I SA/Rz 589/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek Sędzia WSA Grzegorz Panek / spr. / Asesor WSA Jacek Boratyn po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 listopada 2017 r. sprawy ze skargi J. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę. Przedmiotem skargi J. G. jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, które wydano w następujących okolicznościach: W dniu 13 października 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w R. Inspektorat w P. skierował do J. G. upomnienie, wzywając do uregulowania należności w kwocie 5098,68 zł i kosztów upomnienia w kwocie 68 zł w terminie 7 dni, pod rygorem wystąpienia na drogę postępowania egzekucyjnego. W dniu 16 grudnia 2016 r. doręczono J. G. tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 28 listopada 2016 r. obejmujący ww. należności. W związku z wniesionymi zarzutami postanowieniem z dnia 23 grudnia 2016 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał je za uzasadnione, a to w związku z błędnie określonym w tytule nazwiskiem zobowiązanego, w którym podano G., zamiast G., podczas gdy tytuł doręczono J. G. Wobec tego postanowieniem z dnia 17 stycznia 2017 r. organ ten umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko J. G. na podstawie ww. tytułu wykonawczego. W dniu 28 lutego 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w R. Inspektorat w P. wystawił tytuł wykonawczy nr [...], który doręczono J. G. w dniu 20 marca 2017 r. Tenże w dniu 21 marca 2017 r. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej podnosząc, że w tytule wykonawczym ponownie wymieniono inną osobę, ponieważ on nosi nazwisko G., podczas gdy w tytule podano G., zaś nieudolne próby przeróbki jego nazwiska spowodować mogą konsekwencje prawne określone w art. 271 Kodeksu karnego. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego może być bowiem tylko decyzja z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...]. Zachodzi zatem błąd co do osoby zobowiązanego. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...], Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił uwzględnienia zgłoszonego zarzutu. Podał, że nazwisko zobowiązanego zostało w tytule wykonawczym wpisane prawidłowo, zaś decyzja Zakładu z dnia [...] stycznia 2015 r. jest prawomocna, ponieważ Sąd Okręgowy w R. oddalił odwołanie wyrokiem z dnia 16 lipca 2015 r., a Sąd Apelacyjny w R. apelację wyrokiem z dnia 13 lipca 2016 r. W zażaleniu J. G. ponownie zarzucił, że w tytule wykonawczym nie wymieniono jego nazwiska, tylko ktoś odręcznie dopisał w nim długopisem "kropki", dokonując oszustwa. Decyzja Zakładu z dnia [...] stycznia 2015 r. dotyczyła osoby o nazwisku G., zaś on nazywa się G. Doręczony mu tytuł wykonawczy nie pokrywa się więc z decyzją. Poprzednio z tego samego powodu postępowanie umorzono, na dowód czego przedłożył kopie obu tytułów i decyzji. Opisanym na wstępie postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Organ odwoławczy podał, że składający zażalenie zarzut egzekucyjny oparł na przepisie art. 34 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201) dalej określanej skrótem: "u.p.e.a.", tj. błędu co do osoby zobowiązanego. Organ egzekucyjny, którym jest Dyrektor Oddziału ZUS, będący jednocześnie organem wierzyciela, tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zarzut ten uznał za niezasadny wskazując, że nazwisko zobowiązanego zostało w tytule wykonawczym wpisane prawidłowo, a decyzja zobowiązująca do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wydana przez Zakład jest prawomocna. W myśl zaś art. 34 u.p.e.a. stanowisko wierzyciela, w przypadku gdy zarzuty są oparte na przesłankach określonych w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, jest wiążące dla organu egzekucyjnego, a tym samym dla organu odwoławczego sprawującego nadzór nad egzekucją administracyjną. Wobec stanowiska wierzyciela Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie ma więc podstaw prawnych do merytorycznego orzekania o zarzucie błędu co do osoby zobowiązanego. Podniesiony przez żalącego się zarzut został oceniony prawidłowo. To, że na tytule "ktoś odręcznie dopisał długopisem kropki" w nazwisku zobowiązanego nie powoduje, że tytuł wykonawczy jest wadliwy. Istotnie, nazwisko G. z "dopisanymi długopisem kropkami" znajduje się na dwóch egzemplarzach tytułu wykonawczego, tj. tytule wykonawczym znajdującym się w aktach egzekucyjnych i na egzemplarzu dołączonym do zażalenia, jednak przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zabraniają "odręcznego" wypełniania tytułu wykonawczego. Organ odwoławczy nie mógł oceniać na tym etapie postępowania prawidłowości wystawienia tytułu wykonawczego nr [...] oraz decyzji Zakładu z dnia [...] stycznia 2015 r. Końcowo organ zauważył, że poza nazwiskiem tytuł wykonawczy zawiera także inne dane zobowiązanego, jak numer PESEL oraz jego adres. W skardze J. G. ponowił zarzuty i zastrzeżenia co do prawidłowości wystawionego tytułu wykonawczego i błędu co do osoby zobowiązanego, domagając się uchylenia, stwierdzenia nieważności albo zmiany postanowień jako wydanych bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Uznał, że "odręczne przerobienie" jego nazwiska na tytule