy decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności z dnia 3 sierpnia 2023 r. wskazywała kwotę [...] zł. W jej ocenie mogło to oznaczać przypisanie dodatkowego zadłużenia, które nie zostało wskazane w pierwotnej decyzji. Wnioskodawczyni podniosła również, że wcześniej decyzją z dnia 2 lipca 2025 r. ZUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Skarżąca opisała także okoliczności śmierci swego męża, wskazując, że zmarł on nagle w 2019r. i nie informował członków rodziny o sprawach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Spadkodawca prowadził przez wiele lat działalność transportową i był w nią silnie zaangażowany. Rodzina nie posiadała wiedzy o ewentualnych zaległościach wobec ZUS. Wnioskodawczyni podkreśliła również, że po śmierci męża spadkobiercy znaleźli się w trudnej sytuacji osobistej i majątkowej, a spadkodawca pozostawił po sobie liczne zobowiązania finansowe. Spadkobiercy oszacowali, że łączna wysokość długów pozostawionych przez zmarłego wynosiła kilkaset tysięcy złotych i przekraczała wartość pozostawionego majątku. Nieruchomości wchodzące w skład majątku były ponadto obciążone hipotekami. Skarżąca wskazała, że nieruchomości stanowiły majątek wspólny jej oraz zmarłego, w związku z czym udział należący do spadkodawcy obejmował jedynie część tego majątku. Zaskarżoną decyzją ZUS utrzymał w mocy pierwotną decyzję. Organ wskazał, że oparł się na dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy oraz informacjach uzyskanych z dostępnych rejestrów i systemów informatycznych. W szczególności uwzględniono oświadczenie skarżącej o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 4 czerwca 2025 r. Z oświadczenia tego wynika, że jest ona wdową i nie wykonuje pracy zarobkowej. Uzyskuje dochód w postaci emerytury w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Nie osiąga dochodów z innych źródeł oraz nie korzysta z pomocy społecznej, ani innych form wsparcia finansowego. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synami – J. J. i M. J. Zgodnie z przedstawionymi informacjami syn M. J. osiąga dochód z pracy w wysokości około [...] zł netto miesięcznie, natomiast J. J. uzyskuje dochód w wysokości około [...] netto. Wnioskodawczyni wskazała również, że ponosi stałe wydatki, w tym koszty opłat eksploatacyjnych w wysokości około 500 zł miesięcznie oraz wydatki związane z leczeniem w wysokości około 200 zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła ponadto, że posiada zobowiązania finansowe spłacane w ratach, obejmujące m.in. zaległości podatkowe w wysokości [...] zł ([...] zł miesięcznie), kredyty bankowe w łącznej wysokości [...] zł (rata około [...] zł miesięcznie) oraz zobowiązania wobec osób fizycznych w wysokości [...] zł (rata około [...] zł miesięcznie). Z oświadczenia wynika także, że jest współwłaścicielką nieruchomości położonych w miejscowości W., w tym domu o powierzchni 90 m² oraz innych nieruchomości o charakterze rolno-przemysłowym. Wnioskodawczyni posiada ponadto samochód osobowy marki [...] z 1999 r. oraz podstawowe wyposażenie gospodarstwa domowego. Organ ustalił również na podstawie bazy danych z ksiąg wieczystych, że skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości położonych w miejscowości W. o pow. 0,0992 ha (tereny mieszkaniowe) i 1,0310 ha (inne tereny zabudowane) oraz 0,1621 ha (pastwiska), dla których prowadzone są księgi wieczyste przez Sąd Rejonowy w T. Nieruchomości te są obciążone hipotekami ustanowionymi na rzecz ZUS oraz innych wierzycieli. Z akt sprawy wynika ponadto, że zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia z dnia 2 września 2019 r. spadek po M J nabyli B J, M J i J J, po 1/3 części każdy, z dobrodziejstwem inwentarza. Z kolei z informacji uzyskanych z Urzędu Skarbowego wynika, że spadkobiercy zgłosili nabycie własności rzeczy i praw majątkowych, przy czym wartość rynkowa nabytych składników majątkowych została określona na kwotę [...] zł. Po ponownej analizie zgromadzonego materiału dowodowego ZUS nie znalazł podstaw do zmiany decyzji z dnia 13 sierpnia 2025 r. i utrzymał ją w mocy. Wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. W szczególności nie występuje całkowita nieściągalność, o której mowa w art.28 ust. 2 u.s.u.s., bo nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art.28 ust.3 pkt 1-6 u.s.u.s. Nie została też stwierdzona żadna z okoliczności przewidzianych w § 3 ust.1 rozporządzenia wykonawczego, ponieważ nie wystąpiły straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, a skarżąca dysponuje stałym dochodem, który uzyskuje niezależnie od podnoszonych problemów zdrowotnych i te dochody, łącznie z dochodami