I SA/Rz 839/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska / spr./ WSA Kazimierz Włoch Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2015r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę. I SA/Rz 839/15 Uzasadnienie Wnioskiem z dnia 4 marca 2015r. K. W. (dalej: zobowiązana/skarżąca) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej - ZUS), o umorzenie należności z tytułu składek w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zobowiązana wskazała, że od sierpnia 2004r. nie prowadzi działalności gospodarczej i przebywa za granicą, gdzie wychowuje małe dziecko i nie pracuje. Ponadto zobowiązana podniosła, że nie posiada żadnego majątku, ani środków pieniężnych pozwalających na uregulowanie zaległości. Decyzją z dnia [...] maja 2015r., nr [...], ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na: 1) ubezpieczenia społeczne: * 15.852,18 zł - z tytułu nieopłaconych składek za okres 02/2002r.-08/2004r.; * 20.976,27 zł - z tytułu odsetek za zwłokę od ww. składek, naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie (4 marca 2015r).; 2) ubezpieczenie zdrowotne: * 3.295,66 zł - z tytułu nieopłaconych składek za okres 12/2001r.-08/2004r.; * 4.416,94 zł - z tytułu odsetek za zwłokę od ww. składek, naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, 3) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych: - 1.373,32 zł z tytułu nieopłaconych składek za okres 12/2001r., 02/2002r.-08/2004r.; - 1.804,00 zł - z tytułu, odsetek za zwłokę od ww. składek, naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, W toku postępowania wyjaśniającego ZUS ustalił, że zobowiązana w okresie od 1 sierpnia 2001r. do 15 sierpnia 2004r. prowadziła działalność gospodarczą, z tego tytułu miała obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Ponieważ nie wywiązała się z tego obowiązku w sposób prawidłowy, powstało zadłużenie. Odnośnie sytuacji osobistej i materialnej ustalono, że aktualnie zobowiązana nie jest zatrudniona, nie jest też zarejestrowana jako osoba bezrobotna poszukująca pracy. Z przedłożonego oświadczenia wynika, że zobowiązana nie posiada innych źródeł dochodu, nie wykazuje wydatków, nie posiada innych zobowiązań, nie posiada żadnego majątku, nie korzysta z pomocy społecznej. Organ I instancji stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015r., poz. 121 ze zm.) – dalej: u.s.u.s. ponieważ postępowanie egzekucyjne jest w toku, w szczególności nie zostało umorzone z uwagi na nieściągalność. W dalszej kolejności ZUS zbadał, czy istnieje podstawa do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a usus, który dopuszcza umorzenie należności mimo braku całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym interes osoby zobowiązanej do opłacenia składek. W tym celu ZUS dokonał analizy przesłanek wydania decyzji o umorzeniu należności zawartych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365) - dalej: rozporządzenie z 2003r. Według ZUS, w stosunku do zobowiązanej nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w tym przepisie. Zobowiązana nie wykazała, że spłata zadłużenia pozbawi ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, nie wskazała na żadne okoliczności świadczące o braku możliwości podjęcia stałego zatrudnienia, a w związku z tym pozyskania środków na spłatę zadłużenia. Z tych względów organ I instancji uznał, że sytuacji zobowiązanej nie można uznać za zagrażającą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązana podniosła, że umorzenie należności jest uzasadnione z uwagi na trudną sytuację finansową rodziny oraz zdrowotną córki. Według zobowiązanej, wykazała ona, że spełnia przesłanki do umorzenia należności - nie posiada żadnego źródła dochodu, a ponadto sprawuje stałą opiekę na chorą córką. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązana przedłożyła dokumenty obrazujące sytuację materialną i rodzinną, z której wynikało, że jest osobą bezrobotną, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z partnerem, który również nie posiada żadnego źródła dochodu. Przedstawiła ponadto dokumentację związaną z leczeniem córki. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie prawy, ZUS decyzją z dnia [...] lipca 2015r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie ZUS stwierdził, że zobowiązana nie wykazała, iż spłata zadłużenia pozbawi ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W toku postępowania ustalono, że zobowiązana nie jest zgłoszona do ubezpieczeń w Polsce, na stałe zamieszkuje we Włoszech, gdzie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Zdaniem ZUS, przekazane przez zobowiązaną informacje odnośnie sytuacji materialnej nie pozwalają na ustalenie rzeczywistej wysokości dochodu dyspozycyjnego. Organ podkreślił, że zobowiązana nie wykazała żadnych wydatków związanych z utrzymaniem i kosztami leczenia. W ocenie organu, nie jest możliwe prowadzenie gospodarstwa domowego bez jakichkolwiek źródeł dochodu, pochodzących ze strony jego członków, jak również otrzymywanych od osób trzecich, bądź instytucji państwowych. Wobec powyższego, nawet wobec informacji zebranych przez organ z urzędu, nie jest możliwe ustalenie aktualnej sytuacji materialnej zobowiązanej oraz jej możliwości płatniczych. Zobowiązana nie wykazała również żadnych okoliczności świadczących o braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej. ZUS wyjaśnił, że w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003r., to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny - ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na zobowiązanym. Ponadto zobowiązana nie wykazała, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie wykazała również wystąpienia przewlekłej choroby, która uniemożliwiałaby zobowiązanej pozyskiwanie dochodu. Powołała się wprawdzie na zły stan zdrowia córki, który uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, gdyż córka wymaga stałej opieki, jednakże z przedłożonej dokumentacji lekarskiej wynika, że obecność rodzica jest wymagana w trakcie kontroli klinicznych i instrumentalnych, które – jak wskazała zobowiązana - odbywają się co 6 miesięcy. Na ww. decyzję ZUS z dnia [...] lipca 2015r. zobowiązaną złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono: 1) naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 7, 77, 80 oraz art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98 poz. 1071) – dalej: k.p.a. w związku z art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a u.s.u.s. poprzez ocenę dowodów niezgodną z zasadą swobodnej oceny dowodów, co ma swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia zaskarżanej decyzji, a w szczególności w uznaniu, że w stosunku do skarżącej nie zachodzą okoliczności do umorzenia składek, w całości lub w części, stypizowane w art. 28 ust. 2, 3, i 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia z 2003r., pomimo tego, że skarżąca nie ma żadnego majątku z którego można byłoby prowadzić egzekucję, a spłata jakichkolwiek kwot nie jest możliwa ze względu na stan majątku i sytuację rodzinną skarżącej, 2) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 138 § 1 k.p.a. poprzez brak merytorycznego rozpatrzenia sprawy w postępowaniu odwoławczym i w tym zakresie orzeczenie o granicach uznania organu I instancji, bez powtórnej oceny całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniu skargi skarżąca zrzuciła, że nie została przeanalizowana jej sytuacja materialna, nie odniesiono się do faktu, że na jej utrzymaniu pozostaje córka, która zmaga się z licznymi schorzeniami. Według skarżącej, wobec jej sytuacji materialnej, pozostawania bez środków do życia oraz posiadania na utrzymaniu chorego dziecka, nieuzasadnione są twierdzenia organu, że sytuacji skarżącej nie można uznać za zagrażająca zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca podkreśliła, że ustawodawca przewidział również częściowe umorzenie należności, zarówno co do poszczególnych składek, jak i samych odsetek, a organ w ogóle takiej możliwości nie rozważał, z góry przyjmując, że spłata zadłużenia może być rozłożona na raty. Z tych względów, zdaniem skarżącej, zaskarżona decyzja narusza art. 107 § 3 k.p.a. oraz zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Ponadto skarżąca zarzuciła również, że przeprowadzona przez organ ocena dowodów nosi cechy dowolności oraz że zaskarżona decyzja narusza art. 138 k.p.a., ponieważ z jej uzasadnienia wynika, że organ II instancji ograniczył się do przytoczenia ustaleń podjętych przez organ I instancji, a zaskarżone rozstrzygniecie zostało wydane bez analizy i oceny żądań strony podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz wynikających z całości zgromadzonego materiału dowodowego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153,poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, ze zm.) - dalej: P.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Bezspornym jest, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącej nie zostało zakończone. Powyższe oznacza, że nie zostały wykorzystane wszystkie możliwości wyegzekwowania zaległych składek, co stanowi przesłankę uniemożliwiającą uwzględnienie wniosku skarżącej na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia z 2003r., zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z punktu widzenia niniejszej sprawy istotne są pkt 1 i 3 § 3 ww. rozporządzenia, gdyż okoliczności na które powołuje się skarżąca to trudna sytuacja majątkowa oraz konieczność sprawowania opieki nad chorym dzieckiem. Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności. Trzeba dodać przy tym, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, ale nie jest jego prawem, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W szczególności sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.). Oceniając sprawę w zakresie zaistnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, Sąd podziela stanowisko orzekających w sprawie organów, że skarżąca nie wykazała w postępowaniu, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Skarżąca przedstawiła w postępowaniu przed ZUS dokument stwierdzający, że jest zarejestrowana we Włoszech jako osoba bezrobotna oraz dokumentację związaną z leczeniem córki. Oświadczyła również, że nie posiada żadnego źródła dochodu, ani żadnego majątku oraz nie korzysta ze środków pomocy społecznej. W ocenie Sądu, twierdzenia te są niewiarygodne, gdyż wynikałoby z nich, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe nie dysponując żadnym dochodem i nie ponosząc wydatków związanych z utrzymaniem czy leczeniem, co jest niemożliwe. Z kolei sam fakt sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie stanowi wyjątkowej, szczególnej okoliczności, która uzasadniałaby umorzenie należności. Nie przesądza też o braku możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Skarżąca natomiast nie wykazała, że konieczność sprawowania opieki nad chorym dzieckiem uniemożliwia jej uzyskanie dochodu, który pozwoliłby na spłatę zaległości. Należy zaznaczyć, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności nie toczy się z urzędu, lecz na wniosek zobowiązanego i to na nim spoczywa ciężar wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie. W niniejszej sprawie przesłanki te przez skarżącą nie zostały wykazane, uzasadnione jest zatem stanowisko organów, co do braku istnienia przesłanek umorzenia. Sąd podkreśla, że dokonując ustaleń stanu faktycznego organy orzekające mają obowiązek działać według zasad wynikających z art. 7, 10, 77, 80, 81 k.p.a. i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów, na podstawie wiedzy i doświadczenia życiowego, wysnuwając ze zgromadzonego materiału dowodowego logicznie uzasadnione wnioski. Ustalenia dotyczące spełnienia, czy też nie, przesłanek umorzenia odnosić się przy tym powinny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji. Wbrew zarzutom skarżącej, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja zachowuje powyższe standardy, a wnioski dotyczące nie spełnienia przez skarżącą przesłanek umorzenia nie są dowolne. Odmawiając umorzenia zaległości podatkowej w niniejszej sprawie ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 P.p.s.a.