I SA/Rz 962/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz / spr./ Sędziowie WSA Grzegorz Panek WSA Jarosław Szaro Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 listopada 2015 r. sprawy ze skargi K. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary porządkowej 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego K. W. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], po rozpoznaniu zażalenia K. W., zwanego dalej skarżącym, na postanowienie Prezydenta Miasta, z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], w przedmiocie nałożenia na skarżącego kary porządkowej, w wysokości 500 zł, utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy Prezydent Miasta, prowadząc wobec skarżącego postepowanie w sprawie ustalenia mu zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomości, za lata 2010-2013, wyznaczył oględziny nieruchomości skarżącego (postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...], które zostało doręczone skarżącemu w dniu 5 marca 2015 r.), położonej w R., przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...]. Termin tych oględzin określono na 25 i 26 marca 2015 r., na godz. 10 00. Oględziny o których wyżej mowa, nie doszły do skutku, z powodu nieobecności skarżącego, co stwierdzono w protokołach czynności z 25 i 26 marca 2015 r. W związku z tym Prezydent Miasta, postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], nałożył na skarżącego karę porządkową, w kwocie 500 zł, wyznaczając termin jej płatności na 7 dni, licząc od dnia doręczenia postanowienia. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ powołał się na art. 155 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, ze zm., zwanej dalej Ordynacją podatkową), obligujący stronę postępowania podatkowego, między innymi, do okazania przedmiotu oględzin, na wezwanie organu podatkowego, a także art. 262 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, stanowiącego podstawę do nałożenia sankcji w postaci kary porządkowej, między innymi za bezzasadną odmowę okazania przedmiotu oględzin. Zażalenie na to postanowienie wniósł skarżący, domagając się jego uchylenia, jak również umorzenia postępowania, z uwagi na jego bezzasadność. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, podzielając stanowisko organu I instancji, co do zasadności nałożenia na skarżącego kary porządkowej. W jego ocenie, wobec uniemożliwienia przez podatnika dokonania czynności procesowej w postaci oględzin, organ prowadzący postepowanie podatkowe, tj. Prezydent Miasta, był uprawniony do wymierzenia skarżącemu kary porządkowej. Organ odwoławczy nie miał zastrzeżeń również do wysokości tej kary. Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało dwukrotnego doręczenia wydanego przez siebie postanowienia z [...] lipca 2015 r., to znaczy przesyłki zawierające to rozstrzygnięcie, wysłane do skarżącego, zostały awizowane w dniach 21 lipca 2015 r. oraz 24 lipca 2015 r., natomiast skarżący podjął je w placówce pocztowej operatora wyznaczonego, w rozumieniu art. 83 § 2 P.p.s.a., 27 lipca 2015 r. Podobnie dwukrotnie postanowienie zostało doręczone Prezydentowi Miasta, co miało miejsce 20 i 23 lipca 2015 r. Skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lipca 2015 r. nr [...], wniósł skarżący, domagając się jego uchylenia, a także orzeczenia o kosztach postępowania. Przedmiotowemu rozstrzygnięciu zarzucił: • naruszenie art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 262 i art. 263 Ordynacji podatkowej, poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, • art. 194 § 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 21 § 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2015 r., poz. 520, ze zm.), poprzez błędne uznanie, że istnieje możliwość przeprowadzenia dowodów z dokumentów. W uzasadnieniu skargi, oprócz zarzutów dotyczących meritum sprawy podatkowej, skarżący podniósł, że przyczyną jego nieobecności przy oględzinach była niedyspozycja chorobowa, trwająca od 23 marca do 24 kwietnia 2015 r., na potwierdzenie czego dysponuje odpowiednim zaświadczeniem lekarskim. Z samej treści skargi wynika ponadto, że zaskarżone postanowienie skarżący otrzymał w dwóch wersjach, wysłanych odrębnymi przesyłkami poleconymi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w odpowiedzi na skargę podtrzymało swoje wcześniejsze stanowisko, co do zasadności wymierzenia skarżącemu kary porządkowej, jak również prawidłowości ustalenia jej wysokości. Odnosząc się zaś do kwestii doręczenia zaskarżonego postanowienia organ stwierdził, że stronie doręczono wyłącznie jedno prawidłowe postanowienia. Natomiast na skutek "błędu w trakcie sporządzania jego odpisu", pierwsze doręczone jej pismo, nie spełniało "warunków" postanowienia. Tak więc, w jego ocenie, w sprawie nie doszło – wbrew zarzutowi skargi - do podwójnego ukarania skarżącego karą porządkową. W związku z tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (zastrzeżenie to dotyczy wyłącznie skargi na indywidualne interpretacje przepisów prawa podatkowego). Przepis ten przesądza więc, że sąd administracyjny zobligowany jest do dokonania całościowej oceny zaskarżonego aktu lub czynności, pod kątem legalności, zarówno jeżeli chodzi o spełnienie wymogów proceduralnych, jak również materialnoprawnych. W okolicznościach przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchybiło w sposób rażący obowiązującym przepisom prawa formalnego – tj. regulacjom Ordynacji podatkowej. Uchybienie to było związane z dwukrotnym doręczeniem skarżącemu postanowienia w przedmiocie ukarania kara porządkową. Fakt podwójnego doręczenia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika bezspornie z akt