II SA/Rz 1057/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. I. o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu z jego skargi w przedmiocie załatwienia sprawy dot. zasypania rowu odwadniającego oraz zawężenia drogi postanawia odmówić przyznania wnioskującemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. J. I. wskazując w wyniku wezwania jako zaskarżony akt postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2010 r. Nr [...] (dot. przekazania jego sprawy do rozpoznania organowi właściwemu, tj. Burmistrzowi [...]), wnioskiem złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowo administracyjnym urzędowym formularzu PPF wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia wynika, że wnioskodawca zamieszkuje samotnie i utrzymuje się z emerytury w wysokości 1246 zł. netto (1486 zł. brutto). Jego średnie miesięczne wydatki obejmują opłaty za energię elektryczną – 78 zł. i gaz – 83 zł., zakup żywności 500 – 600 zł. oraz lekarstw – 100 zł. Oprócz tego ponosi koszty zakupu opału (3 t. węgla, tj. 2280 zł./ sezon), odzieży, obuwia i bieżących napraw (w br. obejmowało to wymianę uszkodzonego w wyniku powodzi pieca c.o. – koszt zakupu nowego wyniósł 4200 zł.). Skarżący wykazując posiadanie domu o pow. 100 m² oraz działki rolnej o pow. 0,10 ha wyjaśnił jednocześnie, że dom przekazał córce ale ma w nim zastrzeżone tzw. dożywocie. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (składają się na nie opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z tej regulacji, ciężar wykazania wynikającej z niej przesłanki spoczywa na osobie wnioskującej. Oznacza to, że wnioskujący musi udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, niewypełnienie zaś przesłanek określonych w art. 246 § 2 p.p.s.a. skutkuje oddaleniem wniosku (postanowienie NSA z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04). Informacje zawarte w złożonym przez J. I. wniosku uznano za wystarczające do jego merytorycznego rozpoznania, niemniej jednak ich ocena nie pozwala na jego uwzględnienie tak w całości, jak i w części. W sytuacji gdy skarżący oprócz dochodów uzyskiwanych z pobieranej przez siebie emerytury praktycznie nie dysponuje żadnymi innymi składnikami majątkowymi stanowiącymi jego własność, jedyny punkt odniesienia do możliwości opłacenia przez niego związanych ze sprawą kosztów sądowych stanowi wysokość tego świadczenia i ponoszone przez niego wydatki. Mimo że rozliczenie wszystkich wykazanych wydatków w stosunku miesięcznym (łącznie z zakupem opału i pieca c.o.) wskazuje na względną równowagę między nimi a dochodami, rodzaj i wysokość tych wydatków nie przemawia za tym, że opłacenie potencjalnie związanych ze sprawą kosztów sądowych miałoby negatywny wpływ dla jego koniecznego utrzymania. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt II FZ 240/08). Potencjalny uszczerbek w koniecznym utrzymaniu związany z poniesieniem kosztów sądowych musi więc dotyczyć realnego zagrożenia dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Oznacza to, że z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi nie korzystają wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz tylko obiektywnie najważniejsze. Te które nie mają charakteru bezwzględnie koniecznego muszą zostać zaniechane, a wszystkie inne – łącznie z koniecznymi - ograniczone do niezbędnego minimum. Przyjmując, że to minimum w przypadku J. I. obejmuje bieżące koszty wyżywienia i leczenia oraz opłaty związane z korzystaniem z domu, daje to kwotę ok. 800 zł. miesięcznie. Co do zasady uzasadnienie znajdują także pozostałe wymienione przez skarżącego wydatki, niemniej jednak właśnie one okazują się kluczowe dla stwierdzenia możliwości poniesienia przez niego w sprawie kosztów sądowych. Nie negując potrzeby zakupu odzieży, obuwia czy ponoszenia innych wydatków należy zauważyć, że ich zakup zazwyczaj ma charakter doraźny i nie stanowi stałego bieżącego obciążenia domowego budżetu. Mając na uwadze także datę złożenia wniosku PPF, tj. 29 listopada 2010 r. i związaną z tym porę roku należy w oparciu o udzielone informacje również uznać, że wnioskodawca już jakiś czas temu dokonał wymiany pieca c.o. i zakupu opału, przez co wydatki te nie ograniczają go obecnie bezpośrednio w poniesieniu kosztów sądowych. Analizując możliwości finansowe J. I. nie można pominąć przy tym również roli jego córki. Mimo że nie prowadzi ona wraz z ojcem wspólnego gospodarstwa domowego, to niezależnie od konieczności dokonywania przez niego w domu drobnych bieżących napraw, nie zwalnia jej to całkowicie jako aktualnej właścicielki domu z obowiązku partycypacji w kosztach jego utrzymania; rozciąga się to w szczególności na okresowe wydatki mające na celu jego zachowanie w stanie niepogorszonym i umożliwiające normalne korzystanie z budynku zgodnie z jego przeznaczeniem. Marginalna ale nie bez znaczenia jest także możliwość wykorzystania przez wnioskodawcę nieruchomości rolnej (mimo jej niewielkiej powierzchni) i pozyskania z niej na własne potrzeby pożytków w naturze, co chociażby w niewielkim stopniu ale pozwala mu ograniczyć wydatki na zakup żywności (mimo znacznego prawdopodobieństwa że tak jak dom stanowi ona własność córki wnioskodawcy, bez wpływu na powyższe pozostaje brak wyraźnego określenia we wniosku osoby jej właściciela). Uwzględniając wszystkie powyższe okoliczności uznano, że bez zagrożenia dla swoich koniecznych potrzeb życiowych J. I. będzie w stanie wygospodarować stosunkowo niewielkie środki finansowe na opłacenie związanych ze sprawą kosztów sądowych; zakładając, że skargą objęte jest wskazane przez niego postanowienie SKO z dnia [...] września 2010 r. oraz że spełnione zostaną wszystkie wymogi formalne niezbędne do jej merytorycznego rozpoznania, do kosztów tych należałoby zaliczyć związany z wniesieniem skargi wpis w wysokości 100 zł., zaś na dalszym etapie ewentualnie w takiej samej wysokości opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku zamiaru kwestionowania orzeczenia sądu I instancji. Nie są to kwoty znaczące, których poniesienie – rozłożone zresztą w czasie – naruszałoby podstawy jego egzystencji i w jakikolwiek sposób narażało go na uszczerbek w zaspokojeniu uzasadnionych potrzeb życiowych. Wyłącza to dopuszczalność zwolnienia wnioskodawcy z ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie (statuuje go art. 199 P.p.s.a.); obowiązek ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Skoro zatem analiza złożonego przez skarżącego wniosku nie wykazuje podstaw do jego uwzględnienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 powołanej ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia.