I SA/Rz 744/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie WSA Tomasz Smoleń /spr./ WSA Kazimierz Włoch Protokolant ref. st. Eliza Kaplita po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 stycznia 2012r. sprawy ze skargi S. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów wniesionych w sprawie egzekucji administracyjnej - oddala skargę - Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w R. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] czerwca 2011 r. znak: [...], [...], [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów wniesionych przez S. L. w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Dyrektora Izby Celnej w P. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] listopada 2010 r. o numerach od [...] do [...] oraz [...]. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.) – powoływanej dalej w skrócie u.p.e.a. Z uzasadnienia postanowienia i akt administracyjnych wynika, że w związku z tym, że prowadzone wobec zobowiązanej B. Cz. – L. postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne, Dyrektor Izby Celnej w P. wystawił tytuły wykonawcze na małżonków: B. Cz.-L. oraz Pana S. L. S. L. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowań egzekucyjnych. Na podstawie art. 33 pkt 3 u.p.e.a. zarzucił określenie egzekwowanych obowiązków niezgodnie z decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w K., na podstawie których wystawiono te tytuły; na podstawie art. 33 pkt 4 u.p.e.a. zarzucił błąd, co do osoby zobowiązanego, na podstawie art. 33 pkt 6 u.p.e.a. niedopuszczalność egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu wskazał, że tytuły wykonawcze winny być wystawione nie na małżonków, ale wyłącznie na osobę zobowiązaną, a on nie jest osobą zobowiązaną. Fakt bycia mężem zobowiązanej nie czyni go podmiotem zobowiązanym. Powołał się przy tym na regulację zawartą w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. zawierającą definicję osoby zobowiązanej. Argumentował dalej, iż wystawienie tytułów wykonawczych na oboje małżonków oznacza możliwość prowadzenia egzekucji nie tylko z majątku wspólnego, ale też z majątków odrębnych obojga małżonków i dopuszczalne jest tylko wówczas, gdy każdy z małżonków posiada status zobowiązanego. Dyrektor Izby Celnej w P. odmówił uwzględnienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej a Dyrektor Izby Skarbowej w R., wskazanym na wstępie postanowieniem, utrzymał postanowienie Dyrektora Izby Celnej w mocy, podzielając zarówno ustalenia jak i wyciągnięte na ich podstawie wnioski. Powołując się na orzecznictwo wskazał, że w sytuacji, gdy przedmiotem egzekucji ma być nieruchomość stanowiąca współwłasność zobowiązanego i jego małżonka, a tak ma być w przedmiotowej sprawie, koniecznym jest wystawienie tytułu wykonawczego na oboje małżonków. Nie sprzeciwia się temu art 27 c u.p.e.a., którego nieprawidłowe zastosowanie skarżący zarzucił organom. Wbrew twierdzeniom skarżącego przepis ten znajduje bowiem zastosowanie nie tylko do sytuacji gdy oboje małżonków są równocześnie zobowiązanymi, ale także, a nawet przede wszystkim do sytuacji, gdy tylko jeden z małżonków jest zobowiązanym. Organ podkreślił przy tym, że z żadnych dokumentów nie wynika, by nieruchomość, z której ma być prowadzona egzekucja stanowiła majątek odrębny skarżącego, a nawet gdyby egzekucja faktycznie została skierowana do majątku odrębnego ma on możliwość obrony na podstawie art. 38 u.p.e.a., czyli ma prawo wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Odnosząc się do zawartego w odwołaniu wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego Dyrektor Izby Skarbowej w R. wskazał, że właściwy do rozpoznania takiego wniosku jest organ egzekucyjny a nie organ odwoławczy a ponadto, że w sytuacji, gdy w tej samej sprawie wniesiono o umorzenie postępowania na podstawie przesłanek tożsamych z zarzutami, to odmowę uznania przez organ egzekucyjny zarzutów za uzasadnione należy potraktować, jako odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tychże przesłanek. Odnosząc się z kolei do zarzutu wydania postanowienia w sprawie bez uzyskania stanowiska wierzyciela organ wskazał, że w sprawie wierzycielem jest organ egzekucyjny, w związku z tym nieracjonalnym byłoby przypuszczać, aby ten sam organ administracyjny w tym wypadku Dyrektor Izby Celnej w P. miał w tej samej sprawie odmienne zdanie w stanowisku wierzyciela niż w postanowieniu w sprawie uznania za niezasadne zarzutów. Organ odwoławczy nie podzielił również zarzutów dotyczących nie spełnienia wymogów formalnych tytułów wykonawczych. Skarżący wskazał bowiem, że na podstawie tych tytułów nie wiadomo czy zabezpieczenie przez ustanowienie hipoteki kaucyjnej zostało zastosowane, czy też nie. Odpowiadając z kolei na ten zarzut organ wyjaśnił, że w związku z tym, że w każdym z tytułów wykonawczych w poz. 46 wpisano "hipoteka przymusowa kaucyjna nieruchomość [...]", i nawet jeśli w czterech tytułach nie zaznaczono w polu nr 46 