administracyjnych sprawy, w których, na kartach 13-16, znajdują się "zwrotki" (dowody doręczenia) dotyczące obu przesyłek skarżącemu oraz organowi I instancji. Nie zaprzecza temu też sam organ, który w odpowiedzi na skargę przyznaje, że doszło w sprawie do podwójnego doręczenia "odpisów", jednakże podkreśla, że jeden z nich nie spełnia wymogów postanowienia. Takie stwierdzenie organu, nazbyt lakoniczne i enigmatyczne, sugeruje, że jedno z doręczonych postanowień dotknięte było jakąś wadą, jednakże organ nie sprecyzował o jaką wadliwość chodzi oraz czego miała ona dotyczyć. Zapewnił jednocześnie, bez odniesienia się do konkretnych okoliczności, że przedmiotowe podwójne doręczenie nie oznacza podwójnego ukarania skarżącego karą porządkową. Odnosząc się do tych stwierdzeń na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 218 Ordynacji podatkowej postanowienie, od którego służy zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego, doręcza się na piśmie lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Podobnie jest w przypadku decyzji, o czym mowa w art. 211 Ordynacji podatkowej. Wbrew więc stanowisku Samorządowego Kolegium Odwoławczego, strona postępowania podatkowego otrzymuje postanowienia oraz decyzje, a nie odpisy tych aktów. Odpisy wydawanych orzeczeń doręczane są stronom postępowania sądowoadministracyjnego, o czym traktuje art. 75 P.p.s.a., w myśl którego pisma w postępowaniu sądowym i orzeczenia doręcza się w odpisach. Brak jest natomiast podstaw do przenoszenia tych rozwiązań na grunt postępowania podatkowego czy też stosowania analogii. Tak więc, w niniejszej sprawie skarżący, w następstwie wniesionego przez niego zażalenia, otrzymał dwa postanowienia o ukaraniu go karą porządkową, a nie dwa odpisy tego samego aktu. W dodatku, jak stwierdził skarżący, otrzymał on dwie wersje tego samego aktu, a istnienie różnicy w treści obu tych postanowień przyznał organ, pisząc w odpowiedzi na skargę, o niespełnieniu przez jedno z pism wysłanych skarżącemu kryteriów postanowienia. Sytuacja taka jest niedopuszczalna, albowiem w efekcie popełnionych przez organ lub jego pracowników błędów, w obrocie prawnym funkcjonują dwa postanowienia (oba postanowienia zostały doręczone organowi I instancji), co godzi w zasadę praworządności (art. 120 Ordynacji podatkowej), jak również zasadę budzenia zaufania podatników do organów podatkowych ( art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej). Taki sposób prowadzenia postępowania jest wymierzony nie tylko w dyrektywę legalizmu działania organów, ale również w pewność obrotu prawnego. Konwalidowanie tych uchybień nie jest natomiast możliwe przez zapewnienie organu, o braku podwójnego ukarania skarżącego, gdyż po pierwsze zapewnienie tego rodzaju nie posiada wiążącej mocy prawnej, nie znajdując oparcia w obowiązujących przepisach, po drugie zaś, wyrażone zostało w piśmie procesowym, jakim jest odpowiedź na skargę, które nie jest aktem lub czynnością z zakresu administracji publicznej, kształtującym prawa i obowiązki stron (podatników). Niezależnie od powyższego dodać też należy, że według zapewnień organu jedno z doręczonych skarżącemu postanowień dotknięte było wadami, dyskwalifikującym je jako postanowienie, co sugeruje, że teoretycznie rzecz biorąc możemy mieć do czynienia z aktem nieistniejącym. Organ nie wskazał jednak jakiego rodzaju są to braki, a nie sposób tego ustalić na podstawie akt sprawy, albowiem w nich jest jedynie jedno z postanowień, uznane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze za prawidłowe. Stan taki, sprzeczny z przepisami prawa procesowego, również jest niedopuszczalny, w stopniu podważającym zaufanie podatnika do organu, którego działanie, jak to już wyżej stwierdzono, godzi w podstawowe zasady rządzące postepowaniem podatkowym, tj. zasadę legalizmu i pewności obrotu. Dodać też należy, że nie można oczekiwać od podatnika – najczęściej podmiotu nieposiadającego fachowej wiedzy o przepisach prawa podatkowego, aby był w stanie ocenić, we własnym zakresie, prawidłowość doręczonych mu decyzji lub postanowień. Organ administracji publicznej, dysponując zaś odpowiednim, wykwalifikowanym aparatem administracyjnym, nie może prowadzić postępowania, wytwarzając tego rodzaju stan niepewności, po stronie tegoż podatnika. Wszystkie wyżej wymienione nieprawidłowości uprawniają do stwierdzenie, że w związku z ich popełnieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze, dopuściło się rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, skutkującego koniecznością stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia. Działanie organu godzi bowiem w sposób oczywisty w reguły prowadzenia postępowania podatkowego, określone przepisami Ordynacji podatkowej, w szczególności przepisy o doręczeniach oraz ogólne zasady zaznajamiania stron z podjętymi w trakcie postepowania rozstrzygnięciami (art. 218 Ordynacji podatkowej), a waga tych naruszeń, uchybiających podstawowym zasadom obowiązującym na gruncie Ordynacji podatkowej, mających swoje umocowanie w Konstytucji RP, przesądza o takim ich zakwalifikowaniu. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia. Stwierdzając nieważność zaskarżonego postanowienia Sąd nie badał zasadności pozostałych, podniesionych w skardze zarzutów, które wobec uchybień, skutkujących koniecznością stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu, pozostają bez wpływu na wynik sprawy. Na podstawie art. 200 P.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz skarżącego od Samorządowego Kolegium Odwoławczego kwotę 100 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania, odpowiadającą uiszczonemu przez skarżącego wpisowi od skargi.