II SA/Rz 1013/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Zbigniew Czarnik /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Robert Sawuła Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 listopada 2011 r. sprawy ze skargi Z. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego -postanawia- umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne Decyzją z dnia 20 czerwca 201 r., nr [...]., Burmistrz [...] odmówił Z.O. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem M.O. Rozstrzygniecie to oparto na przepisach art. 1 ust. 2 i 3, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11, 20, 21 i 22, art. 17 ust. 1-5, art. 20 ust. 2, art. 23, art. 24, art. 26 ust. 1-4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 139 z 2003 r., poz. 992 ze zm.; dalej: "u.ś.r."), ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz.U. nr 219 z 2009 r., poz. 1706), §7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. nr 129, poz. 1058) oraz art.104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071, z późn.zm.; dalej: "k.p.a."). Powołano również przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. nr 11 z 2007 r., poz. 74 z późn.zm.) i ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. nr 210 z 2004 r., poz. 2135 ze zm.). W ocenie organu wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jednak z niej również nie rezygnuje, ponieważ pozostaje zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Status ten oznacza gotowość do podjęcia zatrudnienia. Podlega ona też ubezpieczeniu społecznemu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na swój wniosek, a M.O. pozostaje w związku małżeńskim. co także stanowi negatywne przesłanki przyznania świadczenia. Po rozpatrzeniu odwołania Z.O. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 138 §1 pkt 1) k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r. decyzją z dnia 22 lipca 2011 r., nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Powołując treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych Kolegium przedstawiło krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego oraz pozytywne przesłanki do jego otrzymania. Opierając się na treści przepisu art. 129 §1, 132, art. 27 i art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stwierdziło, że wnioskodawczyni należy do kręgu osób uprawnionych do otrzymania przedmiotowego świadczenia, ponieważ ciąży na niej względem męża obowiązek alimentacyjny. Fakt pozostawania M.O. w związku małżeńskim nie może być w świetle utrwalonej linii orzeczniczej uznany za negatywną przesłankę przyznania tego świadczenia. Kolegium nie podzieliło też wniosków wywiedzionych z faktu posiadania statusu osoby bezrobotnej zarejestrowanej w urzędzie pracy. Organ wskazał jednak na inną negatywną przesłankę występującą w sprawie, a mianowicie podleganie ubezpieczeniu społecznemu w KRUS i posiadanie statusu rolnika. Status ten nie pozwala przyjąć, że nastąpiła rezygnacja z aktywności zawodowej, ponieważ wnioskodawczyni jako osoba ubezpieczona w KRUS wykonuje osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się Z.O. Skarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych przez ich nadinterpretację. W jej ocenie podleganie rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu, ani praca w gospodarstwie rolnym nie jest przez ustawodawcę traktowana jako zatrudnienie. Jednocześnie wśród negatywnych przesłanek zawartych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. ustawa nie wymienia podlegania temu ubezpieczeniu. To przemawia za koniecznością dokonania przez organ wykładni rozszerzającej właściwych przepisów. Skarżąca wyjaśniła, że opieka nad mężem nie koliduje z wykonywaniem prac w gospodarstwie rolnym, a to z uwagi na jego niewielką powierzchnię. Posiadany areał ziemi nie stanowi dla niej źródła utrzymania. Na tej podstawie wniosła o uchylenie skarżonej decyzji. W piśmie uzupełniającym z dnia 5 października 2011 r. dodała, że sprawuje również opiekę nad chorą matką poruszającą się na wózku inwalidzkim A.C. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie stwierdzając, że podstawą zaskarżonej decyzji było ustalenie, że Z.O. nie podejmowała i nie rezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji i stosują prawem przewidziane środki. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sądy rozpoznają skargi w granicach danej sprawy. Przedmiotem postępowania administracyjnego było żądanie Z.O. przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym mężem M.O. Z tego względu jego materialnoprawną podstawę stanowiły przepisy powołanej na wstępie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Krąg podmiotów uprawnionych do jego otrzymania określono w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r. Należą do niego matka albo ojciec, inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekun faktyczny dziecka - jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powyższego wynika zatem, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane uprawnionej osobie celem i w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, o którym mowa w poprzednim akapicie, jeżeli osoba uprawniona nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis zakłada więc istnienie dwóch podmiotów: opiekuna i osoby wymagającej opieki, oraz określonej sytuacji faktycznej: sprawowania opieki i nie podejmowania lub zrezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej dla celów opiekuńczych. Skoro świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane uprawnionemu w związku z istnieniem określonej sytuacji faktycznej, polegającej na konieczności sprawowania opieki nad osobą legitymującą się określonym przez prawo stopniem niepełnosprawności, to śmierć osoby wymagającej opieki ma dla sprawy istotne znaczenie. Przy zaistnieniu tej okoliczności nie będzie bowiem możliwości ustalenia zakresu i sposobu sprawowanej opieki. Pismem z dnia 17 listopada 2011 r. Burmistrz [...] poinformował Sąd, że M.O. zmarł w dniu 31 października 2011 r. Do pisma dołączonego kserokopię odpisu skróconego aktu zgonu. W takim stanie faktycznym sprawy Sąd uznaje, że rozpoznanie skargi staje się bezprzedmiotowe, a to musi prowadzić do umorzenia postępowania sądowego na podstawie art. 161 §1 pkt 3) p.p.s.a., ponieważ postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe z innych przyczyn, niż wymienione w pkt 1 i 2 tego przepisu. Brak jednego z konstrukcyjnych elementów świadczenia pielęgnacyjnego w postaci sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, która zmarła, musiałby skutkować w postępowaniu administracyjnym odmową przyznania osobie uprawnionej świadczenia pielęgnacyjnego, a w przypadku śmierci osoby wymagającej opieki po przyznaniu tego świadczenia – spowodowałoby ustanie tego prawa. Dlatego w związku z zaistniałym zdarzeniem - z chwilą śmierci M.O. - naprawa dostrzeżonych przez Sąd wad postępowania administracyjnego przez nie ustalenie, czy skarżąca faktycznie sprawowała opiekę nad swoim mężem i w jakim zakresie oraz czy status rolnika nie kolidował z tą możliwością, stała się bezprzedmiotowa. Wady te nie są możliwe do naprawienia tak co do zakresu jak i sposobu sprawowania opieki. Z chwilą śmierci osoby wymagającej opieki ta nie jest już i nie może być wykonywana, przez co nie można ustalać jej zakresu, a obowiązujące przepisy nie pozwalają na prowadzenie postępowania celem ustalenia konieczności opieki w stosunku do osoby nieżyjącej. Dodać też należy, że organy, gdyby takie postępowanie przeprowadziły, to musiałoby uznać fakt śmierci osoby wymagającej opieki za istotną okoliczność przy wydaniu decyzji jako dezaktualizującą dwie zasadnicze przesłanki świadczenia pielęgnacyjnego: osobę wymagającą opieki oraz faktu sprawowanej opieki i jej zakresu. Dlatego też merytoryczna ocena decyzji poddanych kontroli sądu administracyjnego stała się bezprzedmiotowa z chwilą śmierci M.O. Z tych względów, na podstawie art. 161 §1 pkt 3) p.p.s.a., orzeczono o umorzeniu postępowania sądowoadministracyjnego.