I SA/Rz 621/08

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Surmacz po rozpoznaniu w dniu 6 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg J. U. na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) czerwca 2008 r. nr (...) nr (...) nr (...) nr (...) w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w związku z wnioskiem o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 29 stycznia 2009r. – I SA/Rz 621/08 - postanawia – oddalić wniosek I SA/Rz 621/08 UZASADNIENIE 1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, wyrokiem z dnia 29 stycznia 2009r. sygn. akt I SA/Rz 621/08, oddalił skargi wniesione przez J. U. na postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, 2. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2009r. sygn. akt I SA/Rz 621/08 Sąd odrzucił wniesioną od wyżej opisanego wyroku skargę kasacyjną albowiem skarga kasacyjna podlegała opłacie stałej, która nie została uiszczona w terminie przewidzianym do jej wniesienia, a skargę kasacyjną sporządził i wniósł pełnomocnik skarżących – adwokat (art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.)). Odpis postanowienia w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej został doręczony pełnomocnikowi skarżącej – adwokatowi - w dniu 27 kwietnia 2009r. 3. Pismem z dnia 30 kwietnia 2009r. skarżąca (pismo zostało podpisane przez skarżącą i jej pełnomocnika – adwokata) wniosła o przywrócenie terminu do opłacenia i złożenia skargi kasacyjnej, a jednocześnie o zwolnienie skarżącej od obowiązku uiszczenia opłaty od złożonej skargi kasacyjnej. Motywując wniosek o przywrócenie terminu skarżąca podała, że skarga kasacyjna nie została opłacona, gdyż jej pełnomocnik zlecił dokonanie opłaty mężowi skarżącej, który uzyskał telefonicznie informację w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie, że Sąd wezwie do uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej. Mąż skarżącej informację tę przekazał jej pełnomocnikowi – adwokatowi, który ponownie potwierdził ją telefonicznie w Sądzie. Skarżąca podkreśliła, że nie może zatem ponosić odpowiedzialności i konsekwencji za wprowadzenie jej męża i jej pełnomocnika w błąd przez Sąd, jak również za niedopatrzenie jej pełnomocników. Sytuacja taka ogranicza uprawnienia skarżącej do dochodzenia jej praw przed Sądem i możliwość zweryfikowania opisanego wyżej wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zauważyła, że wniosek o przywrócenie terminu złożony został w ustawowym terminie, bowiem wiedzę o powyższych okolicznościach skarżąca powzięła w dniu doręczenia pełnomocnikowi postanowienia o odrzucenia skargi kasacyjnej. Do pisma tego dołączono oświadczenie W. U. z daty 30 kwietnia 2009r., którego treść potwierdza okoliczności przytoczone w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu. Dołączono również skargę kasacyjną od wyroku z dnia 29 stycznia 2009r. 4. Pismem z 30 kwietnia 2009r. wniesiono zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 21 kwietnia 2009r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej, przy czym w zażaleniu zawarto jednocześnie wniosek o zwolnienie skarżącej od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej oraz ponownie podkreślono, że wniosek obejmuje również opłatę od skargi kasacyjnej. 5. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z uwagi na tok postępowania w sprawie w pierwszym rzędzie obowiązkiem Sądu było odniesienie się do wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu, albowiem gdyby wniosek ten został uwzględniony, to mając na uwadze, że postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej nie powoduje stanu res iudicate, powodowałoby, że potencjalnie ustałaby przeszkoda do kontynuowania postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej. Jednocześnie Sąd miał na uwadze, że z mocy art. 87 § 4 p.p.s.a., równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Skarżąca nie wniosła stosownej opłaty od złożonej skargi kasacyjnej, z tym że jednocześnie złożyła wniosek o zwolnienie jej od opłaty od skargi kasacyjnej. Dodać należy, że