krzyżykiem kwadratu nr 2 "tak, w formie", to umieszczenie wyżej wymienionego zapisu w miejscu przeznaczenia na wpis rodzaju hipoteki lub zastawu świadczy o tym, że taką hipotekę ustanowiono. Nie zgadzając się ze stanowiskiem organu S.L. wniósł do tutejszego Sądu skargę domagając się stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia ewentualnie jego uchylenia. Podnoszone w skardze zarzuty stanowiły powtórzenie argumentów, które legły u podstaw wniesionego w postępowaniu administracyjnym odwołania. Ponownie wskazano na naruszenie art. 33 pkt 3, 33 pkt 4, 33 pkt 6, art. 1a pkt 20, art. 27 § 1 w zw. z art. 29 §1, art. 27 c , art. 26 w zw. z art. 29 § 1 w zw. z art. 27 c u.p.e.a, wreszcie naruszenie art. 77 § 1 oraz art. 77 § 4 k.p.a. przez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej jest dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi oraz trafności ich wykładni. Sąd uchyla zaskarżone orzeczenia, jeśli stwierdzi, że wydano je z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej zwaną p.p.s.a. Aby stwierdzić nieważność postępowania konieczne jest zaistnienie kwalifikowanej wady postępowania o jakiej mowa w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Dokonując kontroli we wskazanym zakresie Sąd nie znalazł zwykłych ani kwalifikowanych podstaw do wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego. Istotą sporu w niniejszej sprawie była odmienna interpretacja art. 27 c u.p.e.a. O ile skarżący S.L. wskazał, że wystawienie w stosunku do niego tytułu wykonawczego, na podstawie wyżej powołanego przepisu, spowodowało nadanie mu statusu zobowiązanego i w konsekwencji obciążenie go odpowiedzialnością majątkową za zobowiązania jego żony także z własnego majątku odrębnego, o tyle organy przecząc temu wskazały, że wystawienie tytułu wykonawczego na oboje małżonków konieczne było dla możliwości późniejszego ustanowienia hipoteki przymusowej zwykłej na nieruchomości i wyegzekwowania kwot należności z tejże nieruchomości i nie obejmowało odpowiedzialności skarżącego z majątku odrębnego. W sporze tym należy przyznać rację organowi. W pierwszej kolejności należy zgodzić się z organem w zakresie w jakim twierdzi, że dla przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości stanowiącej wspólność majątkowa małżeńską, w przypadku gdy zobowiązanym jest tylko jeden z małżonków, konieczne jest wystawienie tytułu wykonawczego na oboje małżonków. Kwestia ta została przesądzona w orzecznictwie, czemu dał w swoim uzasadnieniu należyty wyraz organ odwoławczy. Począwszy od uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2002 r., sygn. akt III CZP 49/02, uchwały z dnia 18 marca 2005 r., sygn. akt III CZP 3/05, OSNC 2006, nr 2, poz. 27 po postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt III CZP 27/10, zgodnie przyjmuje się, iż podstawą wpisu w księdze wieczystej hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej przedmiot wspólności majątkowej małżeńskiej może stanowić administracyjny tytuł wykonawczy, jeżeli jest wystawiony wspólnie na zobowiązanego podatnika oraz jego współmałżonka. Podstawą taką nie może być natomiast administracyjny tytuł wykonawczy wystawiony tylko przeciwko zobowiązanemu. Przechodząc do głównego przedmiotu sporu jakim jest interpretacja wspomnianego już art. 27 c u.p.e.a. w pierwszej kolejności należy odnieść się do przepisów O.p., które w niniejszej sprawie mają zastosowanie z mocy uregulowania zawartego w art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne( Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem do odpowiedzialności z tytułu długu celnego oraz odsetek, o których mowa w art. 65 ust. 3-5, stosuje się odpowiednio przepisy art. 29 oraz rozdziałów 14 i 15 działu III Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 29 § 1 O.p. postanowiono, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Z kolej w art. 26 O.p. jest mowa o nieograniczonej odpowiedzialności podatnika za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. Z kolei sporny art. 27 c u.p.e.a. stanowi: jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Czytając ten przepis w oderwaniu od zasad odpowiedzialności małżonka statuowanych we wcześniej powołanych przepisach Ordynacji podatkowej, należałoby przyznać rację podatnikowi, który twierdzi, że wystawienie tytułu wykonawczego na oboje małżonków, na podstawie tego przepisu dopuszczalne byłoby jedynie w sytuacjach, gdy egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka jak i z ich majątków osobistych. Za takim stanowiskiem przemawiałaby wykładnia językowa. Wyniki tej wykładni pozostają jednak w sprzeczności z wykładnią celowościową jak i systemową. Celem, któremu służyło wprowadzenie powyższego przepisu było stworzenie pewnego rodzaju instrumentu dla skutecznego prowadzenia egzekucji, wobec zobowiązanego pozostającego w związku małżeńskim, zapewniającego możliwość prowadzenia egzekucji nie tylko w stosunku do majątku odrębnego zobowiązanego ale również w stosunku do