I SA/Rz 588/21
WyrokWSA w Rzeszowie2021-11-16
Skład orzekający: Grzegorz Panek, Małgorzata Niedobylska, Piotr Popek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ rentowy, odmawiając zwolnienia z opłacania składek za maj 2020 r. z powodu niezłożenia deklaracji rozliczeniowej w terminie, naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności obowiązek informacyjny wobec strony?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organ rentowy naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w tym art. 9, 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a., poprzez brak należytego informowania strony o brakach formalnych wniosku i możliwościach ich uzupełnienia przed upływem terminu. Brak ten mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego zaskarżona decyzja została uchylona. W ponownym postępowaniu organ powinien pominąć brak złożenia dokumentów w terminie lub rozważyć przywrócenie terminu na podstawie późniejszych przepisów ustawy COVID-19.Stan faktyczny
Skarżący złożył wniosek o zwolnienie z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Organ odmówił zwolnienia za maj 2020 r., wskazując na niezłożenie deklaracji rozliczeniowej w terminie do 30 czerwca 2020 r. Skarżący argumentował, że opóźnienie wynikało z winy biura rachunkowego i jego sytuacja nie uległa poprawie. ZUS utrzymał decyzję w mocy, podkreślając wymóg terminowego złożenia deklaracji. Skarżący wniósł skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów materialnych i proceduralnych.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Piotr Popek, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2021 r. sprawy ze skargi W.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] odmawiającą W. S. (dalej: zobowiązany/skarżący/wnioskodawca) prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za maj 2020 r.
Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynikało, że w dniu 15 kwietnia 2020 r. wpłynął do ZUS wniosek płatnika o zwolnienie go z obowiązku opłacania ww. składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Zaznaczono w nim, że prowadzi działalność gospodarczą oznaczoną kodem PKD 56.10.
Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. ZUS, powołując się na przepisy art. 31zo ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.; dalej zwana jako: "ustawa COVID-19"), uznał że wnioskodawca nie przesłał w wymaganym terminie deklaracji rozliczeniowych za maj 2020, a powinien był tego dokonać do dnia 30 czerwca 2020 r. i nie był z tego obowiązku zwolniony.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany podniósł, że w złożonym dnia 5 kwietnia 2020 r. wniosku o zwolnienie z opłacania składek domagał się zwolnienia ze składek za miesiące marzec, kwiecień i maja 2020 r.
Podkreślił, że za miesiące marzec i kwiecień otrzymał decyzje pozytywną, natomiast za maj odmówiono mu zwolnienia chociaż jego sytuacja nie uległa poprawie. Podniósł, że powodem odmowy było opóźnienie w złożeniu deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r, która została złożona dopiero 5 lipca 2020 r. Wyjaśnił, że opóźnienie nie wynikało z jego winy lecz z przeoczenia pracownika biura rachunkowego, który w jego imieniu sporządza i wysyła dokumenty rozliczeniowe.
Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] września 2020 r. ZUS podtrzymał dotychczas wyrażone stanowisko.
W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że warunkiem zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek było przesłanie dokumentów rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.
ZUS wskazał, że analiza zapisów na koncie wnioskodawcy wskazała, że dokumenty rozliczeniowe za miesiąc maj zostały złożone dopiero dnia 5 lipca 2020 r., a następnie skorygowane w dniu 11 lipca 2020 r. Ponieważ dokumenty te nie zostały złożone w terminie tj. do dnia 30 czerwca 2020 r., wniosek nie mógł zostać uwzględniony.
Wnioskodawca nie zgodził się z ww. decyzją ZUS z dnia [...] września 2020 r. i wniósł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
I. prawa materialnego a to:
a) art. 31 zq ustawy COVID-19, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że:
- dokumenty rozliczeniowe za miesiąc maj 2020 r. zostały złożone po terminie co spowodowało niewłaściwe zastosowanie przepisu i wydanie niesłusznego rozstrzygnięcia, podczas gdy dokumenty rozliczeniowe zostały złożone w przypisanym terminie.
II. przepisów postępowania mających istotnych wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256), dalej: k.p.a., w związku z art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organ wyczerpującego zbadania i rozpatrzenia materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w szczególności faktycznie dokonanych przez skarżącego działań, jak również zaniechanie gromadzenia dowodów z urzędu i poszukiwania dalszych dowodów z urzędu bądź przeprowadzenia czynności administracyjnych, co w konsekwencji skutkowało przyjęciem odmawiającego prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres maj 2020 r.
- art. 8 k.p.a., poprzez wydanie zaskarżonej decyzji w sposób niebudzący zaufania do organu polegającego na uznaniu, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres maj 2020 r.
W ocenie wnioskodawcy powyższe uchybienia doprowadziły do błędu w ustaleniach faktycznych polegające na błędnym przyjęciu, że nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za maj 2020 r. ponieważ nie złożył deklaracji z zachowaniem wymaganego terminu w sytuacji, gdy płatnik nie może ponosić negatywnych konsekwencji za uchybienie spowodowane przez biuro rachunkowe.
W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uwzględnienie skargi i stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzającej jej decyzji tego organu z dnia 24 lipca 2020 r. i orzeczenie co do meritum sprawy tj. zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za maj 2020 r., ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Zakładu oraz poprzedzającej jej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania a także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).
Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, który mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy COVID-19.
W przepisach art. 31zo i następnych ustawy przewidziano zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, podmiotów zatrudniających nie więcej niż 10 osób.
Zgodnie z art. 31zo ust. 1 w/w ustawy na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek
1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,
2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,
3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.
- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.