wniosek o zwolnienie od opłat sądowych na tym etapie był aktualny wyłącznie co do wpisu od skargi kasacyjnej (wniosek z dnia 30 kwietnia 2009r. – karta 68 i zażalenie – karta 75), gdyż zażalenie ostatnio wspomniane wolne jest od wpisu na podstawie art. 220 § 4 p.p.s.a, gdyż skarga kasacyjna została odrzucona na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że wniosek o przywrócenie terminu bez równoczesnego dokonania czynności procesowej, o przywrócenie terminu do dokonania której strona wnosi – jest brakiem formalnym obligującym Sąd (zarządzenie przewodniczącego) do wezwania stron o uzupełnienie tego braku (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 10 października 2005r. – II FZ 582/2005 i z dnia 13 maja 2005r. I OZ 437/2005). W przedmiotowej sprawie Sąd z uwagi na fakt, że skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej – nie mógł wezwać strony o uzupełnienie braku formalnego wniosku, a w pierwszej kolejności przystąpił do rozpoznania wniosku o zwolnienie skarżącej od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej (wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Gdyby bowiem wniosek ten został uwzględniony i skarżąca zostałaby zwolniona od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, to wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej nie byłby dotknięty brakiem formalnym, natomiast w przypadku prawomocnego nieuwzględnienia wniosku o zwolnienie skarżącej od obowiązku uiszczenia wpisu – wniosek o przywrócenie terminu posiadałby brak formalny i wówczas sąd byłby zobligowany do wezwania skarżącej o uzupełnienie tego braku. 6. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w zakresie jak to wyżej opisano – co do kolejności rozpoznawania środków prawnych złożonych przez skarżącą (postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2009r. – I FZ 435/09 oddalające zażalenie skarżącej na postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 2 września 2009r. – I SA/Rz 621/08 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym) i wskazał, że zważywszy na tok postępowania w sprawie uzasadnione byłoby bowiem rozpoznanie w pierwszej kolejności wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu (który w przypadku niniejszym uznać należałoby za tożsamy z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, jako że jest to alternatywna wobec uiszczenia wpisu czynność procesowa, mogąca być przez stronę dokonana w identycznie zakreślonym terminie, a strona właśnie o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej się ubiega) i ewentualnie wyczerpanie toku instancji w tym zakresie, po czym prawomocne rozstrzygnięcie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej (jako że podstawą odrzucenia tejże skargi było nieuiszczenie w terminie wpisu). Dopiero rozpoznanie powyższych kwestii determinuje bowiem rzeczywistą potrzebę (bądź jej brak) zajęcia się wnioskiem o przyznanie prawa pomocy - podkreślenia wymaga bowiem, że wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczy wpisu od skargi kasacyjnej i od zażalenia (zob. pismo strony z dnia 7 czerwca 2009 r., k. 93) - przy czym zażalenie wolne jest od wpisu na podstawie art. 220 § 4 P.p.s.a., jako że skarga kasacyjna została odrzucona w oparciu o art. 220 § 3 tej ustawy. Zatem rozstrzygnięcie złożonego przez stronę wniosku pozostaje bez znaczenia na obecnym etapie postępowania, bowiem z całą mocą stwierdzić trzeba, iż dopóki nie zostanie przywrócony termin (zgodnie z wnioskiem strony z dnia 30 kwietnia 2009 r., k. 68), bądź nie zostanie uwzględnione zażalenie na odrzucenie skargi kasacyjnej (k. 75), brak jest podstaw do twierdzenia, że na stronie ciąży obowiązek uiszczenia wpisu od odrzuconej skargi kasacyjnej. Skutek rozstrzygnięcia w tym momencie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do tego, że w przypadku gdyby (w wyniku uwzględnienia bądź to wniosku o przywrócenie terminu bądź zażalenia) reaktywował się obowiązek uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, stronie nie będzie przysługiwał już wniosek o przyznanie prawa pomocy w tymże zakresie (wyjąwszy sytuację, o której mowa w art. 165 P.p.s.a.), bowiem uprawnienie to zostało już skonsumowane i w przedmiocie tym zapadło prawomocne orzeczenie. W konsekwencji stwierdzić należy, że oddalenie na obecnym etapie postępowania zażalenia strony na odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej nie może skutkować wezwaniem strony (jej pełnomocnika) do uiszczenia tegoż wpisu. 