I SA/Rz 981/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 lutego 2022 r. spraw ze skarg A.D. na postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] września 2021 r. – nr [...], – nr [...], – nr [...], – nr [...], – nr [...], – nr [...], – nr [...], w przedmiocie oddalenia sprzeciwu w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym za zobowiązania małżonka oddala skargi. A. D. (dalej: skarżąca) poddała kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] września 2021 r.: 1) nr [...], 2) nr [...], 3) nr [...], 4) nr [...], 5) nr [...], 6) nr [...], 7) nr [...], (skargi zarejestrowane pod sygn. od I SA/Rz 981/21 do 987/21), którymi utrzymano w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] czerwca 2021 r. 1) nr [...], 2) nr [...], 3) nr [...], 4) nr [...], 5) nr [...], 6) nr [...], 7) nr [...], oddalające sprzeciw w sprawie odpowiedzialności majątkowej majątkiem wspólnym za zobowiązania podatkowe męża S. D. Z uzasadnień kontrolowanych postanowień i przedłożonych Sądowi akt sprawy wynikało, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w [.] prowadzi przeciwko S. D., mężowi skarżącej, postępowania egzekucyjne w administracji. W dniu 10 maja 2020 r., powołując się na art. 26ca ustawy z dnia z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: "u.p.e.a." lub "ustawa egzekucyjna"), wystawił kolejne tytuły wykonawcze oznaczone numerami [...]. W pismach z 14 maja 2021 r. skarżąca została zawiadomiona o zajęciu nieruchomości objętych, odpowiednio kw [...]; [...], [...], [...], [...], [...], [...] i wezwana do zapłaty wymienionych w piśmie kwot, w łącznej wysokości 760.656,43 zł. W pismach z 15 czerwca 2021 r. skarżąca zgłosiła sprzeciw w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym za zobowiązania męża, domagając się wyłączenia odpowiedzialności całością majątku wspólnego w zakresie odnoszącym się do wymienionych w piśmie nieruchomości. Podniosła, że możliwe jest prowadzenie skutecznej egzekucji z majątku osobistego męża, a skierowanie jej do majątku wspólnego małżonków powinno nastąpić później. Postanowieniami z [...] czerwca 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego oddalił sprzeciwy wskazując, że skarżąca nie przedstawiła dowodów na ograniczenie, zniesienie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. Organ podniósł, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim ze S. D. od 1991 r. Nie zawierali oni umów o rozdzielności majątkowej. Dlatego na mocy art. 29 Ordynacji podatkowej, odpowiedzialność, o której mowa w art. 26 tej ustawy, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Dlatego na podstawie art. 27e ustawy egzekucyjnej wystawiono kolejne tytuły wykonawcze, wskazując w nich żonę zobowiązanego jako odpowiedzialną majątkiem wspólnym. Dochodzone zaległości podatkowe pochodzą, w zakresie podatku od towarów i usług, z okresów 10 i 11/2016, 10 i 11/2017, 3/2018, 6/2018, 9/2018, 11/2018, 12/2018, 10 do 12/2019, 1 do 12/2020, 1 i 2/2021, a w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2018 i 2019. W zażaleniach zobowiązana zarzuciła naruszenie art. 27e ustawy egzekucyjnej podnosząc, że egzekucja z majątku wspólnego może, ale nie musi być prowadzona. Ponadto w myśl art. 7 § 2 tej ustawy, w egzekucji należy stosować środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego, a organy powinny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W piśmie z 30 sierpnia 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wezwał skarżąca do udzielenia informacji na temat zdarzeń określonych w art. 27f ustawy egzekucyjnej, w wyniku których doszło do ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. W odpowiedzi z 20 września 2021 r. skarżąca, wskazała zaistnienie zdarzenia określonego w art. 27f ustawy egzekucyjnej, które