II SA/Rz 1048/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 19 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 sierpnia 2018 r. odmawiającego zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 1048/17 w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji - postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 sierpnia 2018 r. W złożonym dnia 25 lipca 2018 r. wniosku M. W. zwróciła się ponownie o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Uzasadniając zgłoszone żądanie podała, że jej sytuacja materialna od czasu złożenia poprzedniego wniosku ulegała znacznemu pogorszeniu. Podała, że nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego – leczenia własnego i męża, ponosić dalszych kosztów postępowania sądowego. Zwróciła uwagę, że ustanowienie adwokata jest aktualnie konieczne ze względu na dotychczasowy sposób prowadzenia sprawy - z jej pokrzywdzeniem, a na korzyść samorządowych organów. Jako majątek swój i męża, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wskazała dom 64 m2 oraz działkę siedliskową - 0,21 ha. Natomiast jako jedyne dochody podała renty jej i męża w wysokościach odpowiednio: 1497 zł oraz 1713 zł. Wnioskodawczyni jako wydatki poniesione w miesiącu czerwcu wskazała: lekarstwa – 466 zł, dopłata do szyny podjazdowej dla wózka inwalidzkiego – 553,50 zł, zaległa opłata za gaz – 834 zł, bieżąca opłata za gaz – 244,72 zł, prąd – 297,55 zł, wyżywienie – 814 zł. Skarżąca wskazała, że jej zobowiązanie wobec PGNiG wynosi aktualnie 1669 zł. Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2018 r. sygn. II SA/Rz 1048/17 referendarz sądowy odmówił zmiany własnego postanowienia z dnia 24 kwietnia 2018 r. Referendarz sądowy podał, że skarżąca ponownie domaga się przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, a zatem zasadne jest wykorzystanie instytucji zawartej w art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 – zwana dalej: "P.p.s.a."). Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zdaniem referendarza sądowego analiza danych przedstawionych przez skarżącą we wniosku, oraz tych podanych uprzednio, prowadzi do uznania, że wnioskodawczyni nie wskazała na okoliczności, które uzasadniałyby wzruszenie prawomocnego postanowienia z dnia 24 kwietnia 2018 r. Doszło wprawdzie do pewnej zmiany sytuacji materialnej w zakresie dochodu, ale na korzyść strony (wzrosły świadczenia rentowe) oraz zmniejszyła się kwota zobowiązania wobec PGNiG. Obecny etap postępowania nie wymaga także udziału zawodowego pełnomocnika. W sprzeciwie skarżąca podkreśliła, że wbrew ustaleniom referendarza jej sytuacja materialna uległa pogorszeniu. Wzrosły opłaty za ogrzewanie gazem (ponad 1000 zł), nadto zainstalowanie szyny do podjazdu wózka inwalidzkiego męża (550 zł) skutkowało koniecznością ograniczenia wydatków na leki i wyżywienie. Uzyskiwany dochód w pełni przeznacza na niezbędne wydatki i koszty związane z leczeniem i utrzymaniem domu. Końcowo zaznaczyła, że w innych równoległych sprawach w oparciu o ten sam materiał dowodowy przyznawane jest jej prawo pomocy w pełnym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Zatem domaga się zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 kwietnia 2018 r. II SA/Rz 1048/17. W tej sytuacji jej wniosek podlega rozpoznaniu w trybie art. 165 P.p.s.a. Zauważyć należy, że przesłanką modyfikacji orzeczenia na podstawie powyższego przepisu jest zmiana okoliczności sprawy, przez które przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozumieć dane dotyczące sytuacji rodzinnej, stanu majątkowego i dochodów wnioskującego o takie wsparcie. Są one bowiem decydujące w kontekście przyznania prawa pomocy. Zmiana okoliczności sprawy musi być przy tym na tyle istotna, aby uzasadniała modyfikację tego orzeczenia. Skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. jej obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu analiza wniosku skarżącej nie pozwala na przyjęcie, że wykazała ona istotną okoliczność pozwalającą na zmianę dotychczasowego stanowiska, a zatem zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy w pełni zasadnie odmówił przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na podstawie złożonych przez skarżącą oświadczeń o wysokości osiąganych przez nią i jej męża dochodów oraz wysokości comiesięcznych wydatków, słusznie referendarz sądowy wskazał, że sytuacja rodzinno-majątkowa skarżącego uległa pewnej zmianie, a mianowicie w zakresie wysokości dochodów, które poprzednio zadeklarowane zostały w wysokości 1455 zł (skarżąca) i 1664 zł (mąż wnioskodawczyni), a obecnie wynoszą odpowiednio 1497 zł i 1713 zł. Poza tym skarżąca wskazała, że zmniejszyła się wysokość wydatków na leki z 1122 zł do kwoty 466 zł oraz na wyżywienie z 870 zł do kwoty 814 zł (w sprzeciwie wyjaśniła, że ograniczenie wydatków związane było z koniecznością zainstalowania szyny pod podjazd wózka inwalidzkiego męża). Powyższe zdaniem Sądu oznacza, że skarżąca miała możliwość poczynić pewne oszczędności bez uszczerbku dla utrzymania rodziny. Przedstawiona przez wnioskodawczynię sytuacja materialna pozwalała na dokonanie oceny, że nie uległa ona (sytuacja dochodowa) pogorszeniu, w porównaniu do okresu objętego poprzednim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Nie uległa zmianie "na gorsze". Niezbędne potrzeby życiowe skarżącej i jej męża są zaspokojone, a sama wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałby konieczność zmiany postanowienia referendarza. Jeżeli zatem nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 165 P.p.s.a., to nie było też podstaw do zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 24 kwietnia 2018 r. Podkreślić trzeba, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Służy realizacji zasady dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Rozstrzygnięcie sądu w kwestii prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione, a zatem to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że zachodzą okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku, tj. że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie ma środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (post. NSA z 4 kwietnia 2011 r., II FZ 103/11; 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawidłowo zauważył także referendarz, że obecny etap postepowania nie wymaga udziału zawodowego pełnomocnika. Argument dotyczący sposobu prowadzenia postępowania nie może zostać uwzględniony, gdyż nie stanowi on przesłanki do przyznania prawa pomocy. Jedynym kryterium jakim Sąd się kieruje jest kryterium majątkowe. Odnosząc się natomiast do zarzutu, że w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem przyznawana była wnioskodawczyni w pełnym zakresie, Sąd wskazuje, że mnogość spraw inicjowanych przez skarżącą nie może uzasadniać przyznawania prawa pomocy w pełnym zakresie w każdej sprawie i uwzględniania żądań wnioskodawczyni w pełnym zakresie. W tych okolicznościach sprawy Sąd nie znalazł podstaw do zmiany uprzednio wydanego postanowienia referendarza sądowego i przerzucania ciężaru ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem spraw sądowych na ogół podatników. Mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2, art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 165 P.p.s.a., Sąd utrzymał zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.