innych członków rodziny, zapewniają niezbędne utrzymanie. W skardze do tut. Sądu skarżąca nie zgodziła się z przedmiotową decyzją i wniosła o jej uchylenie, zarzucając nieprawidłowe określenie wysokości należności będących przedmiotem postępowania w sprawie umorzenia. Wskazała, że decyzją z dnia 3 sierpnia 2023 r. ZUS orzekł o solidarnej odpowiedzialności spadkobierców – B. J., M. J. oraz J. J. – za zobowiązania składkowe zmarłego M.J. w kwocie [...] zł za okres od listopada 2011 r. do sierpnia 2019 r. Tymczasem w decyzji odmawiającej umorzenia organ wskazał kwotę zadłużenia w wysokości [...] zł. Zdaniem skarżącej świadczy to o tym, że postępowanie w przedmiocie umorzenia zostało przeprowadzone w odniesieniu do należności innych niż te, które zostały przypisane spadkobiercom w decyzji z 2023 r. Skarżąca podniosła również, że decyzją z dnia 6 sierpnia 2025 r. ZUS utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. W ocenie skarżącej decyzje te nie wskazują jednoznacznie, jakich konkretnie należności dotyczą, co powoduje, że spadkobiercy nie mają pełnej wiedzy co do rzeczywistej wysokości zadłużenia pozostawionego przez spadkodawcę. Kolejny zarzut dotyczył naruszenia zasad odpowiedzialności spadkobierców za długi spadkowe. Skarżąca wskazała, że spadek po zmarłym mężu został przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, co oznacza, że odpowiedzialność spadkobierców ograniczona jest do wartości stanu czynnego spadku. W jej ocenie organ nie uwzględnił tej okoliczności przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności. Skarżąca powołała się także na względy słuszności i zasady współżycia społecznego. Podniosła, że śmierć męża była dla rodziny nagła i niespodziewana, a członkowie rodziny nie mieli wiedzy o sytuacji finansowej prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, ani o ewentualnych zaległościach wobec ZUS. Wskazała, że spadkodawca pozostawił liczne zobowiązania finansowe, których łączna wysokość – według szacunków spadkobierców – sięga kilkuset tysięcy złotych, przy czym nieruchomości wchodzące w skład majątku są obciążone hipotekami. Zdaniem skarżącej zapłata należności dochodzonych przez ZUS prowadziłaby w praktyce do obciążenia spadkobierców długami przekraczającymi wartość odziedziczonego majątku. W uzasadnieniu skargi podkreślono ponadto, że spadkobiercy nie są w stanie uregulować żądanych należności ze względu na swoją sytuację majątkową. W ocenie skarżącej organ rentowy nie wziął pod uwagę szczególnej sytuacji życiowej rodziny po śmierci spadkodawcy oraz faktu, że spadkobiercy nie mieli wpływu na powstanie zadłużenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) - tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu składek po zmarłym M.J. Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy wskazać należy, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 powołanego już wyżej rozporządzenia wykonawczego. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Według § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia też wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z ww. przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie, a następnie po ewentualnym ustaleniu zaistnienia którejkolwiek z przesłanek umorzeniowych, przystępuje - korzystając z przysługującego mu uznania administracyjnego - do oceny zasadności ewentualnego umorzenia dochodzonej zaległości składkowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest przy tym pogląd, iż kontroli sądu nie podlega uznanie samo w sobie, ale kwestia czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2002 r. sygn. akt III SA 830/00). Uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych nie może bowiem oznaczać dowolności działania organu. Zatem organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy, w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w wyżej przywołanych przepisach przesłanki umorzenia, gdyż dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. W ramach postępowania sądowoadministracyjnego badana jest zatem zgodność z prawem procesu stosowania prawa i wydanego w jego wyniku rozstrzygnięcia, zarówno w aspekcie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Obowiązki organu prowadzącego postępowanie dowodowe określają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 k.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. W ocenie Sądu w realiach rozpoznawanej sprawy organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie u.s.u.s. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności. Z ustaleń dokonanych przez organ wynika bowiem, że nie miały miejsca sytuacje opisane w art.28 ust.3 pkt 1-6 u.s.u.s., a skarżąca osiąga stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto). Ponadto prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synami, z których jeden osiąga obecnie dochód z tytułu zatrudnienia. Tym samym w gospodarstwie domowym skarżącej występują stałe źródła dochodu. Jednocześnie ustalono, że skarżąca posiada składniki majątkowe w postaci udziałów w nieruchomościach położonych w miejscowości W., dla których prowadzone są księgi wieczyste przez Sąd Rejonowy w T., a także samochód osobowy marki [...] z 1999 r. Fakt posiadania udziałów w nieruchomościach oznacza, że istnieje majątek, który potencjalnie może stanowić źródło dochodu bądź przedmiot egzekucji. W tych okolicznościach wniosek organu, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności należności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., znajduje oparcie w ustaleniach faktycznych sprawy. Należy przy tym podkreślić, że przesłanki i granice dopuszczalności umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne unormowane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., odnoszące się do tzw. całkowitej nieściągalności należności składkowych, mają charakter wyczerpujący i stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że zachodzi całkowita nieściągalność tych należności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 187/10). W ocenie Sądu, ZUS nie naruszył również przepisów postępowania w aspekcie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust.1 rozporządzenia wykonawczego. W tym zakresie należało ocenić, czy w razie odmowy umorzenia należności powstałoby niebezpieczeństwo wystąpienia zbyt ciężkich skutków dla skarżącej i jej rodziny. Do takich zagrożeń zaliczono w powołanym rozporządzeniu w szczególności pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak również przewlekłą chorobę zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która uniemożliwiałaby uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Jak wspomniano wyżej skarżąca jest wdową i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synami. Jej stałym dochodem jest świadczenie emerytalne, natomiast jeden z synów osiąga obecnie dochód ze stosunku pracy. Złożone przez skarżącą oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym wskazuje, że miesięczne wydatki obejmują w szczególności koszty opłat eksploatacyjnych oraz wydatki związane z leczeniem. Skarżąca wskazała również na zobowiązania finansowe spłacane w ratach, jednakże sam fakt posiadania innych zobowiązań wobec wierzycieli nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Organ dokonał przy tym analizy dochodów gospodarstwa domowego skarżącej w odniesieniu do wskaźnika minimum socjalnego. Z ustaleń tych wynika, że dochody osiągane w gospodarstwie domowym przekraczają poziom minimum socjalnego, co oznacza, że sytuacja materialna skarżącej pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Organ odniósł się również do stanu zdrowia skarżącej. Wskazała ona, że cierpi na dolegliwości zdrowotne, w tym [...]. Okoliczności te nie zostały jednak powiązane z brakiem możliwości uzyskiwania dochodu, tym bardziej że skarżąca pobiera świadczenie emerytalne, które stanowi stałe źródło utrzymania i jest wypłacane niezależnie od jej aktualnego stanu zdrowia. W niniejszej sprawie nie stwierdzono również poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania ustaleń faktycznych poczynionych przez organ oraz wyciągniętych na ich podstawie wniosków, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności. Podkreślić przy tym należy, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia organ nie ma obowiązku udzielenia takiej ulgi. Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej wyłącznie pod względem zgodności z prawem, nie zaś pod kątem słuszności czy celowości rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu, odmowa umorzenia należności w niniejszej sprawie nie ma charakteru dowolnego. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mają charakter publicznoprawny, a ZUS jako dysponent środków publicznych zobowiązany jest do podejmowania działań zmierzających do ich wyegzekwowania. Umorzenie należności składkowych stanowi wyjątek od zasady ich dochodzenia i może mieć miejsce jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jeżeli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania należności, czy to z majątku zobowiązanego, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to odmowa ich umorzenia nie może być uznana za dowolną, a umorzenie należności byłoby przedwczesne (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 1818/19). Reasumując skarżąca nie wykazała, że sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia jej spłatę zaległych należności wobec ZUS. Nie każde kłopoty finansowe mogą stanowić podstawę do umorzenia należności z tytułu składek. Z uwagi na powyższe, natychmiastowe umorzenie należności z tytułu składek naruszałaby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Trzeba przy tym podkreślić, że zobowiązania wobec innych wierzycieli, a które - jak twierdzi skarżąca - są regulowane w ratach, nie mają charakteru uprzywilejowanego wobec należności składkowych. Podniesione zaś przez skarżącą okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. W kontekście powyższego nie można zarzucić organowi, że ustalił stan faktyczny w sposób dowolny oraz w oparciu o okoliczności, które nie wynikały ze zgromadzonego materiału dowodowego. Ustalenia poczynione przez organ mają bowiem oparcie z zgromadzonym materiale dowodowym. ZUS wziął też pod uwagę fakt, że rodzina skarżącej nie korzysta z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, co prowadzi do wniosku, że niezbędne potrzeby życiowe rodziny są zaspokojone bez konieczności zwracania się do instytucji socjalnych. Należy podkreślić, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków egzekwowania należności w okresie możliwości ich dochodzenia. Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi dotyczącego rozbieżności pomiędzy wysokością zadłużenia określoną w decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania spadkodawcy, a kwotą należności wskazaną w decyzji odmawiającej umorzenia, Sąd wskazuje, że zarzut ten nie może prowadzić do uwzględnienia skargi. Wprawdzie organ dokonał błędnego rozdzielenia w rozstrzygnięciu o odmowie umorzenia należności – w odniesieniu do należności umarzanych na podstawie różnych podstaw prawnych, co może sugerować, że ogólna kwota należności składkowych stanowi sumę należności wymienionych w pkt 1 i 2 decyzji, podczas gdy w istocie organ powinien w uzasadnieniu wyjaśnić, że nie wszystkie rodzaje składek podlegają umorzeniu na podstawie przepisów art.28 ust.3a i § 3 rozporządzenia wykonawczego – stąd ta odmowa umorzenia w dwóch punktach, lecz w okolicznościach niniejszej sprawy uchybienie to nie miało wpływu na rozstrzygnięcie. Należy bowiem zauważyć, że przedmiotem zaskarżonej decyzji nie było ustalenie wysokości należnych składek, a źródłem zobowiązania skarżącej jest decyzja ZUS nr 53/2023 z 3 sierpnia 2023r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania jej zmarłego męża, w której określono, że jest to odpowiedzialność solidarna jej i jej synów, obejmująca kwotę [...] zł, za wskazany w decyzji okres. Jest to zatem maksymalna kwota należności głównej (bez odsetek za zwłokę). Niezależnie od powyższego należy wskazać, że skarżąca nabyła spadek po mężu z dobrodziejstwem inwentarza, co oznacza, że jej odpowiedzialność za zobowiązania spadkodawcy ograniczona jest do wartości stanu czynnego spadku. Tym samym ewentualna różnica pomiędzy wysokością zadłużenia przeniesionego po spadkodawcy, a zakresem odpowiedzialności spadkobierców wynika z konstrukcji odpowiedzialności spadkobierców przewidzianej w przepisach prawa spadkowego. Okoliczność ta będzie miała znaczenie w przypadku ewentualnego przymusowego egzekwowania należności w postępowaniu egzekucyjnym, natomiast pozostaje irrelewantna z punktu widzenia kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Przedmiotem kontroli Sądu jest bowiem decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek, a zakres tej kontroli sprowadza się do oceny, czy organ prawidłowo zbadał przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 1–3a u.s.u.s. i rozporządzeniu wykonawczym. Ewentualne wątpliwości dotyczące dokładnej wysokości zadłużenia nie wpływają na ocenę istnienia bądź braku tych przesłanek. W ocenie Sądu organ prawidłowo zgromadził i poddał ocenie materiał dowodowy w sprawie. Postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 77 § 1 k.p.a., a dokonana przez organ ocena dowodów mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a. Organ wyjaśnił również stronie przesłanki, którymi kierował się przy wydaniu decyzji, realizując obowiązek wynikający z art. 11 k.p.a. W tych okolicznościach Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Końcowo należy wskazać, że wniosek o umorzenie należności z tytułu składek może być ponawiany, w przypadku zmiany sytuacji majątkowej lub osobistej zobowiązanej, a ponadto zobowiązana może ubiegać się o zastosowanie innych ulg w spłacie należności, w szczególności o rozłożenie zaległości na raty. Wobec powyższego orzeczono w myśl art. 151 P.p.s.a. o oddaleniu skargi.