powinno skutkować wyłączeniem jej odpowiedzialności z majątku wspólnego. Podkreśliła, że od października 2020 r. pozostaje z mężem w nieformalnej separacji, prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Mąż posiada nieruchomości należące do jego majątku osobistego, z których możliwe jest prowadzenie egzekucji, a organ ma możliwość wyboru skierowania egzekucji do majątku odrębnego męża, zgodnie zasadą najmniej uciążliwego środka dla zobowiązanego. Opisanymi na wstępie postanowieniami Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał zaskarżone postanowienia w mocy. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na zmianę stanu prawnego, obowiązująca od 30 lipca 2020 r., wprowadzoną ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070) w zakresie egzekucji z majątku osobistego zobowiązanego i majątku wspólnego. Powołując się na przepis przejściowy art. 13 ust. 3 ustawy nowelizującej wskazano, że do prowadzonego postępowania z majątku wspólnego, odnośnie do należności i postępowań wszczętych przed 30 lipca 2020 r., należało zastosować przepisy w nowym brzmieniu. Do pozostałych należności i postępowań wszczętych po tej dacie zastosowanie także miały przepisy w nowym brzmieniu. Powołując się z kolei na przepisy art. 27e i art. 26ca ustawy egzekucyjnej wskazano, że zaistniały podstawy do skierowania egzekucji do składników majątkowych objętych wspólnością majątkową małżeńską. Wystawione kolejne tytuły wykonawcze były poprawne pod względem formalnym. Skarżąca nie wykazała zaś, że egzekucja taka (ze składnika majątku wspólnego) jest niedopuszczalna. Dlatego na podstawie art. 27f § 5 ustawy egzekucyjnej sprzeciw oddalono. W skargach zarzucono naruszenie: 1) art. 7 § 2 ustawy egzekucyjnej, 2) art. 11 i art. 8 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej, 3) art. 120 Ordynacji podatkowej i art. art. 7 Konstytucji RP poprzez oparcie wniosków postanowienia o przepisy prawa egzekucyjnego nieobowiązujące w okresie objętym przedmiotowym postępowaniem, 4) art. 121 §1 Ordynacji podatkowej poprzez wydanie decyzji w sposób nie budzący zaufania do organów podatkowych, a stanowisko organu opiera się na z góry założonym celu, tj.: - udowodnienia konieczności licytacji domu mieszkalnego skarżącej i S. D., pomimo istnienia majątku S. D. w zupełności wystarczającego na zaspokojenie roszczeń zgłaszanych przez organ egzekucyjny, - rozstrzyganiu wszelkich wątpliwości na niekorzyść podatnika, bez podejmowania działań niezbędnych do ich wyjaśnienia z rażącym naruszeniem zasady in dubio pro tributario, - przeprowadzeniu dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów, sprzecznej z zasadami doświadczenia życiowego polegającej na przyjęciu, że jest możliwa egzekucja z majątku wspólnego A. D. i S. D. pomimo braku tytułu wykonawczego wystawionego na A. D. Na tej podstawie wniesiono o uchylenie wydanych postanowień i orzeczenie o kosztach postępowania. Skarżąca podniosła, że każde prowadzenie egzekucji przeciwko zobowiązanemu z majątku wspólnego wymaga wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków. Według natomiast jej wiedzy nie wystawiono tytułu wykonawczego na S. D. i A. D., przez co prowadzenie egzekucji z majątku wspólnego jest nieuzasadnione. Organ egzekucyjny może również prowadzić egzekucję z innych składników majątkowych S. D., których wartość w zupełności wystarcza na zaspokojenie jego zobowiązań podatkowych. Organ egzekucyjny celowo podejmuje czynności wobec domu mieszkalnego stron, wyłącznie w celu wywołania uczucia strachu i bezradności. W odpowiedzi na skargi Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi nie zasługiwały na uwzględnienie, a sformułowane w nich zarzuty okazały się nietrafne. Sąd nie stwierdził podstaw do zastosowania względem kontrolowanych postanowień środków