I SA/Rz 810/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Serafin-Kosowska po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku J.B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. - postanawia – oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżąc decyzję opisaną w sentencji niniejszego postanowienia J.B. (dalej: skarżąca) zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w uzasadnieniu wniosku doprecyzowując, że wnioskuje o zwolnienie "z kosztów sądowych w kwocie 28.275,00 zł". Dodała, że oprócz zaległości w podatku dochodowym w wysokości 2.800.000 zł dochodzą jeszcze odsetki za zwłokę i że wystąpiła do urzędu skarbowego o odroczenie terminu płatności tego zobowiązania podatkowego. Jako majątek skarżąca wskazała dom o pow. 180 m² ("własność M.B."), środki pieniężne ulokowane na rachunku bankowym w wysokości 320.000zł zajęte przez organ egzekucyjny na pokrycie dochodzonych należności podatkowych i papiery wartościowe na kwotę 32.000 zł. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem. Oboje małżonkowie pobierają emeryturę; skarżąca w wysokości 1212 zł (świadczenie zajęte), jej mąż – 1900 zł (kwoty brutto). Z tytułu prowadzonej działalności skarżąca zadeklarowała stratę (28.786,37 zł - k. 36), a jej mąż dochody z najmu w wysokości ok. 11.000 zł (przychód brutto). Do wniosku skarżąca dołączyła zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej, pismo z dnia 2 września 2013 r. dot. składanych wyjaśnień do urzędu skarbowego wraz z załącznikami w postaci danych dot. wyników prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca wezwana do złożenia dodatkowych informacji i dokumentów, przedłożyła odpisy: zeznania PIT-36L, PIT-37 za 2012 r. i PIT-37 i PIT-28 męża za 2012 r. oraz zaświadczenie z banku. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie postanowieniem z dnia 30 października 2013 r., sygn. I SA/Rz 810/13 odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Skuteczne wniesienie środka prawnego w postaci sprzeciwu spowodowało, że postanowienie to utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej P.p.s.a.) Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Preferencja ta zależy od sytuacji materialnej wnioskodawcy, który winien wykazać, że znajduje się w takiej potrzebie oraz bez możliwości pozyskania środków koniecznych do prowadzenia swojej sprawy. Należy zaznaczyć, że postępowanie o przyznanie prawa pomocy jest postępowaniem incydentalnym i jako takie nie może być prowadzone w oderwaniu od okoliczności występujących w sprawie, i do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, dostępnej wiedzy należy ocena, czy okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie w jakim jest ono wnioskowane zachodzą, co oznacza, że weryfikacji oświadczeń strony należy dokonywać z uwzględnieniem powyższych zasad. Bezspornym jest, mając na uwadze orzecznictwo sądowe i literaturę, że koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi wydatkami, a obowiązek partycypowania w kosztach postępowania dotyczy w szczególności tych, którzy posiadają stałe dochody i majątek, a to w sprawie jest bezsprzeczne; skarżąca bowiem prowadzi działalność gospodarczą jako osoba fizyczna, z której od stycznia do 31 lipca 2013 r. osiągnęła przychód w wysokości 137.553 zł, posiada udziały w spółce "A" spółka jawna – 20% udziałów (przychód za 7 miesięcy 2013 r. 179.520,31 zł) i "B" spółka jawna – 25 % udziałów (przychód za 7 miesięcy 2013 r. 466.168,56 zł) oraz czego nie podała we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a co zostało przedstawione w aktach administracyjnych sprawy – skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości położonych w [...] i w [...] o charakterze komercyjnym. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą – handel odzieżą, z której od stycznia do 31 lipca 2013 r. osiągnęła przychód w wysokości 137.553 zł, posiada udziały w spółce "A" spółka jawna – 20% udziałów (przychód za 7 miesięcy 2013 r. 179.520,31 zł) i "B" spółka jawna – 25 % udziałów (przychód za 7 miesięcy 2013 r. 466.168,56 zł). Z zeznania PIT-36L za 2012 r. wynika, że z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej skarżąca łącznie osiągnęła 1.516.859,37 zł przychodów (z czego 1.489.699,31 zł to koszty ich uzyskania, zatem dochód po odliczeniach wyniósł 27.160,06 zł). Z załącznika PIT/B wynika rozbicie źródeł przychodów skarżącej i tak: z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej jako osoba fizyczna skarżąca osiągnęła przychód w kwocie 262.160,01 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 365.114,75 zł, strata – 93.954,74 zł. Przychody z udziału w spółce jawnej "A" (20%) wynosiły: 2.036.000,41 zł – przychód spółki, 407.200,08 – przychód przypadający na podatnika (skarżącą), 3.072.959,36 zł - koszty uzyskania przychodu spółki, 614.591,87 zł koszty uzyskania przychodu przypadające na podatnika (skarżącą), -1.036.958,95 zł strata spółki, -207.391,79 zł strata przypadająca na podatnika (skarżącą). Przychody z udziału w spółce jawnej "B" (25%) wynosiły: 3.389.997,10 zł – przychód spółki, 847.499,28 zł – przychód przypadający na podatnika (skarżącą), 2.075.970,77 zł - koszty uzyskania przychodu spółki, 518.992,69 zł koszty uzyskania przychodu przypadające na podatnika (skarżącą), 1.314026,33 zł dochód spółki, 328.506,59 zł dochód przypadający na podatnika (skarżącą). Skarżąca uzyskuje także przychody z tytułu emerytury; w 2012 r. było to 16.494,20 zł oraz co istotne - przychody z najmu lokali użytkowych i mieszkalnych, które z tego ostatniego źródła są opodatkowane przez męża skarżącej. Skarżąca i jej mąż są bowiem