I SA/Rz 636/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska /spr/ WSA Kazimierz Włoch Protokolant ref. st. Eliza Kaplita po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 listopada 2011r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek od składek - oddala skargę - I SA/Rz 636/11 Uzasadnienie Wnioskiem z dnia 22 lutego 20011r. J.S. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej - ZUS), o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych ze względu na trudną sytuację rodzinną i majątkową. Zobowiązana wskazała, że jedynym majątkiem jaki posiada jest mieszkanie, które zakupiła za kredyt w kwocie 250.000,00 zł z terminem spłaty 30 lat. W chwili obecnej spłaciła około 1/6 kredytu, a miesięczna rata wynosi ponad 1.150,00 zł. Podała, że ma na utrzymaniu niepełnoletniego syna, którego wychowuje samotnie. W tej sytuacji konieczność uregulowania zadłużenia byłaby dla niej dużym obciążeniem i pozbawiłaby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a ponadto byłaby zmuszona zwolnić z pracy trzy osoby, co też postawiłoby je w bardzo trudnej sytuacji życiowej. Decyzją z dnia [...]kwietnia 2011r. nr [...] ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu: 1) składek i odsetek za ubezpieczonego będącego płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie 18.132,81 zł, ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 12.490,70 zł oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 1.833,48 zł, 2) odsetek od składek finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych na ubezpieczenie społeczne w kwocie 4.305,00 zł oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 447,00 zł 3) odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie 3.775,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 1.632,00 zł. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązana podniosła, że spełnia warunki określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365, dalej - rozporządzenie z 2003r.), gdyż spłata tak dużej sumy zadłużenia pozbawi możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jej i dziecka. Zobowiązana wskazała, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza przynosi niewielki dochód, który po odliczeniu wynagrodzeń dla pracowników oraz dokonaniu niezbędnych opłat z trudem pozwala zaspokoić niezbędne potrzeby jej i dziecka. Zobowiązana podkreśliła, że sama utrzymuje siebie i dziecko. Decyzją z dnia [...] czerwca 2011r. nr [...] ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2011r. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że zobowiązana w okresie trzech lat przed złożeniem wniosku o umorzenie należności wykazywała zarówno wysokie przychody, jak i koszty z prowadzonej działalności gospodarczej. Z kolei miesięczne obciążenia dotyczące tylko zaciągniętego kredytu i opłat związanych z czynszem w kwocie 1.659,20 zł znacznie przewyższają dochody, które za 2010 rok wynoszą 4.171,06 zł. W ocenie organu, wątpliwości budzi fakt, że ojciec dziecka, a zarazem konkubent zobowiązanej, nie przyczynia się do utrzymania rodziny, zwłaszcza że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej zobowiązana wykazała jego dochody. Organ wskazał, że zobowiązana nie przedłożyła w postępowaniu książki przychodów i rozchodów za rok 2011, ani wyciągu z rachunku bankowego w celu uwiarygodnienia, że wpłata dokonana przez konkubenta miała rzeczywiście charakter incydentalny. Zobowiązana nie posiada zadłużenia z tytułu opłat za czynsz czy spłaty kredytu, nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, ani innych instytucji wsparcia, co potwierdza jej dobrą sytuację materialną. Z powyższych względów, organ stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o art.28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205 poz. 1585, dalej – u.s.u.s.) oraz na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1, 2, 3 rozporządzenia z 2003r., w szczególności z uwagi na fakt prowadzenia przez zobowiązaną działalności gospodarczej oraz brak przesłanek stwierdzających, iż opłacenie składek uniemożliwiłoby zaspokojenie zobowiązanej podstawowych potrzeb. Organ podkreślił, że ww. przepisy określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umarzane. Nie oznacza to jednak, że spełnienie jednego z tych warunków skutkuje umorzeniem