7. Przystępując do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej należy wskazać, że pełnomocnik skarżącej, który niezależnie od skarżącej podpisał wniosek o przywrócenie terminu wskazuje, że przyczyna uchybienia terminu ustała w momencie doręczenia mu odpisu postanowienia Sądu z dnia 21 kwietnia 2009r. I SA/Rz 621/08 o odrzuceniu skargi kasacyjnej, bowiem wcześniej strona – wskutek błędnego pouczenia przez sąd – pozostawała w błędzie, że Sąd po wniesieniu skargi kasacyjnej wezwie stronę o uiszczenie wpisu od tej skargi kasacyjnej. W ocenie Sądu nie zachodzą więc przesłanki do zastosowania art. 88 p.p.s.a. bowiem wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Pozostaje kwestia oceny czy we wniosku o przywrócenie terminu zostały uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z mocy art. 221 pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. Eksponowana jest kwestia w części motywacyjnej wniosku, że strona (jej mąż) została błędnie pouczona w rozmowie telefonicznej przez Sąd w kwestii trybu uiszczenia wpisu od skarg. Podobnie błędnie pouczony został pełnomocnik – adwokat. Należy podkreślić, że jeśli strona występuje bez pomocy fachowego pełnomocnika, a takim fachowym, profesjonalnym pełnomocnikiem jest adwokat, to wówczas obowiązkiem sądu jest pouczenie strony o przysługujących środkach zaskarżenia, trybie i terminie ich wnoszenia. Natomiast, jeśli strona korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika na sądzie nie ciąży już taki obowiązek, gdyż funkcje gwarancyjne w zakresie procesowym dla strony w tym zakresie przejmuje fachowy pełnomocnik. W ocenie więc Sądu, jeśli strona korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika, to okoliczności podniesione we wniosku o przywrócenie terminu, a odnoszące się do trybu wniesienia wpisu stałego od skargi kasacyjnej nie mogą być uznane jako okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu w rozumieniu art. 87 § 2 p.p.s.a. Wprawdzie we wniosku o przywrócenie terminu nie wskazano w jakiej jednostce organizacyjnej sądu uzyskano, jak się podnosi błędną informację, ale biorąc pod uwagę że najprawdopodobniej chodzi o Wydział Informacji Sądowej to należy zauważyć, że do zadań tego Wydziału nie należy pouczanie stron w kwestiach, w których – jeśli zachodzi taka potrzeba – pouczać może wyłącznie przewodniczący składu orzekającego poprzez wydanie – w przypadku posiedzeń niejawnych – stosownego zarządzenia odnośnie pouczenia strony, gdy działa bez pomocy fachowego pełnomocnika, przy doręczeniu odpisu orzeczenia. Wydział Informacji Sądowej to komórka odpowiedzialna za informowania stron i osób zainteresowanych o właściwości sądów administracyjnych, stanie załatwianych spraw, udostępnianie do wglądu akt sprawy czy też udostępnianie informacji publicznej o działalności sądu, ale w żadnym wypadku do zadań pracowników tego wydziału nie należy pouczanie i udzielanie wskazówek dotyczących procedury sądowoadministracyjnej, w tym przewidzianych w niej trybów i terminów do wnoszenia środków odwoławczych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2009r. – I FZ 440/09). Podkreślić należy, że do wyłącznej kompetencji przewodniczącego składu orzekającego (ewentualnie sędziego sprawozdawcy) należy w danej sprawie kwestia pouczenia, w szczególności gdy strona występuje bez pomocy fachowego pełnomocnika. Za bezskuteczne w aspekcie wniosku o przywrócenie terminu należy potraktować argument, że strona nie może ponosić skutków wadliwego działania pełnomocnika, skoro skutki działania, prawidłowo umocowanego, pełnomocnika należy odnosić do strony. Z tych wszystkich przyczyn postanowiono jak w sentencji.