współwłaścicielami części nieruchomości w [...] przy ul. [...] (20 % udziału) i w [...] przy ul. [...] (10,18 % udziału), na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej i z tego tytułu uzyskany w 2012 r. przychód wyniósł 195.092 zł (ryczałt od przychodów ewidencjonowanych w skali 8.5 % wyniósł 16.582,82 zł podatku). Zatem formularz wniosku PPF był co najmniej mało dokładny jeżeli chodzi o posiadane zasoby majątkowe. Nieusprawiedliwione jest w takiej sytuacji przekonanie strony, że samo złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, a nawet dodatkowych informacji zobowiązuje Sąd do bezkrytycznego przyjęcia treści i danych tam zamieszczonych. Wyszczególniony powyżej przez Sąd majątek nieruchomy obiektywnie jest duży, a oprócz niego wartość ekonomiczną posiadają wkłady w spółkach jawnych: "A" i "B". Dla przykładu w spółce jawnej "A" (20%) skarżąca posiada 14600 udziałów po 500 zł każdy na wartość 7.300.000 zł. Pokrycie tych udziałów nastąpiło w wyniku wniesienia wkładu niepieniężnego (aportu) w postaci przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55¹ Kodeksu cywilnego, którego przedmiotem były m.in. składniki w postaci nieruchomości (budynki i grunty o wartości 25.097.209,00 zł. W sprawie Sąd dostrzega za istotne zauważenie, że w rozumieniu ekonomicznym ponoszenie wysokich kosztów uzyskania przychodów, a często w efekcie straty w związku z działalnością gospodarczą nie jest tożsame z wydatkami na finansowanie działalności gospodarczej. Obowiązujący system podatkowy zezwala na odliczenie poniesionych strat, czyli kosztów transakcji przewyższających w danym okresie odpowiadające im przychody, od przyszłej podstawy opodatkowania, redukując w ten sposób kwotę przypadającego do zapłaty podatku dochodowego, co nie oznacza faktycznego braku dochodów (można obniżyć dochód uzyskany z danego źródła w najbliższych kolejno po sobie następujących 5 latach podatkowych). W przypadku skarżącej do kosztów uzyskania przychodów zaliczyć można odpisy amortyzacyjne prawa do znaku towarowego (znak towarowy "A" wyceniono na 13.164.000,00 zł), odpisy z tytułu zużycia środków trwałych wniesionych do spółki osobowej jako wkład niepieniężny i w taki sposób optymalizować zobowiązania podatkowe. Zatem strata, co jeszcze raz należy podkreślić, nie zawsze odpowiada faktycznemu brakowi dochodów z tytułu prowadzonej działalności. Na ocenę sytuacji strony ubiegającej się o przyznanie jej prawa pomocy wpływa całokształt sytuacji majątkowej, a ta w przypadku skarżącej jest zdecydowanie lepsza od przeciętnej; skarżąca posiada od wielu lat udziały w spółkach wynajmujących powierzchnie handlowe w znanych w regionie obiektach handlowych o bardzo dużej powierzchni, jest także współwłaścicielem jak wynika z akt sprawy nieruchomości komercyjnych (lokale mieszkalne i użytkowe) o znacznej wartości i również przynoszących dochody. W takiej sytuacji nie można uznać skarżącej za osobę nieposiadającą możliwości płatniczych; jest ona przecież właścicielem sporego majątku, dzięki któremu zdaniem Sądu mogłaby pokryć koszty sądowe, ponieważ składniki tego majątku nie są zajęte, a co za tym idzie są w dyspozycji skarżącej i ma ona możliwość zarządzania swoimi nieruchomościami. Nie ma konieczności, by w celu poniesienia kosztów sądowych skarżąca zmuszona była do sprzedaży jakiejkolwiek nieruchomości. Biorąc pod uwagę powyższe położenie finansowe skarżącej nie jest ono na tyle złe, że wymaga zastosowania instytucji prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Przyznać należy, że koszty sądowe w sprawie nie są niskie. Wpis sądowy od wniesionej skargi wynosi 28.453,00 zł, ale jako wpis stosunkowy jest pochodną wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżoną decyzją, a ta z kolei odzwierciedla skalę prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej. Analiza sprawy i sytuacji skarżącej w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy, według Sądu, nie czyni nierealnym dla skarżącej jako zobowiązanej do uiszczenia tych kosztów, możliwość poniesienia wymaganych opłat w sprawie. Bez znaczenia dla sprawy pozostaje także pozostawanie skarżącej w rozdzielności majątkowej z mężem (od 10 lipca 2013 r.). Przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P. p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (zob.: postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/2004, dostępna na stronie internetowej CBOiS). Wyjaśnić w sprawie należy także, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Sąd przychyla się do stanowiska, że gwarantowanego przepisami Konstytucji prawa do sądu nie należy utożsamiać z prawem do obrony (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 12 września 2006 r., sygn. III SA/Wa 1251/06, niepubl.). Wprawdzie żadne ograniczenia natury finansowej nie mogą zamykać stronie dostępu do sądu i rozpoznania sprawy, ale zagwarantowanie tego prawa nie oznacza bezwarunkowego uzyskania zwolnienia od ponoszenia wszelkich opłat. Natomiast warunków do zwolnienia od ponoszenia ciężaru kosztów skarżąca nie spełnia. W konkluzji należy stwierdzić, że przyznane sądowi prawo zwalniania od kosztów sądowych powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na opłacenie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe, a takie okoliczności w sprawie nie zachodzą. Tym samym nie zasługuje na szczególne traktowanie postawa skarżącej, która stara się przerzucić na Skarb Państwa, a faktycznie na współobywateli, koszty sporu wszczętego na jej żądanie. Nie znajdując przesłanek do zastosowania wobec skarżącej instytucji prawa pomocy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.