Zgodnie z art. 31 zq ust. 3 i 7 ustawy COVID-19 (w brzmieniu na dzień wydania decyzji):
- warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3);
- odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo, następuje w drodze decyzji.
Zgodnie z art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID-19 od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz p.p.s.a. jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa.
Organ rozpoznał wniosek skarżącego z dnia 15 kwietnia 2020 r. Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. odmówił zwolnienia z opłacania składek za maj 2020 r. Za ten bowiem miesiąc skarżący nie złożył we wskazanym w ustawie terminie, tj. do 30 czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych. Organ wskazał, że skarżący nie był zwolniony z obowiązku składania tych dokumentów. Decyzją z dnia [...] września 2020 r. - na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - organ utrzymał swoją decyzję w mocy.
Skarżący podał, że złożył brakujące dokumenty za maj 2020 r. dopiero 5 lipca 2020 r. Wyjaśnił, że przekroczenie terminu wynikało z trudnej sytuacji związanej z pandemią. W okresie tym skarżący zaniechał wszelkiej aktywności związanej ze swoją działalnością gospodarczą, a dokumenty mały być złożone do ZUS przez obsługujące go biuro rachunkowe.
Analizując dokumenty znajdujące w aktach organu i sądowych sąd zwrócił uwagę na naruszenie przez organ licznych przepisów proceduralnych.
Wyjaśnić należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej "k.p.a."), stanowiące m. in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).
Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego artykułu. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 1994 r., sygn. akt III ARN 2/94, OSNAPiUS 1994, nr 1, poz. 2 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 1997 r., sygn. akt III RN 94/96, OSNAPiUS 1997, nr 19, poz. 366).
W przedmiotowej sprawie prowadzonej z wniosku z dnia 15 kwietnia 2020 r. skarżący na żadnym jej etapie nie otrzymał od organu informacji o braku przesłania wypełnionych w terminie dokumentów za maj 2020 r. W sytuacji w jakiej znalazł się skarżący, tj. złożenie wniosku o zwolnienie z opłacania składek za marzec - maj 2020 r. w terminie, trudny okres związany z pandemią, mógł przez zwykłe zapomnienie nie złożyć dokumentów za maj 2020 r. w terminie do dnia 30 czerwca 2020r. Trudności związane z realizacją obowiązków organu wynikające ze specyfiki okresu pandemii (duża ilość spraw, ograniczenie funkcjonowania urzędów, stres związany z sytuacją) nie mogą usprawiedliwiać zaniechań organu, obciążając ich skutkami jedynie skarżącego, który prawidłowo wysłał dokumenty za marzec, kwiecień a za maj 2020 r. - z opóźnieniem.
Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Wskazać bowiem należy, że w następstwie złożenia przez skarżącego wniosku z dnia 21 kwietnia 2020 r., doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się wyrażoną w art. 9 k.p.a. zasadą organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów - zdaniem organu - brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Z akt sprawy wynika, że organ nie wyjaśnił stronie - przed 30 czerwca 2020 r., że warunkiem pozytywnego załatwienia jego wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracji), ograniczył się tylko do wydania decyzji odmownej.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (vide: wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (vide: teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).
Należy dodać, że art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.
Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a.). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.
W świetle art. 15zzzzzn pkt 1 ustawy COVID-19 obowiązującego od dnia 18 kwietnia 2020 r., w okresie stanu epidemii, w szczególności, gdy urząd administracji obsługujący organ administracji publicznej wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów, organ administracji publicznej może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. także w przypadku, gdy wszystkie strony zrzekły się swego prawa.
Jak wynika z danych powszechnie dostępnych - strona internetowa ZUS (www.zus.pl), ZUS od dnia 4 maja 2020 r. przywrócił standardową obsługę klientów w placówkach ZUS, zachęcając jedynie do załatwiania spraw w ZUS "bez wychodzenia z domu", przez elektroniczny portal Platformy Usług Elektronicznych.
Zatem organ powinien był realizować w sprawie, od dnia 4 maja 2020 r., uregulowaną w przywołanym wyżej art. 10 k.p.a., zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania w sprawie.
W ocenie Sądu, w sprawie doszło także do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19).
Z akt badanej sprawy nie wynika bowiem, aby przed wydaniem decyzji odmownej z dnia [...] lipca 2020 r. organ umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; nie wyjaśnił również stronie przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować - i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącego.
Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., wówczas skarżący miałby szansę przed upływem ustawowego terminu wyjaśnić zaistniałą sytuację i - w razie konieczności - przedstawić wymaganą dokumentację. Organ powinien był o to zadbać. Zwłaszcza, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 12 § 1 k.p.a., organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.
Zauważyć przy tym należy, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 i wytycznych płynących z art. 79a § 1 k.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 k.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Tymczasem takiej adnotacji w aktach brak.
Uznać zatem trzeba, że naruszenie art. 9, 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z uwagi na powyższe, stwierdzając, że naruszenia wskazanych powyższej przepisów k.p.a. miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
Rozpoznając ponownie sprawę, w związku z naruszeniem przepisów art. 9, 10 a i 79 a k.p.a. organ mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania, pominie brak wpływu dokumentów do ZUS za maj 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Ewentualnie biorąc pod uwagę obowiązujący od dnia 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust., 2 ustawy COVID-19 organ zawiadomi skarżącego o uchybieniu terminu do dokonania przez stronę czynności kształtującej jej prawo (złożenie wymaganych dokumentów), wyznaczając termin do przywrócenia terminu do ich złożenia. Przepis ten bowiem wprost uwzględnia sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. I choć wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia (i po wydaniu zaskarżonej decyzji) to obejmuje zdarzenia, które miały "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został ogłoszony od dnia 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r., poz. 491).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło