II SA/Rz 1000/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Magdalena Józefczyk Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2014 r., nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego H. Z. kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi HZ jest decyzja Wojewody [.] z dnia [.] czerwca 2014 r. nr [.], o odmowie wymeldowania z pobytu stałego AZ wraz z małoletnim dzieckiem RZ Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne: w dniu 5 lipca 2013 r. HZ zwrócił się do Prezydenta Miasta [.] o wymeldowanie AZ z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego przy ul. J. [.] w [.]. Podał, że ww. opuściła miejsce stałego zameldowania i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Prezydent Miasta [.] decyzją z [.] grudnia 2013 r. orzekł o odmowie wymeldowania AZ z pobytu stałego w powyższym lokalu. Po rozpatrzeniu odwołania HZ – Wojewoda [.] decyzją z [.] lutego 2014 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wojewoda wskazała, że organ I instancji powinien zwrócić się do wnioskodawcy czy rozszerza swój wniosek o wymeldowanie małoletniego RZ. Podał, że w przypadku gdy strona tego nie uczyni należy rozszerzyć ten wniosek z urzędu, przesłuchać strony i świadków oraz dokonać oględzin przedmiotowego lokalu na okoliczność gdzie obecnie znajduje się centrum życiowe AZ i małoletniego RZ, dołączyć do akt sprawy prawomocny wyrok rozwodowy AZ i KZ, zwrócić się do sądu z zapytaniem o to czy zawisła sprawa o ochronę naruszenia posiadania ww. lokalu i czy ewentualnie zapadło w niej rozstrzygnięcie. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta [.] decyzją z [.] maja 2014 r. nr [.], odmówił wymeldowania z pobytu stałego w ww. lokalu AZ wraz z małoletnim dzieckiem RZ. W uzasadnieniu Prezydent wskazał, że AZ opuściła miejsce stałego zameldowania w dniu 27 lipca 2013 r., co zostało potwierdzone zarówno przez świadków jak i strony postępowania. Powodem, dla którego podjęła decyzję o zmianie miejsca zamieszkania były liczne konflikty rodzinne. Organ zwrócił uwagę, że AZ wraz z małoletnim dzieckiem pozostawiła w lokalu przy ul. [.] w [.]część swoich rzeczy osobistych tj. ubrania, obuwie, czy kosmetyki, a także dorobek wspólny z czasów małżeństwa. Opuszczając mieszkanie zabrała jedynie najpotrzebniejsze rzeczy swoje i dzieci, co w ocenie organu I instancji świadczy o tym, że nie działała z równoczesnym zamiarem trwałego przeniesienia centrum życiowego w inne miejsce. Uznano, że gdyby tak było, zabrałaby ze spornego mieszkania wszystkie swoje rzeczy osobiste, oraz przedmioty codziennego użytku. Nadto w toku przeprowadzonych oględzin w lokalu przy ul. [.][.] w [.] nie stwierdzono, że lokal ten stanowi centrum życiowe AZ i jej małoletniego syna. Ponadto, AZ złożyła w Sądzie Rejonowym w [.] pozew o przywrócenie naruszonego stanu posiadania przedmiotowego lokalu, dając tym samym wyraz swojego sprzeciwu wobec zaistniałego stanu rzeczy. Sąd poinformował, że toczy się sprawa o ochronę posiadania z powództwa ww. przeciwko HZ. W ocenie organu I instancji zaistniały przesłanki niezbędne do wydania decyzji o odmowie wymeldowania AZ i jej małoletniego syna z pobytu stałego z ww. lokalu. Odwołanie od tej decyzji wniósł HZ wnosząc o jej uchylenie i wstrzymanie wykonania decyzji. Podniósł, że AZ opuściła sporny lokal dobrowolnie z zamiarem trwałego opuszczenia miejsca pobytu stałego i nie ma zamiaru powrotu do niego. Wojewoda [.] decyzją z dnia [.] czerwca 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że AZ wraz z małoletnim RZ opuścili ww. lokal w wyniku znęcania się psychicznego nad nią przez byłego męża KZ i teścia HZ. Przyczyną opuszczenia przez nią lokalu były utrudnienia w korzystaniu z budynk, tj. zamykanie na klucz drzwi wejściowych lub bramki prowadzącej na posesję i łamanie tajemnicy korespondencji, zastraszanie oraz nadużywanie alkoholu przez byłego męża. W ocenie organu odwoławczego ww. opuszczając wraz z małoletnim sporny lokal, nie miała zamiaru zerwania związku z nim, a opuszczanie to związane było z wywieraniem presji psychicznej przez właściciela ww. lakolu HZ i negatywne relacje z byłym mężem. AZ złożyła w Sądzie Rejonowym w [.] pozew o ochronę naruszenia posiadania ww. lokalu, a sprawa ta nie została prawomocnie zakończona. W tej sytuacji nie nastąpiło dobrowolne i trwale opuszczenie lokalu mieszkalnego przez AZ wraz z małoletnim, gdyż opuściła ona lokal ze względu na dobro własne i dziecka oraz chce do niego powrócić wbrew woli właścicieli lokalu, którzy nie wyrażają na to zgody. Sposób opuszczenia lokalu nie wskazuje na fakt, że opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego było dokonywane dobrowolnie z zamiarem koncentracji interesów życiowych w nowym miejscu. Wręcz przeciwnie, jej pobyt w nowym miejscu jest tymczasowy. Sposób opuszczenia lokalu oraz brak obiektywnej możliwości realizacji woli przebywania w nowym miejscu pobytu wskazują na fakt, że nie można mówić o faktycznym opuszczeniu lokalu. Reasumując, Wojewoda stwierdził, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki negatywne uniemożliwiające wymeldowanie z pobytu stałego AZ wraz z małoletnim. Nadmienił, że decyzja administracyjna o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego nie może zastępować eksmisji komorniczej. Dopiero wykonanie prawomocnego wyroku eksmisyjnego mogłoby stanowić przesłankę do wymeldowania. HZ skierował skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Wojewody [.] z dnia [.] czerwca 2014 r. wnosząc uchylenie decyzji obu instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 77 § 1 i 2, art. 78, 79 § 2 i art. 80 k.p.a. oraz naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). W uzasadnieniu skarżący zarzucił, że organ nie przeprowadził wyczerpująco postępowania wyjaśniającego, przede wszystkim nie przesłuchał świadków w [.] przy ul. [.], gdzie według skarżącego obecnie znajduje się centrum życiowe AZ i jej syna. Nadto organ nie zagwarantował skarżącemu jako stronie czynnego udziału w postepowaniu administracyjnym. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do wymeldowania z lokalu. W ocenie skarżącego AZ opuściła sporny lokal dobrowolnie w dniu 27 lipca 2012 r., a późniejsze jej zachowanie nie wskazywało, że ma zamiar powrócić. Tym bardziej, że przeniosła ona swoje centrum życiowe w inne miejsce. Skarżący powołał się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 września 2013 r., sygn. II OSK 630/12 dotyczące zamiaru stałego pobytu. Według skarżącego aktualna postawa AZ jest jedynie zachowaniem ukierunkowanym na potrzeby postępowań sądowych i administracyjnych, gdyż poza słownym stwierdzeniem nie czyniła ona wcześniej starań o powrót do przedmiotowego lokalu. Skarżący podkreślił, że nawet jeżeli przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, a owe opuszczenie trwa odpowiednio długo i gdy osoba usunięta z lokalu nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, to organ administracji zobowiązany jest do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro osoba ta tej czynności nie dopełniła. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [.] wniósł o jej oddalenie, przedstawiając argumentację jak w skarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi Wojewoda nie zgodził się z nimi. Pismem z 27 listopada 2014 r. skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z pism skierowanych do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [.] z dnia [.] grudnia 2012 r. i [.] listopada 2013 r., a ww. dokumenty zostały załączone do pisma przewodniego. Jednocześnie skarżący powołał się na stanowisko WSA w Gdańsku z dnia 10 listopada 2010 r., o sygn. III SA/Gd 474/10. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga okazała się zasadna z przyczyn, które Sąd obowiązany był uwzględnić z urzędu. Na wstępie Sąd obowiązany jest wyjaśnić stronom postępowania, iż istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.). Należy dodać, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przedmiotem skargi HZ jest decyzja administracyjna wydana w przedmiocie odmowy wymeldowania z miejsca pobytu stałego AZ wraz z małoletnim RZ. Podstawą materialnoprawną tej decyzji był art. 15 ust. 2 oraz art. 50 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.; zwana dalej u.e.l.d.). Ustawa ta na mocy art. 92 ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (Dz.U. z 2010 r. Nr 167, poz. 1131 ze zm.; zwana dalej u.d.o.) utraciła moc prawną w dniu 1 stycznia 2015 r. Należy w tym miejscu wyraźnie zaznaczyć, iż sąd administracyjny kontroluje przedmiot skargi kierując się stanem prawnym obowiązującym w chwili wydawania decyzji czy innego zaskarżonego aktu. Zameldowanie na pobyt stały, należy do instytucji prawa administracyjnego i de lege lata nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego. Ma ono wyłącznie charakter rejestracyjny, potwierdzający fakt pobytu w nim konkretnej osoby co powoduje, że czynność zameldowania nie tworzy ani nie potwierdza istnienia jakiegoś prawa do tego lokalu (por. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2012 r., II OSK 1973/10, Lex nr 1112023). Wynika to z faktu, że ewidencja ludności ma jedynie na celu odzwierciedlenie stanu faktycznego miejsca pobytu osoby. Jej ewidencyjno-rejestrowy charakter służy zbieraniu informacji w zakresie miejsca zamieszkania i pobytu osób. Wykonanie obowiązku meldunkowego nie ma w zasadzie nic wspólnego z tytułem prawnym legitymującym do przebywania w lokalu. Spory na tle majątku regulowane są przepisami prawa cywilnego i z tej przyczyny podlegają kognicji sądów powszechnych. Warto jeszcze dodać, iż od 1 stycznia 2016 r. obowiązek meldunkowy ma zostać zniesiony (zob. art. 74 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. nr 217, poz. 1427 ze zm.). Według treści art. 15 ust. 1 u.e.l.d. osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Natomiast w myśl art. 15 ust. 2 tej ustawy, organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się zgodnie, iż przesłanką wymeldowania danej osoby jest opuszczenie przez nią, bez wymeldowania, dotychczasowego miejsca pobytu. Przez "opuszczenie miejsca pobytu" rozumie się przy tym takie opuszczenie, które ma charakter trwały i jest dobrowolne. Dobrowolność ta musi wynikać z własnej woli zainteresowanej osoby, a nie z bezprawnego działania innych osób. O trwałości opuszczenia miejsca pobytu świadczy natomiast zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych. Ponadto o takiej trwałości można mówić także wtedy, gdy zainteresowana osoba nie ma zamiaru powrotu do miejsca swojego zameldowania (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 24 lipca 2014 r., o sygn. akt II SA/Sz 298/14). Uznać także wypada, że jeżeli osoba zameldowana na pobyt stały zostaje usunięta z lokalu nawet wbrew jej woli, ale jednocześnie w innym lokalu faktycznie mieszka i koncentruje w nim swoje sprawy życiowe, to w takiej sytuacji odmowa wymeldowania oznaczałaby w rzeczywistości utrzymywanie fikcji, podważającej tym samym sens i wiarygodność ewidencji ludności, co oczywiście nie jest stanem pożądanym (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 18 czerwca 2014 r., o sygn. akt II SA/Rz 384/14, LEX nr 1498229). Oceniając przesłankę dobrowolności opuszczenia lokalu należy brać pod uwagę okoliczności faktyczne i prawne konkretnej sprawy. Chodzi w szczególności o okoliczność korzystania przez osobę ze środka ochrony prawnej w postaci pozwu o ochronę posiadania składanego na podstawie art. 344 § 1 K.c. Przedawnienie prawa dochodzenia ochrony posiadania normuje art. 344 § 2 K.c. który stanowi: Roszczenie wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. Za słuszne wypada uznać stanowisko WSA w Gdańsku z dnia 10 listopada 2010 r., o sygn. akt III SA/Gd 474/10, w którym podkreślono wyraźnie, że w sytuacji usunięcia osoby zainteresowanej z