majątku wspólnego jego i jego małżonka. Brak jest jakichkolwiek podstaw by zakładać, że zamierzeniem ustawodawcy było objęcie nieograniczoną odpowiedzialnością także małżonka zobowiązanego. Pozostawałoby to w sprzeczności z regulacjami dotyczącym małżeńskiej wspólności majątkowej, których to podstaw należy szukać w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Ponadto ograniczenie zastosowania art. 27 c u.p.e.a. jedynie do sytuacji, gdy oboje małżonków odpowiada za zobowiązania publicznoprawne zarówno majątkiem wspólnym jak i majątkami odrębnymi, jak chce tego skarżący, w praktyce ograniczałoby się jedynie do sytuacji, gdy oboje mają status zobowiązanego i w efekcie czyniłoby przepis bezprzedmiotowym, ponieważ nie byłoby przeszkód prawnych by wystawić na zasadach ogólnych administracyjny tytuł wykonawczy względem każdego z nich z osobna. Również wyniki wykładni systemowej przemawiają za słusznością stanowiska organu czyniąc bezzasadnymi obawy skarżącego o rozszerzeniu jego odpowiedzialności w stosunku do przepisów Ordynacji podatkowej. Wbrew jego twierdzeniom wystawienie tytułu wykonawczego także na niego, na podstawie art. 27 c u.p.e.a. nie spowoduje, że stanie się on tym samym zobowiązanym. Przeczy temu treść wyżej powołanych przepisów. Jeszcze raz Sąd pragnie podkreślić, że zgodnie z art. 1a pkt 20 u.p.e.a., przez zobowiązanego rozumie się osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym. Również art. 26 O.p., do którego poprzez art. 29 O.p. odsyła art. 66 pkt 1. Prawa celnego, to podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki, natomiast według art. 29 ust. 1 O.p. , w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Mając na uwadze treść powyższych przepisów stwierdzić należy, że w razie odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe, zobowiązanym w rozumieniu art. 1 a pkt 20 u.p.e.a. pozostaje zatem wyłącznie podatnik. Takiego statusu nigdy nie będzie miał jego małżonek. Odpowiednio do tego odpowiedzialność zobowiązanego podatnika obejmuje jego majątek odrębny i majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka. Nie zmienia powyższego treść spornego art. 27 c, który należy czytać tylko łącznie z powyższymi przepisami. Wobec tego, że wyniki wykładni celowościowej i systemowej doprowadziły do odmiennych wniosków niż wyniki wykładni językowej należało, jak słusznie uczyniły organy, należało oprzeć się na tych, które prowadziły do tych samych wniosków. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 stycznia 1993 r. w spr. III ARN 84/92 opubl. w OSNCP 1993 z. 10, poz. 183, wskazał: "Wykładnia gramatyczno - słownikowa jest tylko jednym z przyjmowanych powszechnie w rozumowaniu prawniczym sposobów wykładni, a wnioski z niej płynące mogą być również często mylące i prowadzić do merytorycznie błędnych, niezgodnych z rzeczywistymi intencjami ustawodawcy, a w końcu również do niesprawiedliwych i krzywdzących stronę rezultatów. Dlatego też musi być ona uzupełniana wnioskami płynącymi z zastosowania innych rodzajów wykładni: historycznej, systemowej, funkcjonalnej, logicznej, a wreszcie - jeśli nie przede wszystkimi - celowościowej, która w odniesieniu do indywidualnych spraw rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych uznana jest za najodpowiedniejszą i najlepiej prowadzącą do rozszyfrowania intencji i celów ustawodawcy." Reasumując stwierdzić należy, że jeśli ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 27c wyraźnie różnicuje zobowiązanego i jego małżonka, traktując tylko jednego małżonka za zobowiązanego, wówczas w zakresie egzekucji należności stanowiących zobowiązania podatkowe – musi to oznaczać, że wymieniony przepis ma zastosowanie właśnie wtedy, gdy tylko jeden z małżonków jest zobowiązanym w rozumieniu ustawy, a drugi takiego statusu nie ma, a jedynie zachodzi podstawa do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. Tylko przy takim założeniu art. 27 c u.p.e.a. może w ogóle mieć praktyczne znaczenie. Wobec prawidłowo ocenionego przez organ zastosowania powyższego przepisu bezzasadne pozostają również pozostałe zarzuty, które pozostają w ścisłym związku z zarzutem dotyczącym nieprawidłowej wykładni art. 27 c u.p.e.a., a to zarzut dotyczący błędu co do osoby zobowiązanego oparty na art. 33 ust. 3 u.p.e.a., zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej oparty z kolei na art. 33 pkt 6 u.p.e.a. oraz zarzut niezbadania dopuszczalności egzekucji. Również wbrew stanowisku skarżącego organ, będący równocześnie wierzycielem nie miał obowiązku uzyskania stanowiska wierzyciela. Nie przeczy temu powoływany przez skarżącego wyrok Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 lutego 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 911/96. W uzasadnieniu do powyższego wyroku Sąd wytknął organowi nie uzyskanie stanowiska wierzyciela, zaznaczając przy tym, że chodzi o wierzyciela niebędącego równocześnie organem egzekucyjnym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.