należności, gdyż takie rozstrzygnięcie jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie, zapłata należnych składek jest niemożliwa. Organ wyjaśnił, że odmawiając umorzenia należności kierował się interesem społecznym polegającym na zapewnieniu stabilności Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz interesem strony, dla której umorzenie zaległości miałoby wpływ na prawo i wysokość przyszłych świadczeń emerytalno-rentowych. Na decyzję organu odwoławczego J.S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: - przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 7 i art.77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, - przepisów prawa materialnego - art.28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia z 2003r. poprzez ich błędne niezastosowanie. W uzasadnieniu skargi zarzucono, iż ZUS poddając w wątpliwość trudną sytuację finansową skarżącej i sugerując, że otrzymuje ona stałą pomoc finansową od ojca dziecka, nie wezwał Skarżącej do uzupełnienia materiału dowodowego w tej kwestii. W ocenie Skarżącej, ustalenia organu zostały poczynione w sposób dowolny, z pominięciem zasady prawdy obiektywnej i bez żadnego poparcia w materiale dowodowym. Skarżąca zgodnie z prawdą ujawniła w postępowaniu, że ojciec dziecka wpłacił na jej konto kwotę 1.750 zł, jednakże była to sytuacja jednorazowa, gdyż nie przyczynia się on w żaden sposób do utrzymania jej i dziecka. Zdaniem Skarżącej, organ zobowiązany był wezwać ją do dostarczenia dowodu na poparcie twierdzeń o nieprzyczynianiu się ojca dziecka do utrzymania rodziny. Skarżąca nie przypuszczała, że te niewyjaśnione według ZUS okoliczności zaważą na negatywnym rozpatrzeniu jej wniosku o umorzenie należności. W ocenie Skarżącej, w tej sytuacji oczywiste wydaje się naruszenie przez organ zasad wyrażonych w art. 77 § 1 i art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz.1071 ze zm., dalej – k.p.a.). Ponadto Skarżąca wskazała, że wywiązywanie się z zobowiązań finansowych oraz zaspokajanie przez nią podstawowych potrzeb swoich i dziecka, możliwie jest wyłącznie dzięki pomocy materialnej udzielanej przez innych członków rodziny, która pozwoliła skarżącej uniknąć korzystania z pomocy opieki społecznej i zalegania z opłatami za czynsz czy z tytułu zaciągniętego kredytu. Uzasadniając naruszenie art.28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia z 2003r. Skarżąca podniosła, że z materiału dowodowego wynika, iż bardzo mały dochód, jaki uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, który jednocześnie jest jej jedynym źródłem utrzymania, nie pozwoli na zapłatę bardzo dużej, jak na możliwości skarżącej, sumy zaległych należności, bez pozbawienia jej i jej niepełnoletniego dziecka środków utrzymania. W tej sytuacji, w ocenie Skarżącej, istniały postawy do umorzenia zaległości na mocy ww. przepisów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalanie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. nr 153,poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz,1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga nie jest zasadna. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne. W niniejszej sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, o której stanowi art. 28 ust. 3 ustawy i z akt sprawy nie wynika, aby taki stan faktyczny był przez skarżącą kwestionowany. Istotne dla rozstrzygnięcia w sprawie są natomiast postanowienia zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy, w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia z 2003 r., zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z punktu widzenia niniejszej sprawy istotny będzie pkt 1 wyżej powołanego przepisu, gdyż okoliczności na które powołuje się skarżąca to trudna sytuacja majątkowa. Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności. Trzeba dodać przy tym, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, ale nie jest jego prawem, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W szczególności sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.). Oceniając sprawę w zakresie zaistnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy stwierdzić, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż skarżąca osiąga stały dochód z działalności gospodarczej. Ponosi wydatki na utrzymanie oraz spłaca raty kredytu. Należy jednak wskazać, że nie jest uzasadniona sytuacja, w której zobowiązana jako wydatki uzasadnione utrzymaniem rodziny wskazuje prywatne, dobrowolne zadłużenie z tytułu zaciągniętego kredytu i koniecznością jej spłaty, jako mającego pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ponadto należy też zauważyć, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżąca od 2003 roku prowadzi działalność gospodarczą w branży handlowej, w której zatrudnia trzech pracowników. Jako pracodawca i płatnik ma wobec tych pracowników obowiązki tj. odprowadzania składek w części finansowanej z ich wynagrodzenia do ZUS i OFE, które będą stanowiły o wysokości emerytury pracowników. Ma też obowiązek opłacania części ich składek finansowanej przez nią jako płatnika składek, jak i opłacania własnych składek. Jednak skarżąca od 2007 roku z tego obowiązku się nie wywiązywała. Nie poszukiwała możliwości zmniejszenia wysokości zadłużenia, nie występowała o rozłożenie zadłużenia na raty, co prowadzi do wniosku, że nie brała pod uwagę innej możliwości zmniejszenia długu niż umorzenie. W ocenie Sądu, stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że skarżąca nie znajduje się w sytuacji, w której niezastosowanie instytucji umorzenia należności spowoduje drastyczne pogorszenie się sytuacji materialnej jej i rodziny, nie jest dowolne. Sąd podkreśla, że dokonując ustaleń stanu faktycznego organy orzekające mają obowiązek działać według zasad wynikających z art. 7, 10, 77, 80, 81 K.p.a. i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów, na podstawie wiedzy i doświadczenia życiowego, wysnuwając ze zgromadzonego materiału dowodowego logicznie uzasadnione wnioski. Ustalenia dotyczące spełnienia, czy też nie, przesłanek umorzenia odnosić się przy tym powinny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja zachowuje te standardy, a wnioski dotyczące nie spełnienia przez Skarżącą przesłanek umorzenia nie są dowolne. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 lutego 2007r. (sygn. akt II GSK 301/06, system informacji prawnej Lex) wyraził pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że ZUS rozpoznając sprawę w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne winien rozważyć zastosowanie w takiej sprawie - zasady uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, organ orzekający podejmując decyzję mógł uwzględnić i wyważyć nie tylko ważny interes skarżącego, lecz również interes społeczny, czy interes ubezpieczonych, regularnie płacących składki i nie mogących ponosić konsekwencji za innych, nie płacących składek. Zarzut odnośnie nie wezwania skarżącej przez organ do udowodnienia faktu nieprzyczyniania się ojca jej dziecka do ponoszenia wydatków na utrzymanie jej i dziecka, Sąd uznał za niezasadny. Sąd podziela stanowisko organu, iż skarżąca w związku ze złożeniem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy została prawidłowo zawiadomiona o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego i przedłożenia nowych dowodów, jednakże z uprawnienia tego nie skorzystała. Należy wskazać, że skarżąca ubiegając się o ulgę jaką jest umorzenie należności, powinna wykazać, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do umorzenia zaległości. W ocenie Sądu, organ nie naruszył prawa, stwierdzając, że niewiarygodne są twierdzenia skarżącej odnośnie nie uczestniczenia ojca dziecka w wydatkach na utrzymanie jej i dziecka, w sytuacji gdy w złożonym w postępowaniu oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wykazała M. J. jako członka rodziny tj. osobę wspólnie z nią zamieszkującą i gospodarującą, osiągającą dochód w kwocie 693 zł, a ponadto z przedłożonego przez skarżącą wyciągu z rachunku bankowego wynika, że osoba ta przekazała na jej konto kwotę w wysokości 1.750,00 zł. Skarżąca miała możliwość wykazania, przykładowo poprzez przedstawienie w postępowaniu rachunków bankowych, że powyższa kwota była jednorazową pomocą ze strony konkubenta, jednakże tego nie uczyniła. Przedłożenie wyciągów z rachunku bankowego dopiero na etapie postępowania przed sądem jest spóźnione, bo sąd bada zgodność z prawem decyzji według stanu na dzień jej wydania, a organ nie miał możliwości, aby dowód ten zweryfikować i ocenić. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.