II SA/Rz 1049/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. W. od pkt II postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 1049/17 dotyczącego odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] uchylającą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy [...] Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. o zatwierdzeniu podziału nieruchomości postanawia - postanawia - utrzymać w mocy pkt II postanowienia referendarza sądowego dotyczący odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 1049/17 referendarz sądowy WSA w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy, w pkt I) zwolnił skarżącą od kosztów sądowych; w pkt II) w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata. W zakreślonym terminie do wniesienia środka zaskarżenia M. W. złożyła sprzeciw zaskarżając ww. postanowienie referendarza sądowego w części dotyczącej jego pkt II) o odmowie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wskazała, że nie składała skargi na decyzję SKO z [...] sierpnia 2017 r. nr [...], stąd wnioskuje o jej doręczenie z oznaczeniem przedmiotu zaskarżenia. Podała, że po otrzymaniu decyzji uzasadni sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie M. W. zawnioskowała o udzielenie pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w częściowym zakresie, w tym, obejmującym ustanowienie fachowego pełnomocnika (art. 245 § 3 P.p.s.a.) przyznawane jest osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana przez Sąd analiza złożonego wniosku pozwala uznać, że stanowisko referendarza sądowego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i odmowy ustanowienia pełnomocnika jest zasadne. Z akt sprawy wynika, że M. W. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Ich dochód stanowi renta w wysokości odpowiednio 1455 zł i 1664 zł. Ich zobowiązania i stałe wydatki to opłaty za: energię elektryczną - 138,47 zł, gaz - 388,95 zł, wodę – 117 zł, telefon 35 zł, koszty wykupu leków - 1.122 zł, koszty dojazdów - 436 zł, koszty wyżywienia 870 zł. Jako majątek skarżąca wskazała dom o pow. 64 m² na działce siedliskowej o pow. 0,21 ha. W ocenie Sądu ustalona sytuacja materialna skarżącej uzasadniała przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, co znalazło odzwierciedlenie w orzeczeniu wydanym przez referendarza sądowego. Poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zrealizowany został cel instytucji prawa pomocy a mianowicie umożliwienie skorzystania z prawa do sądu. Co wypada podkreślić przedmiotowa pomoc finansowana jest ze środków Skarbu Państwa, których ilość jest ograniczona. Dlatego też rozpoznając wniosek w ramach prawa pomocy należy mieć na uwadze celowość wydatkowania środków publicznych i przerzucania konieczności ich finansowania na ogół społeczeństwa. Sąd podzielił także stanowisko referendarza sądowego w zakresie w jakim uznał, że kompleksowa ocena możliwości finansowych nie wskazuje na niewydolność rodziny, w stopniu kwalifikującym do ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Mimo ponoszonych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem o możliwości wygospodarowania przez skarżącą środków finansowych, które mogą być przeznaczone na ustanowienie przez nią pełnomocnika z wyboru (w przypadku stwierdzenia przez nią takiej potrzeby) świadczą już poniesione w sprawie koszty sądowe w postaci wpisu od skargi (200 zł). Ubocznie Sąd zaznacza, że odmowa ustanowienia adwokata – inaczej niż w przypadku odmowy zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy skarżącej w dostępie do sądu i nie zamknie jej drogi do merytorycznego rozpoznania skargi. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. - wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Sąd bierze także z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza ich prawa. Z akt sprawy wynika, że na obecnym etapie postępowania udział zawodowego pełnomocnika nie jest konieczny. Ubocznie Sąd wskazuje, że to na stronie wnioskującej ciąży obowiązek rzetelnego i pełnego przedstawienia aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej, przedłożenia dokumentów źródłowych. Uzależnienie uzasadnienia sprzeciwu - na co wskazała wnioskodawczyni - od przesłania jej decyzji SKO z [...] sierpnia 2017 r. (którą zresztą skarżąca dysponuje – o czym świadczy przedłożenie jej kserokopii do Sądu za pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. zatytułowanym "wniosek dowodowy"), nie może zostać zinterpretowane na korzyść skarżącej. Nie stanowi także uzasadnienia dla pozytywnego rozpoznania wniosku. Ciężar wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej, która powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 14 maja 2013 r. II OZ 351/13). To w interesie wnioskodawcy "leżało" przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. GZ 146/2004 NSA, publ. LexPolonica nr 375745). Biorąc zatem powyższe pod uwagę zasadnie referendarz sądowy odmówił ustanowienia na rzecz skarżącej adwokata. Z tych względów na mocy art. 260 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.