wykonawczym powinno być uznane za niedopuszczalne, zaś egzekwowany obowiązek powinien być określony zgodnie z treścią decyzji Zakładu z dnia 23 stycznia 2015 r. Tytuł wykonawczy został błędnie wypełniony, ponieważ nazwiska wymienione w decyzji i w tytule nie są tożsame. Podkreślił, że skoro poprzednio tożsamy błąd i zarzut skutkowały umorzeniem postępowania, konsekwentnie powinno to mieć miejsce także obecnie. Zarzucił też, że w niniejszym postępowaniu nie dopełniono wymogu art. 34 § 2 u.p.e.a., ponieważ brak jest ostatecznego stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Zasłanianie się w tej sytuacji art. 83c ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest niedopuszczalne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Podkreślił, że z art. 83c ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jednoznacznie wynika, że na postanowienie Zakładu w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a kontrolowane postanowienia okazały się zgodne z prawem. Z uwagi na stawiane przez skarżącego zarzuty oraz zgłoszone żądania wskazać należy, że Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) określanej dalej skrótem "p.p.s.a.". Zgodnie z nim, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi może nastąpić w przypadkach określonych w art. 145 w zw. z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia zaskarżonego postanowienia wydanego w toku postępowania egzekucyjnego lub stwierdzenia jego nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte jest naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności postanowienia wymienione w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Okoliczności takich w kontrolowanej sprawie jednak nie stwierdzono. Zaskarżone postanowienia wydane zostały w toku postępowania egzekucyjnego dotyczącego obowiązku określonego w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. Inspektoratu w P. z dnia [...] stycznia 2015 r. Okoliczność ta jest niesporna. Powołuje się na nią sam skarżący. W oparciu o nią wierzyciel, którym jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w P., wystawił w dniu [...] lutego 2017 r. tytuł wykonawczy nr [...], który doręczono J. G. w dniu 20 marca 2017 r. Tenże wniósł zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oparty na art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a., tj. błędu co do osoby zobowiązanego podnosząc, że w doręczonym mu tytule wykonawczym wymieniono inną osobę. On nosi bowiem nazwisko G., podczas gdy w tytule podano G. i odręcznie "dopisano kropki", co może nosić znamiona przestępstwa. Podstawą wystawienia tytułu powinna być zaś decyzja Zakładu z dnia [...] stycznia 2015 r. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił uwzględnienia zgłoszonego zarzutu podając, że nazwisko zobowiązanego zostało w tytule wpisane prawidłowo. Stanowisko to zostało podtrzymane przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Odmienne zapatrywanie w tej kwestii prezentuje skarżący. Uważa, że tytuł wykonawczy skierowano do niewłaściwej osoby, a jego nazwisko zostało w nim przerobione poprzez odręczne dopisanie "kropek", czyli umlautu nad literą "o". Ponadto postanowienia organów egzekucyjnych zostały wydane bez ostatecznego zajęcia przez wierzyciela stanowiska w sprawie zarzutów. Analiza akt sprawy przez pryzmat stawianych zarzutów wykazała prawidłowość, tj. zgodność z prawem (legalność) zaskarżonych postanowień organów egzekucyjnych. Nie ulega wątpliwości, że decyzja Zakładu z dnia [...] stycznia 2015 r. skierowana została do J. G. i była ona - z jego zresztą inicjatywy, poddana kontroli sądów powszechnych, które najpierw oddaliły odwołanie, a później apelację; sentencja wyroków obu sądów, których treść zgromadzono w aktach, nie pozostawia wątpliwości co do tożsamości strony wnoszącej ww. środki prawne oraz przedmiotu odwołania. Decyzja ta stała się zatem ostateczna i prawomocna, mogła stanowić – jako tytuł egzekucyjny, podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Przed jego wystawieniem Zakład skierował do zobowiązanego J. G. upomnienie, po czym wystawił i doręczył mu tytuł wykonawczy nr [...]. Dokument ten został prawidłowo wypełniony, w tym w zakresie dotyczącym podniesionego zarzutu. Pomiędzy decyzją a tytułem wykonawczym zachodzi zgodność. Rację ma Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazując, że przepisy u.p.e.a. nie określają sposobu wypełniania tytułu wykonawczego. Technika wypełnienia jest zatem pozostawiona organowi wypełniającemu formularz i nie jest wykluczona możliwość stosowania metody mieszanej, tj. w części pismem drukowanym, w części odręcznym. Nie jest w sprawie sporne, że rzeczywiście umlaut w nazwisku skarżącego nad literą "o" został wpisany odręcznie, a pozostałe dane były nadrukowane (poza pieczątkami i podpisami). Nie świadczy to jednak o wadliwości tytułu wykonawczego, a tym bardziej o zasadności zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że podstawę wystawienia tytułu stanowiła prawomocna decyzja Zakładu z dnia [...] stycznia 2015 r., na którą powołuje się sam skarżący, skierowana właśnie do niego, która poddana była kontroli sądów powszechnych. Ponadto, poza imieniem i nazwiskiem tytuł wykonawczy zawiera także inne dane identyfikujące zobowiązanego ponad wszelką wątpliwość, a to jego numer PESEL i adres zamieszkania. Nie może być zatem mowy o błędzie co do osoby zobowiązanego. Ten bowiem zachodzi wtedy, gdy egzekucja jest prowadzona przeciwko osobie innej aniżeli zobowiązany, tj. przeciwko podmiotowi nie będącemu adresatem egzekwowanego obowiązku. Decyzja Zakładu z dnia [...] stycznia 2015 r. nie pozostawia zaś wątpliwości, że zobowiązanym jest J. G. Od strony formalnoprawnej tytuł wykonawczy został więc wypełniony prawidłowo. Zresztą, w przekonaniu Sądu, także poprzedni tytuł wykonawczy nie zawierał błędnego wskazania zobowiązanego, lecz co najwyżej popełnioną omyłkę pisarską w jego nazwisku, którą można było rektyfikować w trybie określonym w art. 113 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art.18 u.p.e.a. Sam zaś skarżący swoje zarzuty opiera tylko na opisanym wyżej błędzie literowym, który nie miał - biorąc pod uwagę łącznie także inne identyfikujące go dane zawarte w tytule, istotnego wpływu na moc i formalną poprawność tytułu. Jeżeli chodzi natomiast o kwestię rozpoznania zarzutu przez organ egzekucyjny bez uzyskania ostatecznego stanowiska wierzyciela Sąd w całości uznał przedstawioną przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej argumentację za prawidłową. Jest ona zgodna ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych. Podstawą wszczęcia egzekucji administracyjnej jest wniosek wierzyciela i wystawiony przez niego tytułu wykonawczy. Jeżeli jednak wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego (art. 26 § 1 i 4 u.p.e.a.). Tytuł taki powinien zawierać dane określone w art. 27 § 1 u.p.e.a., w tym - jak wynika z punktu 2 i 3, wskazanie imienia i nazwiska zobowiązanego, jego adresu, numeru identyfikacji podatkowej lub numeru PESEL, treść podlegającego egzekucji obowiązku oraz pouczenie o prawie zgłoszenia zarzutów. Art. 34 § 1 u.p.e.a. stanowi z kolei, że zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. W przypadku egzekucji należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. a-f i pkt 9, stanowiska wierzyciela nie wymaga się. Z kolei z art. 17 § 1 u.p.e.a. wynika, że co do zasady rozstrzygnięcia i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia, na które służy zażalenie, jeżeli przepisy u.p.e.a. lub Kodeksu postępowania administracyjnego tak stanowią. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. Przepis art. 34 § 2 u.p.e.a. przewiduje, że zażalenie przysługuje na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela. Biorąc jednak pod uwagę, że kontrolowana sprawa dotyczy nienależnie pobranych świadczeń wypłaconych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, objętych decyzją Zakładu z dnia [...] stycznia 2015 r., oceny prawidłowości działania organów egzekucyjnych nie sposób dokonać bez uwzględnienia przepisów szczególnych zawartych w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778). Zgodnie zaś z art. 83c ust. 1 i 2 tej ustawy, dla postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez kierownika terenowej jednostki organizacyjnej Zakładu działającego jako organ egzekucyjny na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organem odwoławczym jest dyrektor izby administracji skarbowej. Od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje. Oznacza to, że art. 83c § 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest przepisem szczególnym wobec art. 34 § 2 u.p.e.a. Biorąc pod uwagę, że w roli wierzyciela występuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a organem egzekucyjnym jest Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w pełni zasadnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zwrócił uwagę na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r. sygn. I FPS 4/06, przenosząc stanowisko w niej wyrażone na grunt rozpoznawanej sprawy. W okolicznościach niniejszej sprawy całkowicie bezprzedmiotowe byłoby bowiem, aby w istocie rzeczy ten sam podmiot, raz występujący w roli jednostki organizacyjnej, drugi jako organ wykonawczy takiej jednostki, najpierw zajmował stanowisko co do zgłoszonego zarzutu jako wierzyciel a następie oceniał go jako organ egzekucyjny. Kwestiami tymi zasadnie zajęto się więc w jednym postanowieniu organu egzekucyjnego z dnia 4 kwietnia 2017 r. W pełni uzasadnione było także powołanie się na dorobek judykatury, w tym wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2015 r. sygn. II FSK 1522/13 (oraz powołane w nim orzecznictwo, w szczególności wyrok tego Sądu z dnia 30 września 2010 r. sygn. II FSK 795/09; wszystkie orzeczenia opublikowane na stronie internetowej "http://orzeczenia.nsa.gov.pl"), w którym podnosi się, że stanowisko wierzyciela, którym jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jest wiążące dla dyrektora izby skarbowej (obecnie dyrektora izby administracji skarbowej) jako organu nadzoru będącego jednocześnie organem odwoławczym. Tak więc, rozpoznanie zgłoszonego przez skarżącego zarzutu egzekucyjnego nie wymagało wydania przez Zakład odrębnego postanowienia, w którym przedstawiono by stanowisko wierzyciela. Z podanych względów skargę oceniono jako niezasadną i podlegającą oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.