II SA/Rz 1042/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Marcin Kamiński Protokolant specjalista Anna Mazurek -Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji własnej w części przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] Przedmiotem skargi M.C. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej "Kolegium" z [...] lipca 2017 r., nr [...], w przedmiocie częściowego uchylenia decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego. Po rozpoznaniu wniosku M.C. z dnia 4 kwietnia 2016 r. Wójt Gminy [...] decyzją z [...] kwietnia 2016 r., nr [...] przyznał wnioskodawczyni prawo do świadczenia wychowawczego na synów: G.C. (drugie dziecko) oraz P.C. (pierwsze dziecko) w wysokości po 500,00zł miesięcznie na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Decyzja ta stała się ostateczna. W dniu 7 lutego 2017 r. M.C. poinformowała Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] o podjęciu od dnia 1 grudnia 2016 r. zatrudnienia w firmie [...] M.W. w [...] a także o tym, że za okres od 1 stycznia 2017 r. do dnia 31 stycznia 2017 r. osiągnęła z tego tytułu dochód w wysokości 2000 zł brutto (1459, 48 zł netto). Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] na podstawie art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej "k.p.a.") uchylił od dnia 1 marca 2017 r. decyzję własna z 18 kwietnia 2016 r. w zakresie pkt 2. Organ naprowadził, że w postępowaniu wyjaśniającym ustalono, iż dochód wnioskodawczyni w 2014 r. wynosił kwotę 12.800 zł brutto, co w przeliczeniu na osobę, składającą się z wnioskodawczyni i dwojga dzieci, dawało miesięczny dochód w kwocie 355, 56 zł. Do kwoty dochodu podlegały doliczeniu kwoty otrzymywane tytułem diet przekazywanych w związku z pełnieniem funkcji kuratora. W wyniku podjęcia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę wnioskodawczyni osiągnęła od dnia 1 stycznia 2017 r. wynagrodzenie w kwocie 1459,48 zł netto. Po dokonaniu doliczenia dochodu uzyskanego z tytułu zatrudnienia miesięczny dochód rodziny wynosi aktualnie 2.526,15 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi kwotę 842,05zł miesięcznie i przekracza kryterium dochodowe, które do świadczenia wychowawczego wynosi obecnie 800 zł. Powyższe ustalenia obligowały organ I instancji do uchylenia decyzji własnej od dnia [...] marca 2017 r., tj. od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca w którym osiągnięto dochód na podstawie art. 18 ust. 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz.195, dalej "ustawa o pomocy państwa"). M.C. w odwołaniu od powyższej decyzji nie zgodziła się ze stanowiskiem organu jakoby ryczałt uzyskiwany w związku z pełnieniem funkcji kuratora społecznego podlegał wliczeniu do dochodu rodziny uzyskanego w 2014 r. Nie stanowi on bowiem dochodu, ponieważ przeznaczany jest w całości na pokrycie (zwrot) kosztów związanych z pełnieniem tej funkcji Powołaną na wstępie decyzją działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a., a także art. 4 - art.18 ustawy o pomocy państwa, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji Organ odwoławczy podzielił w całości stanowisko organu I instancji wyjaśniając, że warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest ustalenia, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 , 00 zł , co wynika z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa. Stosownie natomiast do brzmienia art. 2 pkt 1 ustalając dochód należy odwołać się do definicji tego pojęcia w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm., dalej "u.ś.r."). W art. 3 pkt 1a - c tej ustawy enumeratywnie określono składniki dochodu, przy czym wedle art. 3 pkt 1 c tej ustawy są to także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych – w tym kwoty diet nieopodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych, otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich. Kwoty otrzymywane z tytułu pełnienia funkcji kuratora na podstawie art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. ustawy z 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych (Dz.U. z 2014 r., poz. 796 ze zm.; zwana dalej ustawą o kuratorach), są kwotami diet podlegającym wliczaniu do dochodu niepodlegającemu opodatkowaniu podatkiem dochodowym w myśl tej regulacji, bowiem zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wolne od podatku dochodowego są diety oraz kwoty stanowiące zwrot kosztów, otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społeczny w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 2.280 zł. W związku z tym, że brak jest definicji legalnej pojęć "ryczałt" i "dieta", należy odwołać się Słownika języka polskiego PWN, według którego znaczenie językowe pojęcia "diety" sprowadza się do "sumy przeznaczonej na koszty utrzymania pracownika w podróży służbowej" albo "wynagrodzenia dziennego z tytułu pełnienia szczególnych obowiązków lub funkcji". Znaczenie językowe zaś "ryczałtu" według Słownika języka polskiego PWN oznacza "kwotę (należność) ustaloną w określonej wysokości z góry". Zatem dieta odnosi się do świadczeń stanowiących zwrot kosztów utrzymania (np. w podróży służbowej, przy wykonywaniu obowiązków poza miejscem zamieszkania), zaś ryczałt stanowi nic innego jak wynagrodzenie obejmujące świadczenie pieniężne należne za osobiste wykonanie zleconych czynności, tutaj związanych z pełnieniem określonych obowiązków społecznych. W konsekwencji przychód z ww. tytułu podlega wykazaniu w zeznaniu rocznym na zasadach ogólnych. M.C. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powołaną na wstępie decyzję wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji zarzuciła jej: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: - art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w zw. z art. 2 u.ś.r. poprzez błędną analizę pojęcia dochodu i uznanie, że do jego obliczenia należy dodać kwotę ryczałtu uzyskanego z tytułu pełnienia funkcji kuratora społecznego ustalonego na podstawie przepisów art. 90 pkt 1 ust 1 ustawy o kuratorach, mimo iż jest to wyłącznie zwrot poniesionych kosztów, niestanowiący przysporzenia majątkowego; - art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa poprzez błędne uznanie, że doszło do przekroczenia progu dochodowego kwoty 800, 00 zł; 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błąd w rozpatrzeniu materiału dowodowego skutkujący naruszeniem jednej z elementarnych zasad postępowania administracyjnego, a mianowicie zasady prawdy obiektywnej. W uzasadnieniu dodatkowo wyjaśniła, że środki przekazywane jej przez Sąd Rejonowy są związane ze zwrotem kosztów w związku ze sprawowanym przez nią dozorem kuratora. Jest to funkcja społeczna, która nie jest powiązana z otrzymaniem jakiegokolwiek wynagrodzenia, a środki przekazane na podstawie art. 90 ust 1. ustawy o kuratorach mają na celu zrekompensowanie kuratorowi społecznemu poniesionych przez niego wydatków takich jak dojazdy, czy wykonywanie telefonów. Również z pisma Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej znak DSR.IV.820.108.2017.WH nie wynika, aby środki te należało zaliczać do ustalenia dochodu. Organ zatem bezzasadnie odmówił skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego mimo nieprzekroczenia progu dochodowego W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga w niniejszej sprawie okazała się zasadna i dlatego została uwzględniona w całości. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1660). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednocześnie w myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Przedmiotem swej skargi M.C. uczyniła decyzje wydane w sprawie częściowego uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego. Na mocy art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Jako podstawę uchylenia decyzji ostatecznej Wójta Gminy [...], wskazano w uzasadnieniach kontrolowanych rozstrzygnięć przekroczenie przez rodzinę skarżącej kryterium dochodowego obowiązującego w przypadku świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko ustalonego w ustawie na poziomie 800 zł – art. 5 ust. 3 u.ś.r. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do rozsądzenia, czy otrzymywany przez kuratora społecznego ryczałt z tytułu zwrotu kosztów ponoszonych w związku ze sprawowaniem nadzoru lub dozoru, jest dochodem w rozumieniu przepisów u.ś.r., a dokładnie czy jest dietą o jakiej mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 16 tej ustawy. W myśl powołanej regulacji dochodem w rozumieniu ustawy są kwoty diet nieopodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych, otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich. Uznanie ryczałtu kuratora społecznego za dochód w rozumieniu u.ś.r., i co za tym idzie również ustawy o pomocy państwa, skutkowało uchyleniem przez Organy pkt 2 decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...], tj. rozstrzygnięcia o przyznaniu świadczenia wychowawczego na P.C., z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Sąd uznał za zasadne twierdzenie skarżącej o tym, że ryczałt kuratora społecznego uzyskiwany na podstawie art. 90 ust. 1 ustawy o kuratorach, nie jest co do zasady dochodem podlegającym wliczeniu do dochodu rodziny, ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego. Do tego stanowiska przekonują następujące argumenty. Zwrócić należy uwagę, iż przepisy u.ś.r. nie posługują się pojęciem ryczałtu lecz pojęciem kwot diety nieopodatkowanej. Ryczałt o jakim mowa w art. 90 ust. 1 ustawy o kuratorach nie może być traktowany za postać diety jak uznało to SKO, gdyż pojęcie diety zostało przez ustawodawcę wyraźnie odróżnione od kwot stanowiących zwrot kosztów otrzymywanych przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich w przepisach ustawy z 29 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 2023 ze zm.; zwana dalej u.p.d.o.f.), czyli od ryczałtu uzyskiwanego przez kuratora na podstawie art. 90 ust. 1 ustawy o kuratorach. Wymaga zwrócenia uwagi, iż art. 21 ust. 1 pkt 17 u.p.d.o.f. pośród kwot wolnych od podatku wymienia diety oraz kwoty stanowiące zwrot kosztów, otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich - do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 2280 zł. Musi to oznaczać, że na gruncie interpretowanego art. 3 pkt 1 lit. c tiret 16 u.ś.r. pomiędzy wyrażeniem dieta oraz ryczałt z tytułu zwrotu kosztów, zachodzą różnice nie pozwalające postawić pomiędzy pojęciem diety, a pojęciem ryczałtu z art. 90 ust. 1 ustawy o kuratorach znaku równości. Sąd zwraca uwagę, iż o konieczności kierowania się przepisami prawa podatkowego stanowi ta część art. 3 pkt 1 lit. c tiret 16 u.ś.r., która traktuje o dietach nieopodatkowanych podatkiem dochodowym od osób fizycznych, czyli dietach nieprzekraczających miesięcznie kwoty 2280 zł. Widać tu wyraźnie intencje ustawodawcy interpretowania przepisów u.ś.r. w rozumieniu ustaw podatkowych. Ryczałt kuratora społecznego nieprzekraczający w skali miesiąca wskazanego wyżej pułapu, a mający stanowić rekompensatę poniesionych kosztów (np. koszt dojazdu pomiędzy miejscem zamieszkania dozorowanego a miejscem zamieszkania kuratora), w ogóle nie może być traktowany jako wynagrodzenie, a więc przysporzenie o charakterze majątkowym za wykonaną pracę. Dlatego nie może również być traktowany jako dochód w rozumieniu u.ś.r. Dopiero przekroczenie limitu dochodów wolnych od podatku, stanowiłoby przyczynę uzasadniającą uznanie tego rodzaju ryczałtu za dochód zarówno w rozumieniu prawa podatkowego jak również u.ś.r. To stanowisko potwierdza aktualne orzecznictwo sądowoadministracyjne, które nie traktuje ryczałtu kuratora społecznego uzyskiwanego w celu pokrycia kosztów (art. 90 ust. 1 ustawy o kuratorach), za przychód. Dla przykładu, WSA w Poznaniu w wyroku z 15 listopada 2016 r., sygn. I SA/Po 921/16, LEX, wyraźnie stwierdza, iż ryczałt uzyskany z tytułu pełnienia funkcji kuratora społecznego korzysta ze zwolnienia określonego w art. 21 ust. 1 pkt 17 u.p.d.o.f. i fakt jego pobierania nie wymaga ujawnienia w zeznaniu rocznym PIT. Podkreśla się także, że ryczałt otrzymywany na podstawie art. 90 ustawy o kuratorach rekompensuje jedynie ponoszony czasowo przez kuratora uszczerbek finansowy nie dając po jego stronie żadnego rzeczywistego przysporzenia majątkowego, nie stanowi przychodu. W analogicznym kierunku zmierzają także ustalenia co do wykładni art. 3 pkt 1 lit. c tiret 16 u.ś.r, wyrażone przez WSA w Gdańsku w prawomocnym wyroku z 22 września 2016 r. sygn. III SA/Gd 578/16, CBOSA. Skarżąca podnosiła w toku postępowania przed organami obu instancji, że uzyskiwany przez nią ryczałt jest ryczałtem o jakim mowa w art. 90 ust. 1 ustawy o kuratorach, którego wysokość nie przekraczała miesięcznie kwoty 2280 zł. Twierdzenie skarżącej potwierdza znajdujący w aktach sprawy PIT-R. Pomimo tych oświadczeń, Organy uznały, że skarżąca w związku z uzyskaniem w miesiącu styczniu 2017 r. dochodu z zatrudnienia, przekroczyła kryterium dochodowe na pierwsze dziecko w rodzinie – art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa. Błędna wykładnia (interpretacja) przepisów dotyczących ustalania dochodu rodziny, doprowadziła organy do nieuprawnionego w tej sytuacji zastosowania regulacji art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa, przewidującej możliwość uchylenia decyzji ostatecznej na mocy, której strona nabyła prawo do świadczenia, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Wady prawne decyzji organu pierwszej instancji SKO powieliło w decyzji opartej o art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Dlatego dostrzeżone przez Sąd uchybienia obligowały do uchylenia wadliwych rozstrzygnięć organów administracji na podstawie art. 135 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.. Zarówno wykładnia jak i stosowanie przepisów prawa procesowego i materialnego miało wpływ na wynik sprawy, czyli na częściowe uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego. Ponownie rozpoznając sprawę Organy obowiązane będą na zasadzie art. 153 p.p.s.a. uwzględnić dokonaną niniejszym wyrokiem wykładnię przepisów prawa materialnego dotyczących ustalania dochodu rodziny. Przedstawione względy zadecydowały o uwzględnieniu rozpoznanej skargi w całości na podstawie powołanych już wyżej przepisów p.p.s.a. O kosztach postępowania przed WSA nie orzekano ze względu na ich brak.