lokalu mieszkalnego, jeśli ta nie zwróci się w terminie 1-go roku do sądu powszechnego z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania opuszczenia, takowe traktuje się tak jak opuszczenie dobrowolne. Jedynie prawomocny wyrok sądu przywracający posiadanie lokalu osobie bezprawnie z niego usuniętej oznacza brak spełnienia przesłanki dobrowolności i trwałości opuszczenia takiego lokalu. Dlatego organy administracji publicznej powinny - przy ocenie trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu - rozważać charakter i czas podjęcia środków prawnych w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do niego. W sytuacji, gdy osoba która opuściła lokal i skorzystała z prawa wniesienia pozwu o ochronę posiadania po upływie roku od chwili opuszczenia lokalu, zasadne i niezbędne jest zawieszenie postępowania administracyjnego do czasu rozstrzygnięcia sprawy ochrony posiadania przez sąd powszechny. Upływ czasu jaki przepisy K.c. wyznaczają na wniesienie pozwu, jest bowiem istotnym argumentem za przyjęciem tezy o tym, że opuszczenie lokalu nastąpiło zarówno w sposób trwały i dobrowolny, a więc powodujący konieczność wydania decyzji o wymeldowaniu. Kwestia ochrony posiadania stanowi w tych okolicznościach zagadnienie wstępne, od którego rozstrzygnięcia zależy rozstrzygnięcie sprawy głównej. Zdaniem Sądu, powstaje wówczas sytuacja określona treścią art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., który zawiera obligatoryjną przesłanką zawieszenia toczącego się postępowania administracyjnego. W myśl w/w regulacji, organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Jeśli przed sądami lub organami prokuratury toczy się postępowanie, podczas którego może nastąpić ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu, organ rozpoznający sprawę o wymeldowanie powinien zawiesić postępowanie w tej sprawie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa - do czasu zakończenia postępowania sądowego lub przygotowawczego (tak NSA w wyroku z dnia 22 sierpnia 2000 r., o sygn. akt V SA 108/00). Strony niniejszego postępowania nie kwestionują faktu opuszczenia lokalu przez AZ oraz jej syna RZ w dniu 27 lipca 2012 r. Nie jest też sporne to, że AZ od tego czasu przebywa w lokalu przy ul. [.] w [.]. Sporne jest natomiast to, czy opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny i trwały. Ponieważ AZ wytoczyła powództwo o ochronę posiadania lokalu przy ul. [.] przeciwko HZ po upływie roku od chwili opuszczenia lokalu, co nastąpiło w dniu 12 listopada 2013 r., to orzekające w sprawie Organy nie mogły przyjąć za pewne, iż opuszczenie przez nią lokalu nie nastąpiło w sposób dobrowolny, czyli uniemożliwiający wymeldowanie. Postępowanie przed sądem powszechnym nie zostało zakończone przed zakończeniem sprawy przed organem pierwszej instancji i Wojewodą [.]. Według zgodnych oświadczeń uczestników postępowania przed WSA, sąd przed którym toczy się proces o ochronę posiadania wyznaczył kolejną rozprawę na miesiąc kwiecień 2015 r. Wobec tego organy przedwcześnie rozstrzygnęły sprawę z wniosku HZ naruszając tym samym przepis art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., poprzez niewydanie postanowienia o zawieszeniu z urzędu toczącego się postępowania administracyjnego. Naruszenie tego przepisu postępowania administracyjnego przez Prezydenta Miasta [.] i Wojewodę, miało wpływ na wynik sprawy, skoro w tej sytuacji nie wykazano w sposób nie budzący jakichkolwiek wątpliwości, że AZ opuściła lokal pod przymusem. Organy obu instancji ponownie rozpoznając wniosek HZ uwzględnią wyrażone w niniejszym wyroku stanowisko, a także fakt wejścia w życie przepisu art. 69 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. nr 217, poz. 1427 ze zm.). Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Orzeczenie o zastosowaniu ochrony tymczasowej znajduje oparcie w art. 152 p.p.s.a., natomiast o kosztach postępowania przed Sądem w art. 200 tej ustawy.