określonych w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) dalej powoływanej skrótem "p.p.s.a". Uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia mogło by nastąpić w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Może też stwierdzić wydanie postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach szczególnych. Żadna z powyższych okoliczności w kontrolowanej sprawie jednak nie zaistniała. Kontroli Sądu poddano postanowienia, którymi rozstrzygnięto sprzeciw skarżącej wniesiony od doręczonych jej "kolejnych tytułów wykonawczych", o których mowa w art. 26ca § 1 ustawy egzekucyjnej, na mocy których egzekucję administracyjną, prowadzoną przeciwko mężowi skarżącej, skierowano do składników majątkowych objętych wspólnością majątkową małżeńską. Z ustaleń organów wynikało, że dochodzone od męża skarżącej w postępowaniu egzekucyjnym należności pochodzą z lat 2016-2020. Związek małżeński S. i A. D. zawarty został w 1991 r. Między małżonkami istnieje wspólność majątkowa małżeńska. Organ doręczył skarżącej "kolejne tytuły wykonawcze" oraz informację o zajęciu nieruchomości, kierując do niej również wezwanie do zapłaty. Skarżąca nie przedstawiła organom dowodów na zaistnienie zdarzeń, które wyłączałyby lub ograniczały odpowiedzialność ze składników majątku wspólnego małżonków. W ocenie Sądu stanowisko organów okazało się zgodne z prawem, w tym co do zastosowanego przy rozpatrywaniu sprzeciwów stanu prawnego. Zarzuty skarg o naruszeniu zasady praworządności, które nie zostały zresztą szerzej uzasadnione, okazały się chybione. Wskazanie organu egzekucyjnego, że postępowanie należało przeprowadzić przy uwzględnieniu zmiany stanu prawnego obowiązującego od 30 lipca 2020 r. wynika jednoznacznie z treści art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070). Także pozostałe zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. Zastrzeżenia Sąd stwierdził jedynie odnośnie liczby prowadzonych postępowań w przedmiocie sprzeciwu, które prowadzono odrębnie do każdej z zajętych nieruchomości, ponieważ przepis art. 27f § 3 zd. 2 ustawy egzekucyjnej stanowi o prawie do jednorazowego zgłoszenia przez małżonka zobowiązanego sprzeciwu w postępowaniu egzekucyjnym. Regulacja ta dotyczy odpowiedzialności majątkiem wspólnym za określoną należność pieniężną, a ostateczne rozstrzygnięcie tej kwestii w toku postępowania wszczętego sprzeciwem powoduje odpadnięcie przesłanek dla oceny tej okoliczności w przyszłości (tak w zamyśle projektodawców nowelizacji tej regulacji, zob. uzasadnienie projektu nowelizacji zawartej w druku sejmowym nr 3753 z 6 sierpnia 2019 r.). Ograniczenie, zniesienie, wyłącznie lub ustanie odpowiedzialności może dotyczyć całego majątku lub jego części (por. art. 27f § 1 i § 5 pkt 2 lit. b), art. 27h § 2 u.p.e.a.). Nawet jednak gdyby powyższą mnogość postępowań traktować jako uchybienie, to nie miało ono istotnego znaczenia i wpływu na wynik sprawy. Postępowania zakończone kontrolowanymi postanowieniami toczyły się w tym samym czasie, wydawano je jednego dnia i dotyczyły odrębnych składników majątku wspólnego, przez co nie można było przyjąć, że kwestia sprzeciwu została już wcześniej rozstrzygnięta ostatecznym postanowieniem. Sprzeciwy zostały też rozstrzygnięte w tożsamy sposób. W stanie prawnym obowiązującym po dniu 30 lipca 2020 r. (zob. art. 13 ust. 1 i art. 29 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw), wierzyciel wystawia kolejny tytuł wykonawczy w razie potrzeby zabezpieczenia na nieruchomości lub egzekucji z nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka - w przypadku gdy odpowiedzialność zobowiązanego za należność pieniężną i odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie obejmuje majątek osobisty zobowiązanego i majątek wspólny (art. 26ca § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Dane, jakie powinien zawierać kolejny tytuł wykonawczy, określają przepisy art. 26ca § 1 u.p.e.a., a złożone w aktach spraw tytuły wymagania te spełniają. Dopełnione zostały także warunki określone w art. 27e § 1 u.p.e.a. Brakujące dokumenty w postaci tytułów wykonawczych wystawionych na zobowiązanego zostały uzupełnione w toku postępowania zażaleniowego i złożone zostały w aktach organu odwoławczego (organu nadzorczego). Nie ma zatem wątpliwości, że tytuły wykonawcze zostały wystawione. Małżonkowi zobowiązanego w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu, którego podstawą może być zarzut ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. Sprzeciw powinien określać istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 27e § 1 u.p.e.a.). W zakresie odpowiedzialności majątkiem wspólnym konieczne było odwołanie do przepisów Ordynacji podatkowej, co tez organy uczyniły. To bowiem ta ustawa, a nie ustawa egzekucyjna, określa podstawy materialnoprawne odpowiedzialności podatnika majątkiem wspólnym małżonków. Określono w niej sytuacje, w których podatnik ponosi odpowiedzialność za podatki całym swoim majątkiem (art. 26). Odpowiedzialność ta obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka (art. 29 § 1), a skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem (art. 29 § 2): 1) zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej; 2) zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu; 3) ustania wspólności majątkowej w przypadku ubezwłasnowolnienia małżonka; 4) uprawomocnienia się orzeczenia sądu o separacji. Zastrzec przy tym należy, że w art. 27e § 3 ustawy egzekucyjnej postanowiono, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej lub wystąpienie innego zdarzenia skutkującego ograniczeniem, zniesieniem, wyłączeniem lub ustaniem odpowiedzialności zobowiązanego, o której mowa w § 1, uznaje się za bezskuteczne do składnika majątkowego, który wchodziłby w skład majątku wspólnego, gdyby nie zawarto tej umowy majątkowej małżeńskiej lub nie wystąpiło takie zdarzenie prawne. Składnik ten uznaje się za wchodzący w skład majątku wspólnego. Analiza stanowiska skarżącej jednoznacznie wykazała, że nie dostarczyła ona w toku postępowania egzekucyjnego argumentów i dowodów potwierdzających ograniczenie, zniesienie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. Sprzeciw, jaki był rozpatrywany przez organy, jest środkiem obrony małżonka zobowiązanego przed egzekucją z majątku wspólnego i służy on wykazaniu, że egzekucja z majątku wspólnego jest niedopuszczalna. Okoliczność, że organ egzekucyjny może prowadzić egzekucję tylko w oparciu o składniki majątku odrębnego męża i nie musi sięgać po składniki objęte wspólnością majątkową małżeńską wymagań tych nie wyczerpuje. Podobnie za okoliczność także nie mogła być uznana separacja faktyczna, ponieważ w art. 29 § 2 O.p. wyraźnie wskazano, że podstawą ta może być tylko separacja orzeczona orzeczeniem sądu. Konieczne zatem byłoby przeprowadzenie formalnego postępowania, o jakim mowa w ustawie – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego. Nie zostały wykazane także inne zdarzenia mogące mieć wpływ na zakres odpowiedzialności, jak ubezwłasnowolnienie męża, zniesienie wspólności majątkowej orzeczeniem sądu albo zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej. Okoliczności takiej nie stanowi zaś jedna z zasad prowadzenia egzekucji administracyjnej, o jakiej mowa w art. 7 § 2 u.p.e.a., ani możliwość prowadzenia egzekucji wyłącznie ze składników majątku osobistego zobowiązanego. W takim stanie rzeczy oddalenie sprzeciwów okazało się rozstrzygnięciem prawidłowym. Z podanych względów, skargi jako bezzasadne zostały przez Sąd oddalone, o czym postanowiono na podstawie art. 151 p.p.s.a.